Պողոսյան, Թովմաս Գևորգի

Գրականություն

Սա գրականագիտական և ազգագրական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Ջիվանիի բանաստեղծական ժառանգությանը, որտեղ վերլուծվում են նրա ստեղծագործությունների թեմատիկ բազմազանությունը, ժողովրդական մտածողության արտահայտման ձևերը և աշուղական արվեստի գեղարվեստական առանձնահատկությունները, աշխատանքը ընդգծում է Ջիվանիի պոեզիայում առկա սոցիալական արդարության, մարդկային արժանապատվության, հայրենասիրության և բարոյական արժեքների գաղափարական շերտերը, ինչպես նաև նրա լեզվի պարզության ու պատկերային հարստության համադրությունը, որը հնարավորություն է տալիս նրա երգերն ու բանաստեղծությունները հասանելի դարձնել լայն ժողովրդական լսարանի համար, միաժամանակ դիտարկվում է նրա ազդեցությունը հայկական աշուղական դպրոցի զարգացման վրա և նրա ստեղծագործական ավանդի շարունակականությունը ժողովրդական երգարվեստում։

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ջիվանու բանաստեղծական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործության թեմատիկ, գաղափարական, գեղարվեստական և լեզվաոճական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ աշուղական և ժողովրդական բանաստեղծության զարգացման մեջ նրա ունեցած նշանակալի դերը։ Ջիվանին՝ Սերովբե Լևոնյան, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ աշուղական արվեստի ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է, որի ստեղծագործությունը միավորում է ժողովրդական բանաստեղծության կենսունակ ավանդույթները, հասարակական մտածողությունը, փիլիսոփայական խորհրդածությունները և ազգային ինքնագիտակցության արտահայտությունները։ Նրա բանաստեղծական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն հեղինակի անհատական ստեղծագործական աշխարհի, այլև իր ժամանակաշրջանի հայ հասարակության հոգևոր, սոցիալական և մշակութային խնդիրների մասին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը Ջիվանու ստեղծագործության թեմատիկ բազմազանության ուսումնասիրությունն է։ Նրա երգերում և բանաստեղծություններում առանձնահատուկ տեղ ունեն հայրենիքի, ժողովրդի, աշխատանքի, արդարության, մարդկային արժանապատվության, բարոյականության, ընկերության և սիրո թեմաները։ Բանաստեղծը հաճախ անդրադառնում է հասարակական անհավասարությանը, աղքատությանը, անարդարությանը և մարդկային արատներին՝ դրանք ներկայացնելով քննադատական ու երբեմն երգիծական տեսանկյունից։ Այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունը միայն քնարական ինքնարտահայտություն չէ, այլև հասարակական իրականության նկատմամբ ակտիվ վերաբերմունքի ձև։ Ջիվանու բանաստեղծական աշխարհի առանձնահատկություններից է ժողովրդական իմաստության լայն կիրառությունը։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են առածանման ձևակերպումներ, խրատական մտքեր, բարոյական եզրահանգումներ և խոսակցական դարձվածքներ, որոնք բանաստեղծական խոսքը մոտեցնում են ժողովրդական բանահյուսությանը։ Այս հատկանիշը նրա ստեղծագործությունները դարձրել է լայնորեն ընկալելի և նպաստել դրանց տարածմանը ժողովրդական միջավայրում։ Միաժամանակ ժողովրդական լեզվի օգտագործումը չի նշանակում պարզունակություն․ Ջիվանին կարողանում է առօրյա խոսքի միջոցով ձևակերպել սոցիալական, բարոյական և փիլիսոփայական բարդ գաղափարներ։ Նրա ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում երգիծանքը։ Ջիվանին քննադատում է կեղծավորությունը, ագահությունը, տգիտությունը, պաշտոնամոլությունը և սոցիալական անարդարությունը՝ հաճախ օգտագործելով հումոր, հակադրություն, սրամտություն և չափազանցություն։ Երգիծական մոտեցումը նրա ստեղծագործություններում ոչ միայն զվարճանքի միջոց է, այլև հասարակական քննադատության գործիք։ Բանաստեղծը ծիծաղի միջոցով բացահայտում է մարդկային և հասարակական բացասական երևույթները՝ ընթերցողին կամ ունկնդրին մղելով դրանց նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի։ Ջիվանու ժառանգության կարևոր բաղադրիչ է նաև փիլիսոփայական-խրատական քնարերգությունը։ Կյանքի իմաստի, մարդկային ճակատագրի, բարու և չարի, ժամանակի անցողիկության, գիտելիքի ու բարոյականության մասին նրա մտորումները հաճախ արտահայտվում են պարզ, հիշվող և աֆորիստիկ ձևակերպումներով։ Նրա ստեղծագործություններում մարդը ներկայացվում է որպես բարոյական ընտրության առջև կանգնած էակ, որի արժեքը որոշվում է ոչ թե միայն սոցիալական դիրքով կամ նյութական հարստությամբ, այլև ազնվությամբ, աշխատասիրությամբ, գիտելիքով և մարդկային վերաբերմունքով։ Հայրենասիրական թեման նույնպես կարևոր տեղ ունի Ջիվանու ստեղծագործական ժառանգության մեջ։ Հայրենիքի և ժողովրդի նկատմամբ սերը նրա մոտ հաճախ զուգորդվում է ազգային արժանապատվության, կրթության, ինքնաճանաչման և հասարակական համերաշխության գաղափարների հետ։ Նա ոչ միայն արտահայտում է հայրենասիրական զգացումներ, այլև ձգտում է մատնանշել այն ներքին խնդիրները, որոնք խոչընդոտում են ժողովրդի առաջընթացին։ Այդ պատճառով նրա հայրենասիրությունը հաճախ ունի նաև ինքնաքննադատական բնույթ։ Ջիվանու ստեղծագործական լեզուն և ոճը սերտորեն կապված են աշուղական ավանդույթի հետ։ Նրա բանաստեղծությունները բնորոշվում են երաժշտականությամբ, ռիթմական ճկունությամբ, պարզ և պատկերավոր բառապաշարով, երկխոսական ու պատմողական ձևերի կիրառմամբ։ Բանաստեղծական խոսքում համադրվում են գրական հայերենի և ժողովրդական խոսքի տարրերը, ինչի շնորհիվ ստեղծագործությունները ձեռք են բերում անմիջականություն և կենդանի հնչողություն։ Երաժշտական կատարողականության հետ կապված այս առանձնահատկությունը կարևոր է նաև Ջիվանու ստեղծագործությունների տարածման տեսանկյունից, քանի որ նրա բազմաթիվ գործեր ընկալվել են ոչ միայն որպես գրավոր գրականություն, այլև որպես երգային մշակույթի մաս։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է Ջիվանու ստեղծագործության կապը նախորդ և ժամանակակից աշուղական ավանդույթների հետ։ Նա ժառանգել է աշուղական արվեստի ձևերն ու արտահայտչամիջոցները, սակայն դրանք հարմարեցրել է իր ժամանակի հասարակական և գեղարվեստական պահանջներին։ Այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես ավանդական աշուղական մշակույթի և նոր ժամանակների հայ գրական մտածողության միջև կապող օղակ։ Ջիվանու ժառանգության նշանակությունը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործություններում արտացոլվել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակության բազմաթիվ խնդիրներ։ Նրա բանաստեղծություններում կարելի է տեսնել ժամանակաշրջանի սոցիալական հարաբերությունների, ժողովրդի կենցաղի, բարոյական պատկերացումների, հասարակական հակասությունների և ազգային ձգտումների գեղարվեստական արտացոլումը։ Այս առումով նրա ժառանգությունը միաժամանակ գրական, բանահյուսական և պատմամշակութային արժեք ունի։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է Ջիվանու ստեղծագործական անհատականությունը, նրա գեղարվեստական մտածողությունը և հայ աշուղական մշակույթի զարգացման գործում ունեցած դերը բացահայտելու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, աշուղական արվեստով, բանահյուսությամբ և 19-րդ դարի հայ մշակույթով զբաղվող գրականագետներին, մշակութաբաններին, բանահավաքներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։