Գրիգորյան, Հայկ Մկրտիչի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է զինված հակամարտությունների ընթացքում հակամարտող կողմերի կողմից կատարված ռազմական հանցագործությունների քննության միջազգային-իրավական և կազմակերպական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն իրավական մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ռազմական հանցագործությունների հանգամանքները, հավաքել և գնահատել ապացույցները, նույնականացնել ենթադրյալ մեղավորներին և ապահովել նրանց պատասխանատվության ենթարկումը ազգային կամ միջազգային իրավական ընթացակարգերի շրջանակում։ Աշխատանքում քննարկվում են զինված հակամարտությունների ժամանակ գործող միջազգային մարդասիրական իրավունքի հիմնական սկզբունքները, այդ թվում՝ քաղաքացիական բնակչության և ռազմական գործողություններին չմասնակցող անձանց պաշտպանության, ռազմական անհրաժեշտության, տարբերակման և համաչափության պահանջները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն արարքների իրավական բնութագրմանը, որոնք կարող են համարվել ռազմական հանցագործություններ, ինչպես նաև դրանց փաստական հանգամանքների հաստատման համար անհրաժեշտ ապացուցողական չափանիշներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ռազմական հանցագործությունների քննության կազմակերպումը՝ քննչական մարմինների, դատախազության, դատական համակարգի, փորձագետների և այլ մասնագիտացված կառույցների փոխգործակցության տեսանկյունից։ Աշխատանքը անդրադառնում է ապացույցների հայտնաբերման, փաստաթղթավորման, պահպանման և ստուգման մեթոդներին՝ հաշվի առնելով զինված հակամարտության պայմաններում առաջացող հատուկ դժվարությունները։ Այդպիսի դժվարություններից են հանցագործության վայրերի անմատչելիությունը, շարունակվող ռազմական գործողությունները, վկաների անվտանգության ապահովումը, ապացույցների ոչնչացման կամ փոփոխման վտանգը և տարբեր իրավազորությունների միջև համագործակցության անհրաժեշտությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում միջազգային քրեական արդարադատության մեխանիզմներին, պետությունների միջև իրավական փոխօգնությանը, միջազգային և ազգային քննչական մարմինների համագործակցությանը, ինչպես նաև ռազմական հանցագործությունների համար անհատական քրեական պատասխանատվության սկզբունքին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի իրավական և կազմակերպական պայմաններ են անհրաժեշտ ռազմական հանցագործությունների արդյունավետ, անաչառ և ապացույցների վրա հիմնված քննության համար։ Միաժամանակ կարևորվում է տուժողների և վկաների իրավունքների պաշտպանությունը, նրանց անվտանգության ապահովումը և քննության ընթացքում մարդու իրավունքների միջազգային չափանիշների պահպանումը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունն այն է, որ ներկայացված մոտեցումները կարող են կիրառվել ռազմական հանցագործությունների փաստահավաք և քննչական գործընթացների կազմակերպման, քննիչների ու իրավապահ մարմինների մասնագիտական պատրաստության, ինչպես նաև միջազգային իրավական համագործակցության կատարելագործման համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել միջազգային իրավունքի և քրեական իրավունքի մասնագետներին, քննիչներին, դատախազներին, փաստաբաններին, իրավապահ մարմինների աշխատակիցներին, ռազմական իրավաբաններին, հետազոտողներին և իրավագիտության ոլորտի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ռազմական հանցագործությունների քննությունը դիտարկում է որպես միջազգային իրավունքի, քրեական դատավարության և կազմակերպական գործիքների փոխկապակցված համակարգ, որի նպատակն է ապահովել ծանր խախտումների փաստերի արդյունավետ բացահայտումը և պատասխանատվության իրավական մեխանիզմների գործարկումը։