Պապոյան, Հարություն Գևորգի

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցի սովորողների ինքնուրույն ճանաչողական գործունեության արդյունավետության բարձրացման մեթոդական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նոր և նորագույն պատմության դասընթացի ուսուցման օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողի ակտիվ ներգրավվածությունն է ուսումնական գործընթացում, նրա ինքնուրույն մտածելու, տեղեկություն որոնելու, վերլուծելու, համադրելու, եզրակացություններ կատարելու և սեփական տեսակետը հիմնավորելու կարողությունների զարգացումը։ Աշխատությունը հիմնվում է այն մոտեցման վրա, որ պատմության ուսուցումը չպետք է սահմանափակվի փաստերի, տարեթվերի և իրադարձությունների մեխանիկական յուրացմամբ, այլ պետք է նպաստի սովորողի քննադատական և վերլուծական մտածողության ձևավորմանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են ինքնուրույն ճանաչողական գործունեության էությունը, կառուցվածքը և կրթական նշանակությունը, ինչպես նաև այն մանկավարժական պայմանները, որոնց առկայության դեպքում սովորողը կարող է առավել արդյունավետորեն դառնալ սեփական ուսուցման ակտիվ մասնակից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական նյութի ինքնուրույն ուսումնասիրմանը, սկզբնաղբյուրների և լրացուցիչ գրականության հետ աշխատանքին, պատմական իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերի բացահայտմանը, տարբեր տեսակետների համեմատությանը և փաստերի հիման վրա հիմնավորված եզրահանգումների ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչն է սովորողների ճանաչողական ակտիվության խթանման համար արդյունավետ մեթոդների և ուսուցման ձևերի ընտրությունը։ Դրանց թվում կարող են կիրառվել խնդրահարույց ուսուցումը, հետազոտական առաջադրանքները, քննարկումները, բանավեճերը, անհատական և խմբային աշխատանքները, նախագծային գործունեությունը, սկզբնաղբյուրների վերլուծությունը և պատմական իրավիճակների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Նման մեթոդները հնարավորություն են տալիս պատմական նյութը դարձնել ոչ միայն գիտելիքի փոխանցման միջոց, այլև սովորողի մտավոր գործունեության զարգացման գործիք։ Նոր և նորագույն պատմության դասընթացը հատկապես հարմար է ինքնուրույն ճանաչողական գործընթացի կազմակերպման համար, քանի որ ներառում է քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային բազմաթիվ իրադարձություններ ու գործընթացներ, որոնց ուսումնասիրությունը պահանջում է տարբեր աղբյուրների համադրում և բազմակողմանի վերլուծություն։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ուսուցչի դերի վերաիմաստավորմանը։ Ուսուցիչը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես սովորողի ինքնուրույն որոնումն ու հետազոտական գործունեությունը կազմակերպող, ուղղորդող և գնահատող մասնագետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են սովորողների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառման, առաջադրանքների բարդության աստիճանի ճիշտ ընտրության և ինքնուրույն աշխատանքի արդյունքների օբյեկտիվ գնահատման հարցերը։ Աշխատության գործնական արժեքը կայանում է նրանում, որ ներկայացվող մեթոդական մոտեցումները կարող են կիրառվել պատմության դասավանդման գործընթացում՝ սովորողների հետաքրքրվածությունը բարձրացնելու, ուսումնական մոտիվացիան ամրապնդելու և ինքնուրույն աշխատանքի հմտությունները զարգացնելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր է ավագ դպրոցում պատմության ուսուցման ժամանակակից կազմակերպման, սովորողի ճանաչողական ակտիվության զարգացման և ինքնուրույն ուսումնառության հմտությունների ձևավորման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել պատմության ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և ավագ դպրոցի կրթական գործընթացով հետաքրքրվող մասնագետների համար։