Մառսէ

Փիլիսոփայություն

Տրամաբանական մտածողության հիմունքների, դատողությունների կառուցման և ճշմարիտ գիտելիքի ձեռքբերման սկզբունքների ուսումնասիրությանն ուղղված այս աշխատությունը ներկայացնում է տրամաբանության հիմնական հասկացություններն ու մեթոդները՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել ճիշտ մտածելու, գաղափարները հստակ արտահայտելու և դատողությունների հիմնավորվածությունը գնահատելու կանոններին։ Ֆրանսիացի Մարսեի տրամաբանական ուսմունքի համառոտ ներկայացման վրա հիմնված աշխատությունը պատկանում է փիլիսոփայական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթին, որի շրջանակում տրամաբանությունը դիտարկվում է որպես մտավոր գործունեության կարգավորման, գիտելիքի համակարգման և բանական դատողությունների ձևավորման անհրաժեշտ գիտակարգ։ Գրքի հիմնական գաղափարական առանցքը մարդու մտածողության օրինաչափությունների բացահայտումն է և այն կանոնների ներկայացումը, որոնց պահպանումը նպաստում է մտքի ճշգրտությանը, հետևողականությանը և հիմնավորվածությանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը կապված է տրամաբանության հիմնարար բաժինների հետ՝ հասկացությունների ձևավորման, դատողությունների կառուցման, մտահանգումների իրականացման և փաստարկման սկզբունքների ուսումնասիրությամբ։ Հասկացությունների միջոցով մարդը ճանաչում և դասակարգում է իրականության առարկաներն ու երևույթները, բացահայտում դրանց էական հատկանիշներն ու փոխհարաբերությունները։ Դատողությունների միջոցով ձևակերպվում են առարկաների և երևույթների վերաբերյալ մտքերը, իսկ մտահանգումների օգնությամբ նախկինում ձեռք բերված գիտելիքներից ստացվում են նոր եզրակացություններ։ Այս գործընթացների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու ճիշտ և սխալ դատողությունները, բացահայտելու տրամաբանական հակասությունները և գնահատելու փաստարկների համոզչականությունը։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է նաև տրամաբանական մտածողության գործնական նշանակության բացահայտումը։ Տրամաբանությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես վերացական փիլիսոփայական գիտություն, այլև որպես գիտելիքի ձեռքբերման, գիտական ուսումնասիրության, բանավեճի, ուսուցման և առօրյա հաղորդակցության կարևոր գործիք։ Ճիշտ մտածելու կանոնների յուրացումը նպաստում է մտքի հստակ արտահայտմանը, պատճառահետևանքային կապերի բացահայտմանը, փաստերի համադրմանը և հիմնավորված եզրակացությունների ձևավորմանը։ Այս առումով աշխատությունը կարևորում է բանականության դերը մարդու ճանաչողական գործունեության մեջ և ընդգծում գիտելիքի ձեռքբերման ընթացքում մեթոդական կարգապահության անհրաժեշտությունը։ Տրամաբանական ուսուցման առանձնահատուկ նշանակությունն այն է, որ այն զարգացնում է ոչ միայն տեղեկություններ յուրացնելու, այլև դրանք վերլուծելու, համեմատելու, դասակարգելու և քննադատաբար գնահատելու կարողությունը։ Աշխատության ուսուցողական բնույթը ենթադրում է տրամաբանական հասկացությունների և սկզբունքների համառոտ ու համակարգված ներկայացում՝ դրանք մատչելի դարձնելով փիլիսոփայության և մտածողության գիտության հիմունքներն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։ Նման ձեռնարկները կարևոր տեղ են զբաղեցրել ավանդական կրթական համակարգերում, քանի որ տրամաբանությունը դիտարկվել է որպես փիլիսոփայական, աստվածաբանական, լեզվաբանական և գիտական կրթության հիմնարար առարկաներից մեկը։ Դրա ուսումնասիրությունը նպաստել է մտավոր ինքնուրույնության, բանավիճելու մշակույթի և գիտական դատողության զարգացմանը։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի հայ լուսավորական և կրթական մտքի զարգացման համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորական շրջանակներում մեծ ուշադրություն էր դարձվում եվրոպական փիլիսոփայական և գիտական գիտելիքների տարածմանը, կրթական ծրագրերի արդիականացմանը և հայերեն ուսումնական գրականության հարստացմանը։ Ֆրանսիական մտավոր ավանդույթը, մասնավորապես տրամաբանության և ճանաչողության վերաբերյալ աշխատությունները, նշանակալի ազդեցություն է ունեցել եվրոպական կրթական մտածողության վրա։ Դրանց հայերեն ներկայացումը հնարավորություն էր տալիս հայ ընթերցողին հաղորդակից դառնալու ժամանակի փիլիսոփայական գիտելիքներին և յուրացնելու մտածողության մշակման այն մեթոդները, որոնք անհրաժեշտ էին գիտական ու մտավոր գործունեության համար։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել այս գործընթացում՝ զարգացնելով հայերեն գիտական, փիլիսոփայական, լեզվաբանական և կրթական գրականության հրատարակությունը։ Միաբանության գործունեությունը նպաստել է եվրոպական գիտական ու փիլիսոփայական ժառանգության տարածմանը և հայերեն մասնագիտական տերմինաբանության հարստացմանը։ Գրական առանձնահատկությունների տեսանկյունից աշխատությունը պատկանում է փիլիսոփայական-ուսուցողական արձակի ժանրին, որի բնորոշ գծերն են հասկացությունների սահմանումը, տրամաբանական սկզբունքների դասակարգումը, բացատրական շարադրանքը և գիտելիքի հաջորդական փոխանցումը։ Այն արժեքավոր է հայերեն տրամաբանական գրականության պատմության, փիլիսոփայական կրթության զարգացման, եվրոպական մտքի հայերեն տարածման և 19-րդ դարի Մխիթարյան գիտակրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփայությամբ, տրամաբանությամբ, գիտության մեթոդաբանությամբ, մանկավարժությամբ և հայ մտավոր մշակույթի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին ու ընթերցողներին։ Նրա ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է բանական մտածողության հիմնարար սկզբունքների ճանաչման, փաստարկման մշակույթի զարգացման և հայերեն փիլիսոփայական ուսումնական գրականության պատմական ավանդույթի ուսումնասիրության հնարավորությամբ։