Խաչատրյան, Նիկոլայ Էդուարդի

Ֆինանսներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հանրային կառավարման համակարգի ֆինանսական ապակենտրոնացման տեսական, տնտեսական և ինստիտուցիոնալ հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց կարգավորման և կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում պետական և տեղական կառավարման մակարդակների միջև ֆինանսական ռեսուրսների, եկամտային աղբյուրների, ծախսային պարտավորությունների և համապատասխան լիազորությունների բաշխման փոխհարաբերություններն են։ Ֆինանսական ապակենտրոնացումը դիտարկվում է որպես հանրային ֆինանսների կառավարման կարևոր բաղադրիչ, որը կապված է տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական ինքնուրույնության, համայնքային ծառայությունների կազմակերպման և տարածքային զարգացման հնարավորությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական և համայնքային բյուջեների փոխհարաբերությունները, տեղական եկամուտների ձևավորման մեխանիզմները, հարկային և ոչ հարկային մուտքերի նշանակությունը, պետական բյուջեից տրամադրվող փոխանցումների դերը և համայնքների ֆինանսական կարողությունների տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել լիազորությունների և դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների համապատասխանության խնդրին, քանի որ գործառույթների փոխանցումն առանց բավարար ֆինանսական հիմքի կարող է սահմանափակել տեղական կառավարման արդյունավետությունը։ Կարևոր ուղղություն է միջբյուջետային հարաբերությունների և ֆինանսական համահարթեցման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ տարբեր համայնքների եկամտային ներուժի ու ծախսային պահանջների անհամաչափությունները մեղմելու տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև համայնքային բյուջետային պլանավորման, ֆինանսական վերահսկողության, հաշվետվողականության և հանրային միջոցների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Ֆինանսական ապակենտրոնացման արդյունավետությունը կարող է գնահատվել ոչ միայն տեղական եկամուտների ծավալով, այլև համայնքների՝ սեփական զարգացման առաջնահերթությունները սահմանելու, ենթակառուցվածքային ծրագրեր իրականացնելու և բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակը բարելավելու կարողությամբ։ Միաժամանակ կարևոր է պահպանել տեղական ֆինանսական ինքնուրույնության և համապետական հարկաբյուջետային կայունության միջև հավասարակշռությունը։ Հայաստանի պայմաններում խնդիրը կարող է դիտարկվել նաև համայնքների տնտեսական ներուժի և տարածքային զարգացման անհամաչափությունների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային կառավարման, պետական և տեղական ֆինանսների ու տարածքային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգային գնահատել ֆինանսական ապակենտրոնացման գործող կառուցակարգերը և բացահայտել դրանց կատարելագործման հնարավորությունները։