Պետրոսյան, Լիլիթ Մանվելի

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ստվերային տնտեսության սոցիալ-տնտեսական հետևանքների և բնակչության կենսամակարդակի միջև առկա փոխազդեցության ուսումնասիրությանը և այդ փոխազդեցության արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ստվերային տնտեսությունը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ տնտեսական և հասարակական երևույթ, որն ընդգրկում է պաշտոնական վիճակագրությունից և հարկային վերահսկողությունից դուրս մնացող տնտեսական գործունեության տարբեր դրսևորումներ։ Ուսումնասիրվում են դրա ձևավորման հիմնական պատճառները, տարածման պայմանները և սոցիալ-տնտեսական ազդեցությունները, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ստվերային գործունեությունը կարող է ազդել զբաղվածության, եկամուտների, հարկային մուտքերի, սոցիալական անհավասարության և բնակչության կենսամակարդակի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի տնտեսական միջավայրի առանձնահատկությունների վերլուծությունը՝ հաշվի առնելով աշխատաշուկայի կառուցվածքը, եկամուտների բաշխումը, հարկային համակարգը, ձեռնարկատիրական գործունեության պայմանները և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմները։ Հետազոտության մեջ դիտարկվում է նաև ստվերային տնտեսության երկակի ազդեցությունը․ մի կողմից այն կարող է որոշ խմբերի համար ստեղծել լրացուցիչ եկամտի կամ զբաղվածության հնարավորություններ, իսկ մյուս կողմից՝ սահմանափակել պետական բյուջեի եկամուտները, թուլացնել սոցիալական պաշտպանության համակարգը, խորացնել անհավասարությունը և խոչընդոտել օրինական տնտեսական գործունեության զարգացումը։ Աշխատության շրջանակում փորձ է արվում բացահայտել բնակչության կենսամակարդակի և ստվերային տնտեսական գործունեության միջև պատճառահետևանքային կապերը, գնահատել դրանց ազդեցության չափը և առանձնացնել կառավարման առավել արդյունավետ ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ստվերային տնտեսության կրճատման պետական քաղաքականությանը, հարկային և վարչական մեխանիզմների կատարելագործմանը, տնտեսական գործունեության օրինականացման խթաններին, սոցիալական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացմանը և բնակչության տնտեսական վարքագծի վրա ազդող գործոններին։ Առաջարկվող մոտեցումները նպատակ ունեն ոչ միայն սահմանափակել ստվերային գործունեությունը վերահսկողական միջոցներով, այլև ձևավորել այնպիսի տնտեսական և սոցիալական պայմաններ, որոնց դեպքում օրինական գործունեությունը կդառնա ավելի գրավիչ և կանխատեսելի։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման, հարկային քաղաքականության, զբաղվածության, եկամուտների բաշխման և կենսամակարդակի բարձրացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների, տնտեսագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։