Փորքշեյան, Խ. Ա.

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Նոր Նախիջևանի հայ համայնքի ժողովրդական բանավոր ստեղծագործությանը՝ ներկայացնելով այն որպես ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, մշակութային ավանդույթների և համայնքային կյանքի պահպանման կարևոր միջոց։ Ուսումնասիրության կենտրոնում Նոր Նախիջևանի հայության բանահյուսական ժառանգությունն է, որը ձևավորվել և զարգացել է պատմական հայրենիքից դուրս՝ պահպանելով հայ ժողովրդի ընդհանուր մշակութային արժեքներն ու միաժամանակ ձեռք բերելով տեղական առանձնահատկություններ։ Հավաքված բանահյուսական նյութերը հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու համայնքում տարածված ժողովրդական պատումներին, ավանդազրույցներին, հեքիաթներին, երգերին, ասացվածքներին, առածներին, հանելուկներին և բանավոր ստեղծագործության այլ ձևերին։ Դրանց բովանդակության միջոցով արտահայտվում են ժողովրդի աշխարհընկալումը, բարոյական պատկերացումները, կյանքի փորձը, կենցաղային հարաբերությունները, պատմական իրադարձությունների մասին հիշողություններն ու հասարակական միջավայրի ընկալումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ժողովրդական երգերն ու պատմողական ստեղծագործությունները, որոնցում արտացոլվում են մարդկանց առօրյա կյանքը, աշխատանքը, ընտանեկան հարաբերությունները, սիրո, կարոտի, ուրախության և կորստի ապրումները, ինչպես նաև հայրենիքի ու համայնքի նկատմամբ կապվածությունը։ Բանահյուսական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են Նոր Նախիջևանի հայերը պահպանել իրենց լեզուն, ազգային սովորույթները և մշակութային հիշողությունը՝ գտնվելով այլ ժողովուրդների ու մշակույթների հետ շարունակական շփման մեջ։ Այդ փոխազդեցությունների հետևանքով ձևավորված տեղական տարբերակները կարևոր են հայ ժողովրդական ստեղծագործության տարածքային բազմազանությունն ուսումնասիրելու համար։ Աշխատության մեջ ներկայացվող նյութերը արժեքավոր են նաև լեզվական տեսանկյունից, քանի որ բանավոր ստեղծագործություններում պահպանվում են տեղական խոսքի առանձնահատկությունները, բառապաշարը, դարձվածքները, ժողովրդական արտահայտչամիջոցներն ու պատմողական ոճը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն համայնքի գեղարվեստական մտածողությունը, այլև առօրյա հաղորդակցության և մշակութային փոխանցման ձևերը։ Բանահյուսական ստեղծագործությունների թեմատիկ ու ժանրային բազմազանությունը բացահայտում է համայնքի հոգևոր կյանքի տարբեր կողմերը՝ ժողովրդական հավատալիքներից ու ավանդական պատկերացումներից մինչև հասարակական վարքականոններ, ընտանեկան արժեքներ և սերունդների միջև փոխանցվող կենսափորձ։ Նյութերի գիտական հավաքումն ու ներկայացումը կարևոր նշանակություն ունեն նաև այն մշակութային ժառանգության պահպանման համար, որը երկար ժամանակ գոյատևել է բանավոր փոխանցման միջոցով և կարող էր աստիճանաբար մոռացության մատնվել համայնքի պատմական ու սոցիալական փոփոխությունների հետևանքով։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է Նոր Նախիջևանի հայության պատմամշակութային ինքնատիպության ճանաչմանը և հնարավորություն տալիս համադրելու այդ համայնքի բանահյուսական ավանդույթները հայ ժողովրդական ստեղծագործության ընդհանուր ժառանգության հետ։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է հայ բանահյուսության, ազգագրության, բարբառագիտության և հայկական սփյուռքի մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև օգտակար է այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրվում են հայկական գաղթօջախների հոգևոր կյանքով, ժողովրդական ստեղծագործության պահպանման ձևերով և ազգային մշակույթի շարունակականությամբ։