Ռօտրիկվէց, Ալփոնսոս

Религия

Աշխատությունը հոգևոր, աստվածաբանական և բարոյախոսական բնույթի ծավալուն ստեղծագործություն է, որի կենտրոնական թեման Աստծու կամքին համակերպվելու քրիստոնեական գաղափարն է։ Երկի հիմնական բովանդակային առանցքը մարդու և Աստծու հարաբերության, աստվածային նախախնամության, մարդկային կամքի սահմանների, հավատքի, հնազանդության և հոգևոր կատարելագործման հարցերի շուրջ խորհրդածությունն է։ Աստծու կամքին համակերպվելը քրիստոնեական բարոյագիտության կարևոր սկզբունքներից է, որը ենթադրում է սեփական ցանկությունների, անձնական ձգտումների և երկրային շահերի ենթարկում աստվածային իմաստությանը՝ գիտակցելով, որ Աստծու կամքն ուղղված է մարդու հոգևոր փրկությանը և բարոյական կատարելագործմանը։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է այն համոզմունքը, որ մարդը, սահմանափակ լինելով իր գիտելիքներով և հնարավորություններով, միշտ չէ, որ կարող է ամբողջությամբ ըմբռնել իրադարձությունների իրական իմաստն ու աստվածային նախախնամության նպատակը։ Հետևաբար հավատացյալը կոչված է իր կյանքի տարբեր հանգամանքներում պահպանելու վստահությունը Աստծու նկատմամբ՝ ընդունելով ինչպես ուրախության և հաջողության, այնպես էլ փորձության, տառապանքի ու կորստի պահերը։ Աստծու կամքին համակերպվելը ներկայացվում է ոչ թե որպես պասիվ հաշտություն կյանքի դժվարությունների հետ, այլ որպես գիտակցված հոգևոր դիրքորոշում, որը պահանջում է հավատ, համբերություն, ինքնատիրապետում, խոնարհություն և ներքին ամրություն։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մարդկային կամքի և աստվածային կամքի փոխհարաբերությանը։ Քրիստոնեական մտածողության համաձայն՝ մարդն օժտված է ազատ կամքով և պատասխանատվություն է կրում իր ընտրությունների ու արարքների համար, սակայն նրա ազատությունը պետք է ուղղորդվի աստվածային պատվիրաններով և բարոյական ճշմարտությամբ։ Աստծու կամքին համակերպվելը, այս տեսանկյունից, չի նշանակում հրաժարվել բարոյական ընտրությունից կամ մարդկային պատասխանատվությունից, այլ նշանակում է սեփական կամքը ներդաշնակեցնել բարձրագույն հոգևոր արժեքներին։ Մարդը պետք է կարողանա հաղթահարել եսասիրությունը, հպարտությունը, անհամբերությունը և չափազանց կապվածությունը նյութական բարիքներին՝ իր կյանքի նպատակը տեսնելով ոչ միայն ժամանակավոր հաջողությունների, այլև հոգևոր կատարելության մեջ։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է նաև փորձությունների և տառապանքի քրիստոնեական իմաստավորումը։ Կյանքի դժվարությունները դիտարկվում են որպես հավատքի ամրապնդման, հոգևոր հասունացման և սեփական անձի ճանաչման հնարավորություն։ Տառապանքի պայմաններում Աստծու կամքին համակերպվելը մարդուն օգնում է պահպանելու հոգեկան հավասարակշռությունը, չկորցնելու հույսը և չտրվելու հուսահատությանը։ Այս գաղափարը սերտորեն կապված է քրիստոնեական համբերատարության և տոկունության առաքինությունների հետ։ Հավատացյալը կոչված է դժվարությունները դիմավորելու ոչ թե միայնակ և սեփական ուժերին ապավինելով, այլ աղոթքի, հավատքի և աստվածային օգնության ակնկալիքով։ Միաժամանակ Աստծու կամքին համակերպվելու սկզբունքը ներառում է սեփական սխալների գիտակցումը, զղջումը և բարոյական վերափոխման ձգտումը։ Մարդը պետք է ընդունի իր սահմանափակությունը, ճանաչի իր մեղավոր բնույթը և ձգտի ապրել աստվածային պատվիրաններին համապատասխան։ Այս մոտեցումը երկի բարոյախոսական բովանդակությունը կապում է քրիստոնեական փրկաբանական ուսմունքի հետ։ Աստծու կամքին հետևելը դիտարկվում է որպես հոգևոր ճանապարհ, որի ընթացքում մարդն աստիճանաբար ազատվում է մեղավոր ցանկությունների գերիշխանությունից և ձեռք բերում ներքին խաղաղություն։ Ստեղծագործության գաղափարական շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև աղոթքի դերը։ Աղոթքը ներկայացվում է որպես մարդու և Աստծու հաղորդակցության կարևորագույն միջոց, որի միջոցով հավատացյալը խնդրում է աստվածային առաջնորդություն, զորություն և իմաստություն։ Այն ոչ միայն խնդրանքների արտահայտություն է, այլև սեփական կամքի հոգևոր վերակողմնորոշման միջոց։ Աղոթող մարդը սովորում է իր ցանկությունները համադրել աստվածային նախախնամության հետ, ընդունել իրադարձությունների ընթացքը և պահպանել հավատարմությունը քրիստոնեական սկզբունքներին։ Այս առումով Աստծու կամքին համակերպվելու գաղափարը սերտորեն կապված է խոնարհության, ապաշխարության, ներողամտության և սիրո առաքինությունների հետ։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես քրիստոնեական հոգևոր կյանքի գործնական ուղեցույց, քանի որ դրա կենտրոնական գաղափարները վերաբերում են մարդու ամենօրյա վարքագծին, ընտանեկան ու հասարակական հարաբերություններին, անձնական դժվարություններին և բարոյական ընտրություններին։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է սեփական կյանքը գնահատելու հավատքի տեսանկյունից և գիտակցելու, որ հոգևոր խաղաղությունը պայմանավորված է ոչ այնքան արտաքին հանգամանքներով, որքան մարդու ներքին վերաբերմունքով, հավատով և բարոյական դիրքորոշմամբ։ Աստծու կամքին համակերպվելու սկզբունքը նաև օգնում է հաղթահարելու անհաջողությունների հետևանքով առաջացող հուսահատությունը, անարդարության զգացումը և ապագայի նկատմամբ անհանգստությունը։ Այս գաղափարների միջոցով երկը միավորում է աստվածաբանական խորհրդածությունն ու բարոյական դաստիարակությունը։ Գրական-ճարտասանական առումով աշխատությունը պատկանում է հոգևոր ճառախոսության և կրոնական խորհրդածության ավանդույթին։ Այդ ժանրին բնորոշ են աստվածաբանական դրույթների բացատրությունը, բարոյական խրատները, կրոնական գաղափարների մեկնաբանումը և ընթերցողի կամ ունկնդրի հոգևոր զգացումների վրա ներգործելու ձգտումը։ Ճառի ձևը հնարավորություն է տալիս բարդ աստվածաբանական հասկացությունները կապելու մարդկային առօրյա փորձառության հետ՝ հավատքի սկզբունքները ներկայացնելով որպես կյանքի տարբեր իրավիճակներում կիրառելի բարոյական ուղենիշներ։ Երկի ծավալը՝ 288 էջ, վկայում է թեմայի բավականին ընդարձակ մշակման մասին, թեև առանց ամբողջական բնագրի ուսումնասիրության հնարավոր չէ հաստատել դրա առանձին գլուխների կառուցվածքը և փաստարկման մանրամասները։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր է 19-րդ դարի առաջին կեսի հայ հոգևոր գրականության և Մխիթարյան միաբանության մտավոր գործունեության ուսումնասիրության համար։ 1823 թվականին Վենետիկի Սուրբ Ղազարի տպարանում հրատարակված գիրքը պատկանում է այն տպագրական և մշակութային միջավայրին, որտեղ հայերենով տարածվում էին քրիստոնեական աստվածաբանության, բարոյագիտության, հոգևոր դաստիարակության և փիլիսոփայական մտքի վերաբերյալ աշխատություններ։ Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել հայ գրական լեզվի մշակման, կրոնական ու գիտական գրականության հրատարակման և հայ ընթերցողի կրթական մակարդակի բարձրացման գործում։ Սուրբ Ղազարի տպարանը 19-րդ դարում հայ գրավոր մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր, որի հրատարակությունները տարածվում էին հայկական տարբեր համայնքներում և նպաստում հոգևոր ու մտավոր կապերի ամրապնդմանը։ Այս հրատարակությունը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի հայ կրոնական մտքի մի կարևոր ուղղություն, որի նպատակն էր քրիստոնեական բարոյական սկզբունքները դարձնել անհատի ներքին կյանքի և հասարակական վարքագծի հիմնարար ուղենիշներ։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ աստվածաբանության, եկեղեցական գրականության, քրիստոնեական բարոյագիտության, Մխիթարյան միաբանության պատմության և 19-րդ դարի հայ տպագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Աշխատության ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է նաև դրա բարձր արդիականություն ունեցող հոգևոր ու բարոյական հարցադրումներով։ Աստծու կամքին համակերպվելու գաղափարը մարդուն հրավիրում է վերանայել սեփական ցանկությունների և պարտականությունների հարաբերակցությունը, գիտակցել համբերության ու խոնարհության նշանակությունը և կյանքի դժվարությունների պայմաններում պահպանել հավատն ու ներքին հավասարակշռությունը։ Երկի հիմնական պատգամն այն է, որ մարդու հոգևոր խաղաղությունը ծնվում է սեփական կամքը աստվածային իմաստությանը վստահելուց, բարոյական պատասխանատվությամբ ապրելուց և կյանքի բոլոր հանգամանքներում հավատարմությունը պահպանելուց։ Այսպիսով, հրատարակությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ հոգևոր-բարոյախոսական գրականության մեջ՝ ներկայացնելով քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքներից մեկը՝ Աստծու կամքի ընդունումն ու դրան համապատասխան կյանք վարելու ձգտումը։