Մախմուդյան, Ռաշիդ Ջասմի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Արագածոտնի մարզում պարենային հիմնախնդիրների առաջացման պատճառների, դրանց սոցիալ-տնտեսական հետևանքների և լուծման հնարավոր ուղիների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են տարածաշրջանի պարենային անվտանգության ապահովման, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման, բնակչության սննդամթերքի պահանջարկի բավարարման և տեղական պարենային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հետ կապված հիմնահարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարզի բնական, կլիմայական, հողային և ջրային ռեսուրսների առանձնահատկություններին, դրանց ազդեցությանը գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման, հողագործության և անասնապահության զարգացման, ինչպես նաև պարենային արտադրանքի ծավալների ու կառուցվածքի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսության զարգացմանը խոչընդոտող հիմնական գործոնները, այդ թվում՝ հողատարածքների մասնատվածությունը, ոռոգման համակարգերի արդյունավետության խնդիրները, գյուղատնտեսական տեխնիկայի և ժամանակակից տեխնոլոգիաների սահմանափակ հասանելիությունը, արտադրական ծախսերի աճը, ֆինանսական ռեսուրսների պակասը և գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման դժվարությունները։ Քննարկվում են մարզի գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման առանձնահատկությունները, բնակչության զբաղվածության, եկամուտների ձևավորման, աղքատության նվազեցման և պարենային ապահովվածության միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունները։ Կարևորվում է պարենային անվտանգության հիմնական բաղադրիչների՝ սննդամթերքի ֆիզիկական առկայության, տնտեսական մատչելիության, պատշաճ օգտագործման և մատակարարման կայունության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի բնակչության կենսամակարդակը և սպառողական պահանջարկի առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում բուսաբուծության, այգեգործության, հացահատիկային մշակաբույսերի արտադրության, կաթնատու և մսատու անասնապահության զարգացման հնարավորություններին, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրության մասնագիտացման և արտադրողականության բարձրացման հեռանկարներին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման, հողերի բերրիության պահպանման, ոռոգման ջրի խնայողության, ժամանակակից ագրոտեխնիկական միջոցառումների ներդրման և կլիմայական ռիսկերի նվազեցման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գյուղատնտեսական արտադրանքի վերամշակման, պահպանման, փաթեթավորման, տեղափոխման և իրացման ենթակառուցվածքների զարգացման հնարավորությունները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն պարենային կորուստների նվազեցման և տեղական արտադրանքի մրցունակության բարձրացման համար։ Կարևորվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի ընդլայնման, փոքր և միջին գյուղացիական տնտեսությունների համագործակցության, արտադրողների շուկայական հնարավորությունների բարելավման և գյուղատնտեսական արժեշղթաների ձևավորման ուղղությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում քննարկվում են նաև պետական աջակցության ծրագրերի, գյուղատնտեսական վարկավորման, սուբսիդավորման, ապահովագրության և ներդրումային խթանների նշանակությունը մարզի պարենային համակարգի կայուն զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում գյուղատնտեսական արտադրության և պարենային սպառման ցուցանիշների գնահատման, տեղական արտադրության և ներմուծվող սննդամթերքի հարաբերակցության, պարենային ինքնաբավության մակարդակի և բնակչության սննդամթերքի հասանելիության ուսումնասիրության հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գյուղական բնակչության արտագաղթի, աշխատուժի պակասի, գյուղատնտեսական գործունեության եկամտաբերության և գյուղական համայնքների տնտեսական ակտիվության փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պարենային հիմնախնդիրների լուծման համալիր մոտեցումների մշակումը՝ հիմնված գյուղատնտեսական արտադրության արդիականացման, բնական ռեսուրսների կայուն կառավարման, գյուղական ենթակառուցվածքների բարելավման և տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործման վրա։ Կարևորվում է նաև պարենային համակարգի դիմակայունության բարձրացումը բնական աղետների, երաշտների, շուկայական գների տատանումների և արտաքին տնտեսական ազդեցությունների նկատմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ պատկերացում կազմելու Արագածոտնի մարզի ագրոպարենային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների, առկա կառուցվածքային խնդիրների և պարենային անվտանգության ամրապնդման հնարավոր ուղղությունների մասին։ Այն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման, գյուղատնտեսական քաղաքականության, պարենային ռեսուրսների կառավարման և գյուղական բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ագրարային ոլորտի մասնագետների, գյուղատնտեսության կազմակերպիչների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, տարածաշրջանային զարգացման հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի Հանրապետության պարենային անվտանգության ու գյուղատնտեսության զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։