Հակոբյան, Հակոբ Գառնիկի

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ համակարգի կառավարման կազմակերպչական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը, դրա ձևավորման առանձնահատկությունների վերլուծությանը և առկա հիմնահարցերի բացահայտմանը։ Աշխատության շրջանակում էներգետիկ համակարգը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված և բազմաբաղադրիչ համակարգ, որի արդյունավետ գործունեությունը կախված է պետական կառավարման մարմինների, կարգավորող կառույցների, էներգետիկ ընկերությունների և շուկայի մյուս մասնակիցների միջև հստակ դերաբաշխումից ու համակարգված համագործակցությունից։ Ուսումնասիրության մեջ քննարկվում են էներգետիկ ոլորտի կառավարման հիմնական մակարդակները, դրանց գործառույթները, իրավասությունների սահմանները և փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև որոշումների կայացման ու վերահսկողության մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն կազմակերպչական խնդիրներին, որոնք կարող են ազդել համակարգի արդյունավետության, կայունության և զարգացման վրա՝ ներառյալ կառավարման գործառույթների տարանջատումը, պատասխանատվության հստակությունը, տեղեկատվության փոխանակումը, վերահսկողության արդյունավետությունը և ոլորտի տարբեր մասնակիցների շահերի համադրման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է էներգետիկ համակարգի կառավարման վրա տնտեսական, տեխնոլոգիական և շուկայական փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը։ Քննարկվում են էներգետիկ շուկայի զարգացման, մրցակցային միջավայրի ձևավորման, ենթակառուցվածքների արդիականացման, էներգետիկ անվտանգության և համակարգի հուսալիության ապահովման հետ կապված կառավարչական խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման և էներգետիկ համակարգում նոր տեխնոլոգիաների ներգրավման հետևանքով կառավարման մեխանիզմների վերափոխման անհրաժեշտությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կազմակերպչական կառուցվածքի ուժեղ և թույլ կողմերը, բացահայտել կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները և ձևակերպել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել համակարգի ավելի ճկուն, թափանցիկ և արդյունավետ կառավարմանը։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև ռազմավարական կառավարման հեռանկարը, քանի որ էներգետիկ ոլորտի որոշումները հաճախ ունեն երկարաժամկետ ազդեցություն տնտեսության, ենթակառուցվածքների և ազգային անվտանգության վրա։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են ուղղված լինել կառավարման մակարդակների միջև փոխգործակցության կատարելագործմանը, որոշումների կայացման գործընթացների արդյունավետացմանը, պատասխանատվության մեխանիզմների հստակեցմանը և էներգետիկ քաղաքականության իրականացման ինստիտուցիոնալ կարողությունների ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել էներգետիկ ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման և կարգավորման համակարգերի ներկայացուցիչներին, տնտեսագետներին, կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Հայաստանի էներգետիկ համակարգի կառավարման կազմակերպչական խնդիրների և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների վերաբերյալ։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է պատահական բնույթ ունեցող տեխնոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրմանը և կառավարմանը՝ դիսպերսիան կիրառելով որպես գործընթացի փոփոխականությունն ու կայունությունը բնութագրող հիմնական վիճակագրական ցուցանիշներից մեկը։ Հետազոտության շրջանակում տեխնոլոգիական համակարգերը դիտարկվում են որպես բազմաթիվ պատահական գործոնների ազդեցության տակ գործող գործընթացներ, որոնց ելքային պարամետրերը կարող են տատանվել նույնիսկ նույն սկզբնական և արտադրական պայմանների դեպքում։ Քննության են առնվում այդ տատանումների առաջացման պատճառները, դրանց վիճակագրական բնութագրերը և արտադրանքի որակի, տեխնոլոգիական ռեժիմների կայունության ու արտադրական արդյունավետության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիսպերսիայի հաշվարկման և վերլուծության մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է քանակապես գնահատել ուսումնասիրվող ցուցանիշների շեղումը միջին արժեքից և բացահայտել գործընթացի անկայունության աստիճանը։ Վերլուծվում են մուտքային պարամետրերի պատահական փոփոխությունների և ելքային արդյունքների միջև գոյություն ունեցող կապերը՝ նպատակ ունենալով որոշել այն գործոնները, որոնք առավել էական ազդեցություն ունեն ընդհանուր փոփոխականության վրա։ Հետազոտվում են տեխնոլոգիական գործընթացների վիճակագրական մոդելավորման, փորձարարական տվյալների մշակման և հավանականային բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Կարևորվում է դիսպերսիայի օգտագործումը ոչ միայն որպես գործընթացի վիճակի գնահատման միջոց, այլև որպես կառավարման չափանիշ, որի նվազեցումը կարող է նպաստել արտադրական համակարգի կայունացմանը և արդյունքների կանխատեսելիության բարձրացմանը։ Քննության են առնվում կառավարման այնպիսի մեխանիզմներ, որոնց միջոցով հնարավոր է փոփոխել տեխնոլոգիական պարամետրերը՝ ելքային ցուցանիշների տատանումները թույլատրելի սահմաններում պահպանելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են նաև վերահսկման և հետադարձ կապի սկզբունքները, որոնք հնարավորություն են տալիս ընթացիկ տվյալների հիման վրա հայտնաբերել անցանկալի շեղումները և համապատասխան ուղղիչ գործողություններ իրականացնել։ Նման մոտեցումը կարող է կիրառվել արտադրության տարբեր ոլորտներում, որտեղ հումքի հատկությունների, սարքավորումների աշխատանքի, արտաքին միջավայրի կամ այլ գործոնների պատահական փոփոխությունները զգալիորեն ազդում են վերջնական արդյունքի վրա։ Աշխատանքը նպաստում է հավանականային և վիճակագրական մեթոդների կիրառմանը տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարման մեջ՝ հնարավորություն տալով բարձրացնել դրանց կայունությունը, նվազեցնել արտադրանքի որակի տատանումները և կատարելագործել կառավարչական որոշումների ընդունման մեխանիզմները։