Սարգսյան, Անժելա Աշոտի

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր տարածքներից ընտրված բիոինդիկատոր օրգանիզմների վրա քսենոբիոտիկների ազդեցության գենետիկական և էպիգենետիկական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ շրջակա միջավայրում մարդու գործունեության հետևանքով կուտակվող օտարածին քիմիական միացությունները կարող են ազդել կենդանի օրգանիզմների ժառանգական նյութի, բջջային գործընթացների և ֆիզիոլոգիական վիճակի վրա, իսկ այդ փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել էկոհամակարգերի աղտոտվածության մակարդակն ու կենսաբանական վտանգները։ Աշխատության շրջանակում տարբեր շրջաններից հավաքված բիոինդիկատոր օրգանիզմներն օգտագործվում են որպես շրջակա միջավայրի վիճակի կենսաբանական ցուցիչներ՝ համեմատելու աղտոտվածության տարբեր պայմաններում գտնվող տարածքների ազդեցությունը կենդանի համակարգերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քսենոբիոտիկների առաջացրած գենետիկական փոփոխություններին, այդ թվում՝ ԴՆԹ-ի վնասմանը, գենոմի կայունության խախտումներին և ժառանգական նյութի այլ հնարավոր փոփոխություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են էպիգենետիկական ազդեցությունները, որոնք կարող են փոփոխել գեների ակտիվությունը՝ առանց ԴՆԹ-ի նուկլեոտիդային հաջորդականության անմիջական փոփոխության։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս շրջակա միջավայրի ազդեցությունները դիտարկել ավելի լայն տեսանկյունից՝ բացահայտելով ոչ միայն արդեն ձևավորված գենետիկական վնասները, այլև այն կարգավորիչ փոփոխությունները, որոնք կարող են ազդել օրգանիզմի կենսագործունեության և հարմարվողականության վրա։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական և էկոլոգիական պայմաններ ունեցող տարածքների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածքային առանձնահատկություններ և գնահատելու տարբեր աղտոտիչների ազդեցության հնարավոր տարբերությունները։ Ստացված տվյալները կարող են նշանակություն ունենալ շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, էկոլոգիական ռիսկերի գնահատման և բիոինդիկացիոն մեթոդների կատարելագործման համար։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է գենետիկական և էպիգենետիկական մեխանիզմների ուսումնասիրության կարևորությունը շրջակա միջավայրի աղտոտվածության կենսաբանական հետևանքները հասկանալու գործում և կարող է օգտակար լինել գենետիկայի, էկոտոքսիկոլոգիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։