Ջուսուպով, Քենեշբեկ Օսքոնբայի

Ջուսուպով, Քենեշբեկ Օսքոնբայի

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Բժշկություն

Гигиена и физиология труда горнорабочих в горных условиях Кыргызстана

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ղրղզստանի լեռնային պայմաններում աշխատող հանքագործների աշխատանքի հիգիենայի և ֆիզիոլոգիայի առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բարձրադիր վայրերում իրականացվող հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի, աշխատունակության, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության և մասնագիտական առողջության վրա։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է լեռնային միջավայրի բնական և արտադրական գործոնների համատեղ ազդեցության գնահատման, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության ֆիզիոլոգիական հետևանքների բացահայտման և հանքագործների առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված միջոցառումների մշակման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բարձրադիր շրջաններին բնորոշ մթնոլորտային ճնշման նվազման, թթվածնի մասնակի ճնշման փոփոխության, ջերմաստիճանային տատանումների, օդի խոնավության և կլիմայական այլ առանձնահատկությունների ազդեցությունը մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հանքարդյունաբերական աշխատանքներին բնորոշ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, փոշու ազդեցությունը, արտադրական աղմուկը, թրթռումները, միկրոկլիմայական պայմանները և աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, որոնք բարձրադիր միջավայրում կարող են լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնել օրգանիզմի հարմարվողական համակարգերին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է շնչառական և սրտանոթային համակարգերի գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բարձրության ավելացմանը զուգընթաց թթվածնի հասանելիության նվազումը կարող է ազդել շնչառության հաճախականության, թոքային օդափոխության, սրտի աշխատանքի և հյուսվածքների թթվածնային ապահովման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև օրգանիզմի հարմարվողականության գործընթացների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով բարձրադիր պայմաններում գտնվելու տևողությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության աստիճանը և անհատական ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արյան թթվածնափոխադրական գործառույթի, նյութափոխանակության, էներգետիկ ծախսերի, ջերմակարգավորման և նյարդամկանային համակարգի գործունեության փոփոխությունները լեռնային պայմաններում։ Հանքագործների աշխատանքի ֆիզիոլոգիական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր արտադրական գործողությունների էներգատարությունը, մկանային աշխատանքի ինտենսիվությունը, հոգնածության զարգացման օրինաչափությունները և աշխատանքային հերթափոխի ընթացքում աշխատունակության փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև աշխատանքի և հանգստի ռեժիմների, հերթափոխերի տևողության, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության բաշխման և վերականգնողական գործընթացների ուսումնասիրությունները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են արտադրական անվտանգության և մասնագիտական առողջության պահպանման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է հանքավայրերի արտադրական միջավայրի հիգիենիկ գնահատումը՝ մասնավորապես օդում հանքային փոշու առկայության, վնասակար արտադրական գործոնների, օդափոխության արդյունավետության, լուսավորության և աշխատատեղերի սանիտարահիգիենիկ պայմանների տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրության են արժանի շնչառական համակարգի մասնագիտական հիվանդությունների կանխարգելման, փոշու ազդեցության նվազեցման և արտադրական միջավայրի վերահսկման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հանքագործների առողջական վիճակի բժշկագիտական դիտարկումները, ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների չափումները, աշխատանքային պայմանների համեմատական գնահատումները և տարբեր բարձրություններում աշխատող անձանց հարմարվողական հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Ղրղզստանի լեռնային աշխարհագրական պայմանները առանձնահատուկ նշանակություն են հաղորդում նման հետազոտություններին, քանի որ տարածաշրջանի հանքարդյունաբերական գործունեության մի մասը իրականացվում է բարձրադիր և կլիմայական առումով բարդ միջավայրերում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է բնական բարձրադիր գործոնների և արտադրական վնասակար ազդեցությունների փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատելու մասնագիտական ռիսկերը և մշակելու աշխատանքային պայմանների բարելավման համապատասխան մոտեցումներ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև աշխատողների մասնագիտական ընտրության, նախնական և պարբերական բժշկական զննությունների, ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության գնահատման և առողջական վիճակի շարունակական վերահսկման հարցերը։ Աշխատանքի հիգիենայի տեսանկյունից կարևորվում են արտադրական գործընթացների մեքենայացման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նվազեցման, անհատական պաշտպանական միջոցների կիրառման և աշխատատեղերի կազմակերպման բարելավման հնարավորությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բարձրադիր պայմաններում մարդու օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների և մասնագիտական գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև աշխատանքի անվտանգության և առողջության պահպանման կանխարգելիչ միջոցառումների գիտական հիմքերի զարգացման անհրաժեշտությամբ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն հանքարդյունաբերության, այլև լեռնային շրջաններում իրականացվող շինարարական, երկրաբանական, տրանսպորտային և այլ ֆիզիկապես ծանր աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի հիգիենայի, մասնագիտական բժշկության, մարդու ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջապահության, արդյունաբերական անվտանգության և հանքարդյունաբերության ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, բժիշկների, հիգիենիստների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի բժշկագիտական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով բարձրադիր լեռնային պայմաններում հանքագործների աշխատանքի առանձնահատկությունների, օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների, մասնագիտական ռիսկերի և առողջության պահպանման միջոցառումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Թարմացվել է՝ 2026-10-11
Гигиена и физиология труда горнорабочих в горных условиях Кыргызстана

Անվճար

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին