Միրաքյան, Ռաֆայել Գևորգի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության մեջ օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ներդրումային հոսքերի ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները, առկա խոչընդոտները և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց դերը կապիտալի կուտակման, արտադրության ընդլայնման, տեխնոլոգիական առաջընթացի, զբաղվածության և արտահանման ներուժի մեծացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ՕՈՒՆ-ը կարող է ոչ միայն ֆինանսական ռեսուրսներ ապահովել, այլև նպաստել նոր տեխնոլոգիաների, կառավարման ժամանակակից մեթոդների և միջազգային շուկաների հասանելիության ներթափանցմանը։ Հայաստանի պարագայում ուսումնասիրվում են ներդրումային միջավայրի ձևավորման վրա ազդող մակրոտնտեսական, իրավական, ինստիտուցիոնալ, քաղաքական և ենթակառուցվածքային գործոնները։ ՀՀ ներդրումային քաղաքականության առանցքային ուղղություններից է ներդրումների ներգրավումը և օտարերկրյա ներդրումների համար կանխատեսելի ու բարենպաստ միջավայրի ձևավորումը, իսկ պետական քաղաքականությունը հիմնված է բաց և մրցունակ ներդրումային միջավայրի գաղափարի վրա։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել ՕՈՒՆ-ի ներհոսքի ծավալներն ու դինամիկան, դրանց ոլորտային և աշխարհագրական կառուցվածքը, ներդրումների աղբյուրները և Հայաստանի տնտեսության առանձին ճյուղերի նկատմամբ օտարերկրյա ներդրողների հետաքրքրվածությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք կարող են սահմանափակել ներդրումների ներգրավումը, այդ թվում՝ շուկայի փոքր չափը, տարածաշրջանային և աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, ենթակառուցվածքների անհավասար զարգացումը, վարչարարական խնդիրները, ֆինանսավորման հասանելիությունը, աշխատուժի որակավորման հարցերը և ներդրողների երկարաժամկետ վստահության ապահովումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներդրումների պաշտպանության և իրավական կանխատեսելիության ուսումնասիրությունը։ 2026 թվականի հունիսի 18-ին ընդունված «Ներդրումների մասին» օրենքը նպատակ ունի բարելավել ներդրումների համար կանխատեսելի, բարենպաստ, մրցակցային և պաշտպանված իրավական միջավայրը՝ ամրագրելով իրավական որոշակիության, թափանցիկության, հաշվետվողականության, ոչ խտրականության և ներդրողների իրավունքների պաշտպանության սկզբունքները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական խթանների և աջակցության մեխանիզմներին՝ ներառյալ ներդրումային ծրագրերի աջակցությունը, ենթակառուցվածքների ապահովումը, տեխնոլոգիական սարքավորումների ներմուծման խթանումը և ներդրողների հետ նպատակային աշխատանքը։ ՀՀ կառավարությունը ներդրումների ներգրավման քաղաքականության շրջանակում նախատեսում է նաև մասնավոր ներդրումային ծրագրերի իրականացմանն աջակցող միջոցառումներ և վարչարարական խնդիրների համակարգված լուծումներ։ Կարևոր է նաև ՕՈՒՆ-ի արդյունավետության գնահատումը. ներդրումների մեծ ծավալն ինքնին բավարար ցուցանիշ չէ, եթե դրանք չեն ուղղվում արտադրողականության բարձրացման, տեխնոլոգիական արդիականացման, արտահանման ընդլայնման և բարձր ավելացված արժեք ունեցող գործունեության զարգացմանը։ Հետևաբար աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ներդրումների կառուցվածքի բարելավման, տնտեսության ոլորտային դիվերսիֆիկացման և երկարաժամկետ ու կայուն ներդրումների խթանման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական, համեմատական, կառուցվածքային և դինամիկ վերլուծության մեթոդներ՝ գնահատելու ՕՈՒՆ-ի շարժընթացը և դրա փոխկապակցվածությունը տնտեսական աճի ու այլ մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետ։ Ստացված արդյունքների հիման վրա կարող են առաջարկվել ներդրումային միջավայրի բարելավման, ներդրողների պաշտպանության, պետական աջակցության գործիքների կատարելագործման, ներդրումային տեղեկատվության հասանելիության բարձրացման և թիրախային ոլորտներում օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման ուղղություններ։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի տնտեսության մեջ ավելի մեծ ծավալի, ավելի բազմազան և ավելի բարձր որակի օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավմանը՝ միաժամանակ նպաստելով տեխնոլոգիական զարգացմանը, աշխատատեղերի ստեղծմանը, արտահանման աճին և երկրի միջազգային մրցունակության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, ներդրումային քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, գործարարներին, ներդրումային խորհրդատուներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։