Մարության Ա. Ա.

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Եղիշե Չարենցի բանաստեղծական լեզվի և անհատական ոճի համակողմանի լեզվաբանական ու գրականագիտական ուսումնասիրությանը՝ նրա ստեղծագործական տարբեր շրջանների նյութի հիման վրա։ Հետազոտության առանցքում բանաստեղծի բառապաշարի, պատկերավորման համակարգի, քերականական կառուցվածքների, խոսքային արտահայտչամիջոցների, տաղաչափական առանձնահատկությունների և դրանց միջոցով ձևավորվող ինքնատիպ գեղարվեստական աշխարհի բացահայտումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բառընտրությանը՝ ուսումնասիրելով գրական հայերենի, ժողովրդախոսակցական շերտերի, հնաբանությունների, նորաբանությունների, փոխառությունների և հեղինակային բառաստեղծման փոխհարաբերությունները։ Կարևոր ուղղություն է փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների, խորհրդանիշների, կրկնությունների և հակադրությունների քննությունը, քանի որ դրանք էական դեր ունեն բանաստեղծական պատկերների, հուզական լարվածության և գաղափարական շեշտադրումների ձևավորման մեջ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև շարահյուսական կազմակերպմանը՝ պարզաբանելով կարճ ու ընդարձակ նախադասությունների, զուգահեռ կառույցների, բացականչական և հարցական ձևերի, բառերի անսովոր դասավորության ու խոսքային ռիթմի գեղարվեստական գործառույթները։ Բանաստեղծական հնչողության տեսանկյունից կարող են ուսումնասիրվել հանգավորման համակարգը, ռիթմը, հնչյունական կրկնությունները և բառերի երաժշտական կազմակերպումը՝ ցույց տալով դրանց մասնակցությունը ստեղծագործության ընդհանուր տրամադրության ձևավորմանը։ Առանձին նշանակություն ունի ստեղծագործական տարբեր փուլերի համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու լեզվաոճական որոնումների զարգացմանը, բանաստեղծական ձևերի փոփոխությանը և գեղարվեստական արտահայտության նոր միջոցների յուրացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է քննվել նաև անհատական ոճի կապը XX դարի հայ գրական լեզվի զարգացման, ժամանակաշրջանի գրական շարժումների և համաշխարհային պոեզիայի գեղարվեստական նորարարությունների հետ։ Բանաստեղծի լեզուն այս համատեքստում ներկայանում է որպես ոչ միայն ստեղծագործական անհատականության արտահայտություն, այլև հայ բանաստեղծական խոսքի հնարավորությունների ընդլայնման կարևոր երևույթ։ Լեզվական և գրականագիտական վերլուծությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձևի ու բովանդակության փոխկապակցվածությունը և պարզելու, թե լեզվական յուրաքանչյուր մակարդակ ինչպես է մասնակցում ստեղծագործության իմաստային ու հուզական ամբողջության կառուցմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարևոր ներդրում է չարենցագիտության և հայ գեղարվեստական խոսքի ուսումնասիրության մեջ՝ համակարգված կերպով ներկայացնելով բանաստեղծի լեզվական վարպետությունն ու ոճական ինքնատիպությունը։