Մադոյան, Արփինե Համլետի

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է անգլերեն գեղարվեստական դիսկուրսում քննադատական խոսքային գործողությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ գործաբանական և դիսկուրսային մոտեցումների համադրությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական և հաղորդակցական միջոցներն են, որոնց միջոցով քննադատություն արտահայտող խոսքը ներգործում է հասցեատիրոջ զգացմունքների, վերաբերմունքի, վարքի կամ հետագա հաղորդակցական գործողությունների վրա։ Պերլոկուտիվ ազդեցությունը դիտարկվում է որպես խոսքային ակտի արդյունքում առաջացող ազդեցություն, որը կարող է տարբեր լինել խոսողի անմիջական հաղորդակցական նպատակից և պայմանավորված լինել համատեքստով, մասնակիցների փոխհարաբերություններով ու արտահայտության լեզվական ձևակերպմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղղակի և անուղղակի քննադատության ձևերին, գնահատողական բառապաշարին, հեգնանքին, ակնարկին, մեղմացման և ուժգնացման միջոցներին, ինչպես նաև դրանց միջոցով ձևավորվող հաղորդակցական ազդեցությանը։ Քննվում է կերպարների սոցիալական կարգավիճակի, հոգեբանական փոխհարաբերությունների, հաղորդակցական իրավիճակի և նախորդ խոսքային համատեքստի նշանակությունը քննադատության ընկալման ու արձագանքի ձևավորման համար։ Գեղարվեստական դիսկուրսը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին արտահայտություններ, այլև քննադատական խոսքային գործողությունների տեղը երկխոսության, կերպարային հարաբերությունների և ստեղծագործության ընդհանուր հաղորդակցական կառուցվածքի մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ այնպիսի հնարավոր պերլոկուտիվ հետևանքների, ինչպիսիք են համաձայնությունը, առարկությունը, ինքնարդարացումը, հաղորդակցական լարվածությունը, վարքային փոփոխությունը կամ փոխհարաբերությունների վերաիմաստավորումը՝ դրանք դիտարկելով կոնկրետ տեքստային համատեքստի շրջանակում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խոսողի մտադրության և հասցեատիրոջ փաստացի արձագանքի տարբերակումը, քանի որ նույն քննադատական արտահայտությունը տարբեր իրավիճակներում կարող է առաջացնել տարբեր ազդեցություններ։ Ուսումնասիրվում է նաև հեղինակի դերը կերպարների խոսքային վարքի կառուցման և ընթերցողի կողմից դրանց մեկնաբանման ուղղորդման գործում։ Լեզվական նյութի գործաբանական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են բառային ընտրությունը, շարահյուսական կառուցվածքը, համատեքստային ենթադրությունները և հաղորդակցական ռազմավարությունները միասին ձևավորում քննադատության ներգործական ուժը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գործաբանության, խոսքային ակտերի տեսության, դիսկուրսի վերլուծության և ոճագիտության մոտեցումները՝ բացահայտելու քննադատության՝ որպես հաղորդակցական գործողության գործառույթներն ու ազդեցության մեխանիզմները անգլերեն գեղարվեստական տեքստերում։