Խաչատրյան, Հասմիկ Ռաֆիկի

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի տարբեր բարբառներում ազգակցական և ընտանեկան հարաբերություններ արտահայտող բառապաշարի համակողմանի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում արյունակցական, ամուսնական և ընտանիքի այլ կապեր անվանող բառերը, դրանց բարբառային տարբերակները, իմաստային առանձնահատկությունները, տարածքային բաշխումը և պատմական զարգացման հնարավոր ուղիները։ Ուսումնասիրվում են ընտանիքի անդամների, մերձավոր ու հեռավոր ազգականների, ամուսնության միջոցով ձևավորված հարաբերությունների և սերնդային կապերի անվանումները՝ բացահայտելով տարբեր բարբառներում դրանց հնչյունական, ձևաբանական ու բառիմաստային տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նույն ազգակցական հարաբերությունը նշանակող տարբեր բառաձևերի համեմատությանը, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ նույն բառը տարբեր բարբառներում ձեռք է բերել տարբեր իմաստային երանգներ կամ կիրառության սահմաններ։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են ընդգրկվել նկարագրական, համեմատական-բարբառագիտական, պատմահամեմատական, ստուգաբանական և լեզվաշխարհագրական մեթոդները։ Բարբառային բառարանների, ազգագրական նյութերի, գրավոր աղբյուրների և դաշտային լեզվական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս համակարգելու բառապաշարը և որոշելու առանձին անվանումների տարածման աշխարհագրական սահմանները։ Լեզվաշխարհագրական մոտեցման միջոցով հնարավոր է քարտեզագրել որոշ բառերի ու բառաձևերի տարածվածությունը և բացահայտել բարբառային տարածքների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ստուգաբանական վերլուծությունը նպաստում է բառերի ծագման, պատմական փոփոխությունների և այլ լեզուների հետ շփումների հետևանքով առաջացած փոխառությունների բացահայտմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ազգակցական եզրաբանության և ավանդական ընտանիքի կառուցվածքի փոխհարաբերությանը, քանի որ բառապաշարի բազմազանությունը կարող է արտացոլել հասարակության ներսում ընտանիքի անդամների կարգավիճակը, սերնդային տարբերությունները և սոցիալական հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու, թե ազգակցական բառապաշարի որ շերտերն են ընդհանուր հայերենին պատկանում, որոնք են պահպանվել միայն որոշ բարբառներում, և որոնք են ձևավորվել տեղային լեզվական զարգացման կամ լեզվական շփումների ազդեցությամբ։ Աշխատությունն ունի կարևոր նշանակություն հայ բարբառագիտության, պատմական բառագիտության, ստուգաբանության և ազգագրական լեզվաբանության համար՝ նպաստելով հայերենի բառապաշարի պատմական զարգացման և հայկական ավանդական հասարակության լեզվամշակութային առանձնահատկությունների առավել ամբողջական բացահայտմանը։