Իգիթյան, Հայկ Ալբերտի

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է ակտիվ տեկտոնական խզվածքների գոտիների տարածական կառուցվածքի և լայնության գնահատման մեթոդաբանական խնդիրներին՝ երկրաբանական դիտարկումների և գեոռադարային հետազոտությունների համատեղ կիրառմամբ։ Հետազոտության առանցքում խզվածքային գոտու մակերևութային և մերձմակերևութային կառուցվածքի բացահայտումն է, դրա հիմնական ու երկրորդային ճեղքավորումների, դեֆորմացված հատվածների և հարակից ապարների փոփոխությունների տարածական սահմանների որոշումը։ Ակտիվ խզվածքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ գծային խախտում, այլև որպես տարբեր աստիճանի դեֆորմացված հատվածներից կազմված բարդ գոտի, որի իրական լայնության գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի տեկտոնական գործընթացների և սեյսմածին կառուցվածքների ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դաշտային երկրաբանական տվյալների՝ ապարների տեղադրման պայմանների, ճեղքավորվածության, տեղաշարժերի, ռելիեֆային արտահայտությունների և երիտասարդ նստվածքների դեֆորմացիաների ուսումնասիրմանը։ Դրանք համադրվում են գեոռադարային տվյալների հետ, որոնք հնարավորություն են տալիս ոչ քայքայիչ եղանակով ուսումնասիրել մերձմակերևութային շերտերի ներքին կառուցվածքը և հայտնաբերել մակերևույթին ոչ միշտ տեսանելի կառուցվածքային անհամասեռություններ։ Գեոռադարային պրոֆիլների մեկնաբանության ընթացքում կարող են առանձնացվել շերտերի շարունակականության խախտումներ, թեքումներ, տեղաշարժեր և այլ անոմալիաներ, որոնք համադրելով երկրաբանական դիտարկումների հետ՝ հնարավոր է առավել հիմնավորված կերպով սահմանազատել խզվածքային դեֆորմացիայի գոտին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր մեթոդներով ստացված արդյունքների փոխադարձ ստուգումը, քանի որ առանձին մեթոդի տվյալները կարող են պայմանավորված լինել ինչպես իրական տեկտոնական կառուցվածքներով, այնպես էլ տեղային երկրաբանական առանձնահատկություններով։ Քննվում է նաև խզվածքային գոտու լայնության փոփոխականությունը տարբեր տեղամասերում՝ հաշվի առնելով ապարների կազմը, կառուցվածքային պայմանները, երկրորդային ճեղքերի զարգացումը և ռելիեֆի առանձնահատկությունները։ Փամբակ-Սևան-Սյունիք ակտիվ խզվածքի ընտրված հատվածների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս մեթոդաբանական մոտեցումները կիրառել Հայաստանի կարևոր տեկտոնական համակարգերից մեկի օրինակով և գնահատել երկրաբանական ու երկրաֆիզիկական տվյալների համադրման արդյունավետությունը։ Նման ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն ակտիվ տեկտոնիկայի, պալեոսեյսմոլոգիայի և սեյսմիկ վտանգի հետազոտությունների համար, քանի որ խզվածքային դեֆորմացիայի տարածական սահմանների առավել ճշգրիտ որոշումը նպաստում է երկրաբանական վտանգների գնահատման համար անհրաժեշտ կառուցվածքային տեղեկատվության կատարելագործմանը։ Աշխատությունը միավորում է կառուցվածքային երկրաբանության, տեկտոնիկայի և կիրառական երկրաֆիզիկայի մոտեցումները՝ ապահովելով ակտիվ խզվածքների մերձմակերևութային կառուցվածքի համալիր ուսումնասիրություն։