Մխլայիմ, Գևորգ

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական հավատքի երկու կարևորագույն իրադարձություններին՝ Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ Ծննդյանը և չարչարանքներին՝ ներկայացնելով դրանց աստվածաբանական, հոգևոր և խորհրդաբանական նշանակությունը Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին վերագրվող տեսիլքի ավանդության շրջանակում։ Այն պատկանում է կրոնական ճառախոսական և դավանաբանական գրականության այն տեսակին, որի նպատակն է հավատացյալներին հաղորդակից դարձնել քրիստոնեության հիմնարար ճշմարտություններին, բացահայտել Քրիստոսի երկրային կյանքի կարևորագույն իրադարձությունների փրկագործական նշանակությունը և ամրապնդել հոգևոր հավատքն ու բարեպաշտությունը։ Սուրբ Ծննդյան թեման ներկայացվում է որպես Աստծո մարդեղացման, աստվածային սիրո և մարդկության փրկության հույսի խորհրդանշական արտահայտություն։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ Քրիստոսի ծնունդը համարվում է մարդկության պատմության վճռորոշ իրադարձություններից մեկը, որի միջոցով Աստված հայտնվում է մարդկությանը և ճանապարհ բացում մարդու հոգևոր նորոգման ու փրկության համար։ Աշխատության մյուս կարևոր թեման Քրիստոսի չարչարանքներն են, որոնք քրիստոնեական հավատքի մեջ ընկալվում են որպես մարդկության մեղքերի քավության, աստվածային զոհաբերության, անսահման սիրո և փրկագործության բարձրագույն արտահայտություն։ Չարչարանքների խորհրդածությունը հավատացյալին ուղղորդում է դեպի խոնարհության, անձնազոհության, ներողամտության, հավատարմության և հոգևոր տոկունության գաղափարները՝ ընդգծելով Քրիստոսի տառապանքի նշանակությունը քրիստոնեական փրկաբանական ուսմունքում։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անվան և տեսիլքի հիշատակումը ստեղծագործությանը հաղորդում է հայկական եկեղեցական ավանդության առանձնահատուկ նշանակություն՝ այն կապելով հայ քրիստոնեական ինքնության, լուսավորչական ժառանգության և հոգևոր հայտնության ընկալման հետ։ Գրիգոր Լուսավորիչը հայ ժողովրդի քրիստոնեացման պատմության կենտրոնական դեմքն է, և նրա անվան հետ կապված տեսիլքներն ու ավանդությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ եկեղեցական հիշողության և հոգևոր մատենագրության մեջ։ Աշխատության ճառախոսական բնույթը ենթադրում է աստվածաշնչյան և դավանաբանական գաղափարների բացատրություն, կրոնական խորհրդածություն և բարոյական խրատ՝ նպատակ ունենալով ոչ միայն տեղեկացնել հավատացյալին սուրբ իրադարձությունների մասին, այլև նպաստել դրանց հոգևոր ընկալմանը։ Թուրքերեն լեզվով ներկայացված լինելը կարևոր առանձնահատկություն է, քանի որ արտացոլում է Օսմանյան կայսրության հայկական համայնքներում տարբեր լեզուներով կրոնական գրականության ստեղծման և տարածման պատմական իրողությունը։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել այն հայախոսական կամ թուրքերեն հաղորդակցվող հավատացյալների շրջանում քրիստոնեական ուսմունքի տարածման գործում, որոնց համար թուրքերենը առօրյա հաղորդակցության հիմնական լեզուն էր։ Այս հանգամանքը գիրքը դարձնում է հետաքրքիր ոչ միայն աստվածաբանական, այլև լեզվամշակութային տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու հայ եկեղեցական գրականության բազմալեզու ավանդույթը և հայ համայնքների կրոնական կրթության առանձնահատկությունները։ Պատմական առումով այն ներկայացնում է Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական միջավայրի կարևոր դրսևորումներից մեկը, որտեղ կրոնական գրքերի հրատարակությունը նպաստել է քրիստոնեական գիտելիքի փոխանցմանը, համայնքային ինքնության պահպանմանը և եկեղեցական ավանդությունների տարածմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ եկեղեցական գրականության, քրիստոնեական աստվածաբանության, Գրիգոր Լուսավորչի ավանդության, կրոնական ճառախոսության, հայ-թուրքական լեզվամշակութային հարաբերությունների և Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների տպագրական պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայագետներին, եկեղեցական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայերեն ու թուրքերեն կրոնական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրողներին։