Պողոսյան, Աշխունջ Ամիրխանի

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայոց գորգագործական մշակույթի պատմազգագրական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով գորգագործությունը որպես հայկական ժողովրդական մշակույթի կարևորագույն և բազմաշերտ դրսևորում։ Հետազոտության շրջանակում գորգը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կենցաղային օգտագործման առարկա կամ գեղարվեստական ստեղծագործություն, այլև որպես պատմական հիշողություն, սոցիալական հարաբերություններ, աշխարհընկալում, հավատալիքներ և գեղագիտական պատկերացումներ արտահայտող մշակութային արժեք։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ հայկական գորգագործության ձևավորման և զարգացման պատմությանը, տարբեր ժամանակաշրջաններում դրա տարածման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև հայկական բնակավայրերում և պատմազգագրական շրջաններում ձևավորված գորգագործական ավանդույթների տարբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գորգերի պատրաստման տեխնոլոգիային՝ թելի և ներկանյութերի ընտրությանը, հենքի ու միջնաթելի պատրաստմանը, գործելու եղանակներին, հանգույցների տեսակներին և գորգի վերջնական հարդարմանը։ Այս տեխնոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տեղական ավանդույթների առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են բնական պայմանները, հասանելի հումքը և արհեստագործական փորձը ազդել գորգերի ձևավորման վրա։ Աշխատության կարևոր բաժիններից կարող է լինել գորգերի զարդանախշերի և պատկերային համակարգի քննությունը։ Հայկական գորգերին բնորոշ երկրաչափական, բուսական, կենդանական և խորհրդանշական մոտիվները կարող են դիտարկվել որպես ավանդական պատկերացումների արտահայտություն։ Առանձին նախշերի և հորինվածքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ դրանց հնարավոր խորհրդանշական իմաստներին, ինչպես նաև պարզել, թե ինչպես են դրանք փոխանցվել սերնդեսերունդ և փոփոխվել տարբեր տարածաշրջաններում։ Գույների ընտրությունը ևս կարևոր բաղադրիչ է․ բնական ներկանյութերի օգտագործումը, գունային համադրությունները և դրանց կայունությունը կապված են ինչպես տեխնոլոգիական գիտելիքների, այնպես էլ տեղական գեղագիտական նախասիրությունների հետ։ Պատմազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գորգագործությունը կապել գյուղական և քաղաքային համայնքների առօրյա կյանքի հետ։ Գորգերի արտադրությունը հաճախ իրականացվել է ընտանիքի և համայնքի շրջանակներում՝ փոխանցվելով հիմնականում ավանդական ուսուցման միջոցով։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գորգագործության մեջ կանանց դերը, աշխատանքի կազմակերպման ձևերը, հմտությունների փոխանցման մեխանիզմները և գորգագործության նշանակությունը ընտանիքի տնտեսական կյանքում։ Գորգագործական մշակույթը կարող էր ունենալ նաև ծիսական և սոցիալական նշանակություն․ գորգերը օգտագործվել են բնակարանի ձևավորման, օժիտի, նվիրատվության, հարսանեկան արարողությունների և այլ կարևոր իրադարձությունների ժամանակ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են առանձնացվել նաև գորգերի տարբեր գործառույթները՝ կենցաղային, դեկորատիվ, ծիսական, խորհրդանշական և տնտեսական։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայկական գորգերի տեղական դպրոցներին և տարածաշրջանային առանձնահատկություններին՝ ուսումնասիրելով դրանց ձևավորման վրա աշխարհագրական, պատմական և մշակութային միջավայրի ազդեցությունը։ Գորգերի զարդանախշերի, տեխնիկական առանձնահատկությունների և հորինվածքային լուծումների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել առանձին ավանդույթներ և հետևել դրանց փոխազդեցություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ հարևան ժողովուրդների մշակույթների հետ շփումներին՝ առանց հայկական գորգագործության ինքնատիպ առանձնահատկությունները անտեսելու։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նաև գորգագործական ժառանգության պահպանության խնդրով։ Ավանդական տեխնոլոգիաների, նախշերի և արհեստագործական գիտելիքների փոխանցումը կարևոր է ոչ նյութական մշակութային ժառանգության շարունակականության համար։ Հին գորգերի ուսումնասիրությունը, փաստագրումը, հավաքագրումը և գիտական դասակարգումը կարող են նպաստել դրանց պատմական ու մշակութային արժեքի պահպանմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ազգագրագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, ժողովրդական արվեստի ուսումնասիրողներին, թանգարանային մասնագետներին և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հայոց գորգագործությունը ներկայացնում է որպես նյութական և ոչ նյութական մշակույթի ամբողջական համակարգ, որտեղ միավորվում են արհեստագործական գիտելիքը, գեղարվեստական մտածողությունը, տարածաշրջանային ավանդույթները, սոցիալական հարաբերությունները և խորհրդանշական պատկերացումները՝ բացահայտելով գորգի կարևոր տեղը հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության մեջ։