Պետրոսյան, Սերգեյ Երվանդի

Այլ առարկաներ

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Երևանի տարածքում առկա չօգտագործվող կամ նախկին գործառույթը կորցրած կառույցների հարմարեցման հիմնախնդիրներին՝ դրանք ժամանակակից քաղաքային կյանքի պահանջներին համապատասխան վերափոխելու և վերաօգտագործելու տեսանկյունից։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ քաղաքում արդեն գոյություն ունեցող շենքերի ու կառույցների պահպանությունը, վերակազմակերպումը և նոր գործառույթով օգտագործումը կարող են դառնալ քաղաքային զարգացման կարևոր ուղղություն։ Հատկապես Երևանի նման պատմականորեն ձևավորված քաղաքային միջավայրում չօգտագործվող կառույցների հարցը կապված է ոչ միայն շենքի ֆիզիկական վիճակի կամ նոր գործառույթի ընտրության հետ, այլև քաղաքի պատմական կերպարի, ճարտարապետական ժառանգության, հասարակական տարածքների, ենթակառուցվածքների և բնակիչների կարիքների փոխհարաբերության հետ։ Չօգտագործվող կառույցները կարող են առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ շենքի սկզբնական գործառույթի վերացումից, սեփականության կամ կառավարման խնդիրներից, տեխնիկական վիճակի վատթարացումից, տնտեսական աննպատակահարմարությունից կամ քաղաքային զարգացման ուղղությունների փոփոխությունից։ Այդպիսի շենքերը երկար ժամանակ անգործության մատնված մնալու դեպքում կարող են աստիճանաբար կորցնել իրենց ֆիզիկական և ճարտարապետական արժեքը, իսկ որոշ դեպքերում՝ բացասաբար ազդել շրջակա քաղաքային միջավայրի վրա։ Միաժամանակ դրանց վերաօգտագործումը կարող է հնարավորություն ստեղծել պահպանելու արդեն կառուցապատված տարածքը և նոր շինարարության անհրաժեշտությունը նվազեցնելու համար։ Հարմարեցման գործընթացի առանցքային խնդիրներից մեկը կառույցի նախկին և նոր գործառույթների հարաբերակցության որոշումն է։ Յուրաքանչյուր շենք հնարավոր չէ նույն կերպ հարմարեցնել ցանկացած նշանակության։ Անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա տարածական կառուցվածքը, կրող համակարգը, հարկայնությունը, բնական լուսավորության հնարավորությունները, մուտքերի և ելքերի կազմակերպումը, ինժեներական ենթակառուցվածքները և շրջակա տարածքի առանձնահատկությունները։ Նոր գործառույթը պետք է հնարավորինս համապատասխանեցվի կառույցի իրական հնարավորություններին, որպեսզի վերափոխումը չհանգեցնի շենքի ճարտարապետական արժեքի կամ կառուցվածքային ամբողջականության կորստին։ Երևանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի պատմական և մշակութային արժեք ունեցող կառույցների հարմարեցումը։ Նման շենքերի դեպքում ժամանակակից պահանջների ապահովումը պետք է համադրվի պատմական կերպարի և արժեքավոր ճարտարապետական տարրերի պահպանության հետ։ Սա պահանջում է զգույշ միջամտություն, որի ընթացքում անհրաժեշտ է տարբերակել այն հատվածները, որոնք ենթակա են անփոփոխ պահպանման, և այն տարրերը, որոնք կարող են վերակազմակերպվել։ Պատմական շենքի ժամանակակից օգտագործման ապահովումը կարող է նպաստել դրա պահպանությանը, քանի որ գործող և օգտագործվող կառույցը սովորաբար ավելի մեծ հնարավորություն ունի ստանալու անհրաժեշտ խնամք և վերանորոգում։ Միաժամանակ հարմարեցումը չի նշանակում պարզապես հին շենքի ներսում նոր գործառույթ տեղադրել։ Այն ենթադրում է տարածական և տեխնիկական համակարգերի համապարփակ վերանայում։ Անհրաժեշտ է ապահովել ժամանակակից սանիտարական, հրդեհային անվտանգության, էներգաարդյունավետության, մատչելիության և ինժեներական համակարգերի պահանջները։ Հատկապես կարևոր է հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար հասանելիության ապահովումը, քանի որ պատմական կամ հին կառույցները հաճախ նախագծվել են այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ ունիվերսալ դիզայնի սկզբունքները դեռևս լայնորեն չէին կիրառվում։ Հարմարեցման խնդիրներից է նաև կառույցի ֆիզիկական վիճակի գնահատումը։ Նախքան վերակառուցման կամ վերաօգտագործման որոշում կայացնելը անհրաժեշտ է ուսումնասիրել կրող կառուցվածքները, հիմքերը, պատերը, ծածկերը, տանիքը և ինժեներական համակարգերը։ Տեխնիկական հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե շենքի որ հատվածներն են պահպանելի, որոնք են վերականգնման կարիք ունենում և որտեղ է անհրաժեշտ նոր կառուցվածքային միջամտություն։ Առանց նման գնահատման իրականացված վերակառուցումը կարող է առաջացնել ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ տնտեսական խնդիրներ։ Կարևոր է նաև կառույցի և շրջակա քաղաքային միջավայրի փոխհարաբերությունը։ Շենքի նոր գործառույթը պետք է դիտարկվի ոչ թե միայն նրա ներքին տարածքի, այլև փողոցի, բակի, հարակից շենքերի, տրանսպորտային և հետիոտնային կապերի համատեքստում։ Օրինակ՝ հասարակական նշանակության նոր գործառույթ ունեցող կառույցը կարող է պահանջել լրացուցիչ մուտքեր, բաց տարածքներ, տրանսպորտային հասանելիություն կամ հանրային ենթակառուցվածքներ։ Հետևաբար հարմարեցումը կարող է ազդել ոչ միայն մեկ շենքի, այլև ամբողջ թաղամասի քաղաքաշինական կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է չօգտագործվող կառույցների վերաօգտագործման տնտեսական նպատակահարմարությունը։ Նոր շենք կառուցելու և գոյություն ունեցող կառույցը վերականգնելու ծախսերը կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ կախված շենքի վիճակից, կառուցվածքային համակարգից և պահանջվող միջամտության ծավալից։ Սակայն տնտեսական գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն շինարարական ծախսերը, այլև կառույցի պահպանման, էներգիայի սպառման, հետագա շահագործման և քաղաքային ենթակառուցվածքների վրա ազդեցության հարցերը։ Վերաօգտագործումը կարող է նաև պահպանել արդեն ձևավորված քաղաքային կապերը և կանխել տարածքների դատարկության կամ դեգրադացման խորացումը։ Բնապահպանական տեսանկյունից գոյություն ունեցող կառույցների հարմարեցումը նույնպես կարևոր առավելություններ կարող է ունենալ։ Նոր շինարարությունը պահանջում է մեծ քանակությամբ շինանյութեր և էներգետիկ ռեսուրսներ, մինչդեռ գոյություն ունեցող շենքի կառուցվածքային համակարգի պահպանումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել նյութերի նոր արտադրության և շինարարական թափոնների ծավալը։ Հետևաբար վերաօգտագործումը կարող է դիտարկվել նաև որպես կայուն քաղաքաշինության սկզբունքներին համապատասխան մոտեցում։ Երևանի համար սա հատկապես կարևոր է խիտ կառուցապատված և սահմանափակ տարածքային ռեսուրսներ ունեցող հատվածներում։ Հարմարեցման գործընթացում կարևոր է նաև նոր գործառույթի հասարակական նշանակությունը։ Չօգտագործվող կառույցները կարող են վերափոխվել մշակութային, կրթական, վարչական, հասարակական, ստեղծագործական, առևտրային կամ այլ նշանակության տարածքների՝ կախված տվյալ թաղամասի պահանջներից։ Առավել արդյունավետ են այն նախագծերը, որոնք ոչ միայն լուծում են շենքի ֆունկցիոնալ խնդիրը, այլև ստեղծում են նոր հանրային արժեք և ակտիվացնում շրջակա տարածքը։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել քաղաքային կյանքի աշխուժացմանը և previously unused տարածքների վերադարձին հասարակական շրջանառության մեջ։ Միաժամանակ հարմարեցման գործընթացը կարող է բախվել իրավական և սեփականության հետ կապված խնդիրների։ Չօգտագործվող շենքերի մի մասը կարող է ունենալ բարդ սեփականության կառուցվածք, սահմանափակումներ կամ պատմամշակութային պահպանության հատուկ կարգավիճակ։ Այդ հանգամանքները կարող են դժվարացնել վերակառուցման թույլտվությունների ստացումը և ներդրումային ծրագրերի իրականացումը։ Հետևաբար ճարտարապետական լուծումները պետք է համադրվեն իրավական և կառավարչական մեխանիզմների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Երևանի չօգտագործվող կառույցների հարմարեցումը բազմաբաղադրիչ խնդիր է, որը պահանջում է ճարտարապետական, քաղաքաշինական, տեխնիկական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային գործոնների համատեղ դիտարկում։ Նպատակահարմար հարմարեցման դեպքում նախկինում անգործուն կառույցը կարող է վերածվել ժամանակակից քաղաքային միջավայրի ակտիվ բաղադրիչի՝ միաժամանակ պահպանելով իր պատմական կամ ճարտարապետական արժեքը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս քաղաքային զարգացման գործընթացը կառուցել ոչ միայն նոր շինությունների ստեղծման, այլև արդեն գոյություն ունեցող տարածքների խելամիտ վերաօգտագործման սկզբունքի վրա։