Կյումյուշխանեցի, Մանուել

Linguistics

Հայոց լեզվի ուսումնասիրությանն ու նրա բառային և կառուցվածքային հիմքերի բացահայտմանը նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է լեզվաբանական հետաքրքրություն ունեցող նյութեր՝ կենտրոնանալով բառերի արմատների, դրանց կազմության, նշանակության և լեզվական փոխկապակցվածությունների քննության վրա։ Վերնագրում արտահայտված «արմատի լուծում» հասկացությունը մատնանշում է բառերի սկզբնաղբյուրների, արմատական բաղադրիչների և դրանց իմաստային առանձնահատկությունների բացահայտման ուղղվածություն՝ կարևորելով լեզվի ներքին կառուցվածքի ճանաչումը։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը լեզվի բառապաշարի ուսումնասիրությունն է, որի շրջանակում բառարմատը դիտարկվում է որպես բառաստեղծման և իմաստային զարգացման հիմնական միավոր։ Հայերենի բառային կազմը ձևավորվել է պատմական երկարատև ընթացքի ընթացքում՝ պահպանելով լեզվական զարգացման տարբեր փուլերի հետքերը, հնագույն բառաձևեր, բարբառային առանձնահատկություններ և այլ լեզուների հետ ունեցած պատմական շփումների արդյունքներ։ Արմատների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բառերի իմաստային ծագումնաբանությունը, դրանց ձևափոխությունները և լեզվի բառապաշարի զարգացման օրինաչափությունները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերենի բառագիտական և ստուգաբանական ուսումնասիրության պատմության համար։ Լեզվաբանական նման հետազոտությունների կարևոր խնդիրներից է բառերի արտաքին ձևի և ներքին իմաստի փոխհարաբերության բացահայտումը։ Բառի արմատը ոչ միայն բառի կառուցվածքային հիմքն է, այլև լեզվական հիշողության կարևոր կրողը, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հասկացությունների ձևավորումը, իմաստների փոփոխությունը և բառային կապերի զարգացումը։ Արմատական բաղադրիչների ճանաչումը նպաստում է նաև նոր բառերի կազմության, ածանցման և բարդման սկզբունքների ըմբռնմանը։ Հայերենի դեպքում այս ուսումնասիրություններն առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գրաբարի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի փոխհարաբերությունների բացահայտման, ինչպես նաև լեզվի պատմական շարունակականության գնահատման համար։ Աշխատության հնարավոր գիտակրթական նշանակությունը պայմանավորված է նաև հայերենի ինքնուրույնության, բառային հարստության և կառուցվածքային առանձնահատկությունների ճանաչման կարևորությամբ։ 19-րդ դարում հայ լեզվաբանական միտքը զարգանում էր ազգային կրթության վերելքի, տպագրական գործունեության ընդլայնման և հայերենի գիտական ուսումնասիրության նկատմամբ աճող հետաքրքրության պայմաններում։ Այդ ժամանակաշրջանում բառարանագրությունը, քերականագիտությունը և բառագիտական հետազոտությունները կարևոր դեր էին կատարում հայոց լեզվի համակարգման ու ուսուցման գործում։ Հայերեն լեզվաբանական աշխատությունները նպաստում էին գրական լեզվի մշակմանը, լեզվական գիտելիքների տարածմանը և ազգային կրթական համակարգի զարգացմանը։ Գրական-գիտական առումով այս հրատարակությունը կարելի է դիտարկել հայ բանասիրական մտքի այն ուղղության շրջանակում, որը կարևորում էր բառերի կազմության, արմատական նշանակությունների և լեզվական ծագումնաբանության ուսումնասիրությունը։ Նման աշխատությունների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն լեզվական նյութի ներկայացմամբ, այլև հայերենի ուսումնասիրության մեթոդների ու գիտական հետաքրքրությունների պատմական զարգացման արտացոլմամբ։ Կոստանդնուպոլսի Օրթագյուղ թաղամասում գործող Պողոս Արապյանի տպարանը նշանակալի տեղ է ունեցել 19-րդ դարի հայ տպագրական մշակույթում։ Արապյանի տպագրական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գրքերի տարածմանը, կրթական և գիտական գրականության հրատարակմանը, ինչպես նաև հայ համայնքների մտավոր կյանքի աշխուժացմանը։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվաբանության, բառագիտության, ստուգաբանության և 19-րդ դարի հայ բանասիրական մտքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, հայագետներին, բառարանագիրներին, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հին հայերեն տպագիր գրականության ուսումնասիրողներին՝ որպես հայ լեզվաբանական ժառանգության և ազգային գիտական հետաքրքրությունների զարգացման պատմական վկայություն։