Халатьянц, Григорий Абрамович, 1858-1912

Պատմություն

Издание представляет собой биографический и научно-исторический очерк, посвящённый двум арменистам — исследователям армянской истории, языка и культуры, внесшим вклад в развитие армяноведения как научной дисциплины; в работе рассматриваются их научные труды, основные направления исследований, участие в изучении армянских рукописей, языка, фольклора и исторических источников, а также их роль в формировании академической традиции востоковедения; особое внимание уделяется сравнительному анализу их подходов, методологии и научного наследия, а также влиянию их работ на развитие гуманитарных наук и изучение армянского культурного наследия.

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Մովսես Խորենացու պատմագրական ժառանգության գիտական և քննադատական ուսումնասիրության սկզբնական փուլերին՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով աղբյուրների, պատմական տեղեկությունների, ժամանակագրության և հեղինակային մոտեցումների վերլուծությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պատմագրական երկի կառուցվածքը, բովանդակային առանձնահատկությունները, ներկայացված իրադարձությունների պատմական հիմքերը և այն աղբյուրները, որոնցից կարող էր օգտվել հեղինակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր պատմական վկայությունների համադրմանը, հին հեղինակների հաղորդած տեղեկությունների հետ հնարավոր առնչություններին, ինչպես նաև հայկական բանավոր ու գրավոր ավանդությունների օգտագործման խնդրին։ Քննադատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու պատմական նյութի հավաստիության, ժամանակագրական համապատասխանությունների, անձանց և իրադարձությունների ներկայացման, ինչպես նաև առանձին հատվածների ծագման վերաբերյալ առաջացած գիտական հարցերը։ Քննարկվում են պատմագրական սկզբնաղբյուրի ստեղծման ժամանակաշրջանի, հեղինակության և տեքստային շերտերի վերաբերյալ գիտական տեսակետները՝ դրանք դիտարկելով հայագիտության և պատմագիտության զարգացման համատեքստում։ Կարևորվում է նաև պատմական փաստի և ավանդական պատումի փոխհարաբերության խնդիրը, քանի որ աշխատության մեջ պահպանված նյութերը միաժամանակ արժեքավոր տեղեկություններ են հաղորդում Հայաստանի հնագույն անցյալի, ազգային ավանդությունների, տոհմական հիշողության և պատմական ինքնագիտակցության վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում պատմական քննադատության մեթոդների կիրառմանը, որոնց օգնությամբ հնարավոր է համադրել տարբեր աղբյուրներ, բացահայտել դրանց միջև եղած ընդհանրություններն ու հակասությունները և գնահատել առանձին հաղորդումների պատմագիտական արժեքը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ պատմագրության ձևավորման առանձնահատկություններին և այն նշանակությանը, որն ունեցել է Խորենացու ժառանգությունը հետագա դարերի պատմական մտածողության ու ազգային պատմության ընկալման համար։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է պատմական սկզբնաղբյուրների նկատմամբ գիտաքննական վերաբերմունքի ձևավորումը և ավանդական պատկերացումների վերանայման գործընթացը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես են պատմագիտական մեթոդների զարգացմամբ առաջադրվել նոր հարցադրումներ աղբյուրների ծագման, ժամանակագրության, փոխառությունների և պատմական տեղեկությունների հավաստիության վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայոց պատմության, հայ պատմագրության, աղբյուրագիտության, բանասիրության և Մովսես Խորենացու ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ժողովրդական հեքիաթների ընդհանուր բնութագրմանը, դրանց ծագման, զարգացման, կառուցվածքի և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հայկական հեքիաթային բանահյուսության հիմնական տեսակները, տարածված սյուժեները, կերպարային համակարգը, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներն ու պատմողական ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրաշապատում, կենդանական և կենցաղային հեքիաթներին, դրանցում արտացոլված ժողովրդական պատկերացումներին, բարոյական արժեքներին, սոցիալական հարաբերություններին և աշխարհընկալմանը։ Վերլուծվում են հերոսների բնորոշ կերպարները, բարու և չարի հակադրությունը, արդարության, խիզախության, իմաստության, աշխատասիրության և փոխօգնության գաղափարների դրսևորումները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև առասպելական ու հնագույն հավատալիքների հետ հեքիաթների կապին, ավանդական մոտիվների պահպանմանը և դրանց փոփոխություններին բանավոր փոխանցման ընթացքում։ Ուսումնասիրվում են կրկնվող սյուժետային կառուցվածքները, խորհրդանշական կերպարները, հրաշագործ տարրերը և ժողովրդական խոսքին բնորոշ լեզվաոճական առանձնահատկությունները։ Հայկական հեքիաթները դիտարկվում են որպես ժողովրդի պատմական հիշողության, մշակութային փորձի և հոգևոր ժառանգության կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով սերնդեսերունդ փոխանցվել են հասարակական պատկերացումներ և արժեքային համակարգեր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական հեքիաթային ավանդույթի բնորոշ գծերի և ազգային բանահյուսության մեջ դրա ունեցած նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել բանագետների, գրականագետների, ազգագրագետների, մշակութաբանների, դասախոսների, ուսանողների և հայկական ժողովրդական ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Գրականագիտական, բանահյուսագիտական և պատմագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն» երկում պահպանված հայկական էպիկական ավանդությունների, առասպելների և հերոսական պատումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայ հին բանավոր ստեղծագործության ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, էպիկական մտածողության առանձնահատկությունները և ժողովրդական ավանդությունների դերը ազգային պատմական հիշողության պահպանման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայկի և Բելի, Արա Գեղեցիկի և Շամիրամի, Վահագնի, Արտաշեսի և Սաթենիկի մասին պատումներին, դրանց առասպելաբանական հիմքերին, հերոսական կերպարներին և գաղափարական բովանդակությանը։ Վերլուծվում են էպիկական պատումների կառուցվածքը, կերպարների գեղարվեստական նկարագրությունը, խորհրդանշական պատկերները, բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները և պատմողական ավանդույթի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են բանավոր ավանդության և գրավոր պատմագրության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև Մովսես Խորենացու կողմից ժողովրդական զրույցների, առասպելների և վիպական երգերի օգտագործման ու վերամշակման սկզբունքները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են պատմական իրականության և առասպելական պատկերացումների փոխներթափանցումը, հին հայկական հավատալիքների արտացոլումը և էպիկական ժառանգության կապերը հնդեվրոպական ու տարածաշրջանային դիցաբանական ավանդույթների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում «Հայոց պատմության» նշանակությանը հայկական հնագույն բանահյուսության վերականգնման, ազգային ինքնության ձևավորման և հայ գրականության վաղ շրջանի ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ բանահյուսության, հին հայ գրականության, հայոց պատմության, դիցաբանության և համեմատական էպոսագիտության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։