Հովհաննիսյան,Սերգեյ Սերգեյի

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1851-1876 թվականներին Երուսաղեմի քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ վերահսկողության և ազդեցության համար ծավալված միջազգային ու միջեկեղեցական պայքարի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության դիրքին և գործունեությանը։ Հետազոտության հիմքում Օսմանյան կայսրության տարածքում քրիստոնեական սրբավայրերի կարգավիճակի, դրանց նկատմամբ տարբեր քրիստոնեական համայնքների իրավունքների և այդ հարցի շուրջ եվրոպական տերությունների քաղաքական շահերի փոխազդեցությունն է։ Աշխատանքում ներկայացվում է այն բարդ միջազգային միջավայրը, որտեղ կրոնական վեճերը աստիճանաբար վերածվում էին նաև դիվանագիտական և քաղաքական նշանակություն ունեցող խնդիրների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության պատմական իրավունքներին, եկեղեցական դիրքին և սրբավայրերի պահպանության ու օգտագործման հարցերում նրա ունեցած դերակատարությանը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սրբավայրերի շուրջ հակասությունները պայմանավորված էին ոչ միայն կրոնական տարաձայնություններով, այլև Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությամբ, եվրոպական տերությունների մրցակցությամբ և տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման ձգտումներով։ Կարևորվում է նաև 1850-ական թվականների ընթացքում սրվող հակամարտությունների և դրանց միջազգային արձագանքի ուսումնասիրությունը, երբ քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ իրավունքների հարցը դարձավ եվրոպական դիվանագիտության կարևոր խնդիրներից մեկը։ Այս գործընթացների համատեքստում աշխատանքը դիտարկում է նաև Ղրիմի պատերազմի նախադրյալներն ու հետևանքները, ինչպես նաև միջազգային պայմանավորվածությունների և օսմանյան իրավական կարգավորումների ազդեցությունը սրբավայրերի կարգավիճակի վրա։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայոց պատրիարքության հարաբերություններին օսմանյան իշխանությունների, այլ քրիստոնեական համայնքների և արտաքին քաղաքական ուժերի հետ։ Ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է հասկանալ, թե ինչպիսի իրավական և քաղաքական մեխանիզմներով էին կարգավորվում սրբավայրերի օգտագործման, պահպանության, վերանորոգման և կրոնական արարողությունների իրականացման հարցերը, ինչպես նաև ինչ դեր էին ունենում համայնքային ավանդույթները և նախկինում հաստատված իրավունքները։ Աշխատանքը կարևորում է Երուսաղեմի հայկական ներկայության պատմական նշանակությունը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն եկեղեցական, այլև քաղաքական, մշակութային և համայնքային տեսանկյուններից։ Հայոց պատրիարքության գործունեությունը ներկայացվում է որպես սրբավայրերի շուրջ ձևավորված բարդ հարաբերությունների կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով հայկական կողմը ձգտում էր պահպանել իր ավանդական իրավունքներն ու դիրքը։ Հետազոտության աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ թեմայի ուսումնասիրությունը պահանջում է պատմական փաստաթղթերի, եկեղեցական արձանագրությունների, դիվանագիտական նյութերի և ժամանակաշրջանի այլ վկայությունների համադրություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, Երուսաղեմի քրիստոնեական համայնքների պատմությամբ, Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ և Օսմանյան կայսրության քաղաքական զարգացումներով զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու 19-րդ դարի երկրորդ կեսի քրիստոնեական սրբավայրերի շուրջ միջազգային պայքարի քաղաքական և կրոնական բնույթը և այդ գործընթացներում Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության ունեցած դերն ու պատմական նշանակությունը։