Կարապետյան, Կարեն Իսկանդարի

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է լրիվ գլխարկների կառուցման և ուսումնասիրության խնդրին վերջավոր աֆինական և պրոյեկտիվ երկրաչափություններում, մասնավորապես՝ AG(n,3) և PG(n,3) տիպի երկրաչափական տարածություններում։ Լրիվ գլխարկը կարելի է հասկանալ որպես կետերի այնպիսի բազմություն, որի տարրերը բավարարում են որոշակի երկրաչափական պայմանների՝ օրինակ՝ բազմության որևէ երկու կամ ավելի կետերի միջոցով անցնող համապատասխան ուղիղների կամ այլ ենթատարածությունների նկատմամբ սահմանված սահմանափակումների, իսկ բազմությանը նոր կետ ավելացնելն արդեն խախտում է այդ պայմանը։ Այդ պատճառով լրիվ գլխարկների կառուցումը սերտորեն կապված է առավելագույն չափի և օպտիմալ կառուցվածք ունեցող կետային բազմությունների որոնման հետ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նման բազմությունների կառուցման տեսական մեթոդները և դրանց կառուցվածքային հատկությունները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով երեք տարր ունեցող վերջավոր դաշտի վրա կառուցված աֆինական և պրոյեկտիվ տարածություններին։ AG(n,3)-ում երկրաչափությունը կարելի է պատկերացնել որպես n-չափանի աֆինական տարածություն, որի յուրաքանչյուր կոորդինատ ընդունում է վերջավոր դաշտի երեք հնարավոր արժեք, իսկ PG(n,3)-ը համապատասխան պրոյեկտիվ տարածությունն է։ Այս տարածությունների վերջավոր բնույթը հնարավորություն է տալիս խնդիրը վերածել հստակ կոմբինատոր կառուցման և հաշվարկային ուսումնասիրության։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այն հարցը, թե ինչ չափի լրիվ գլխարկներ կարելի է կառուցել տվյալ տարածությունում և ինչպիսի կառուցվածք պետք է ունենան դրանց կետերը։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել ինչպես ուղղակի երկրաչափական կառուցումներ, այնպես էլ հանրահաշվական և կոմբինատոր մեթոդներ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կետերի փոխադարձ դասավորվածությունը, նրանց առաջացրած ենթակառուցվածքները և այն պայմանները, որոնք ապահովում են գլխարկի ամբողջականությունը։ Աֆինական և պրոյեկտիվ տարբերակների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն հատկությունները, որոնք պահպանվում են տարածության պրոյեկտիվ ընդլայնման ժամանակ, ինչպես նաև այն նոր հարաբերությունները, որոնք առաջանում են պրոյեկտիվ երկրաչափության շրջանակում։ Նման խնդիրները սերտորեն կապված են նաև կոդերի տեսության հետ, քանի որ վերջավոր երկրաչափություններում հատուկ կառուցվածքով կետային բազմությունները կարող են օգտագործվել սխալները շտկող կոդերի, հատկապես q-ary կոդերի, կառուցման և ուսումնասիրման ժամանակ։ Լրիվ գլխարկների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև մաթեմատիկական օպտիմիզացիայի տեսանկյունից․ անհրաժեշտ է ոչ միայն գտնել պայմաններին բավարարող բազմություն, այլև որոշ դեպքերում ապացուցել դրա առավելագույնությունը կամ կառուցվածքի օպտիմալությունը։ Աշխատության տեսական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն զարգացնում է վերջավոր երկրաչափություններում կետային կոնֆիգուրացիաների ուսումնասիրության մեթոդները և հնարավորություն է տալիս բացահայտել նոր կառուցվածքներ կամ հաստատել արդեն հայտնի կառուցումների հատկությունները։ Միաժամանակ նման ուսումնասիրությունները կարող են պահանջել համակարգչային հաշվարկներ՝ հատկապես մեծ չափողականություն ունեցող տարածություններում հնարավոր կոնֆիգուրացիաների քանակի պատճառով։ Համակարգչային որոնումը կարող է օգտագործվել թեկնածու կառուցվածքների հայտնաբերման համար, իսկ ստացված արդյունքները հետագայում հիմնավորվում են մաթեմատիկական ապացույցներով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է վերջավոր երկրաչափության և կոմբինատոր մաթեմատիկայի այն ուղղությունը, որտեղ երկրաչափական պատկերացումները միավորվում են հանրահաշվական և հաշվարկային մեթոդների հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել վերջավոր երկրաչափությամբ, կոմբինատորիկայով, կոդերի տեսությամբ և դիսկրետ մաթեմատիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։