Սէնեէրի (Յիսուսեան)

Կրոն

Քրիստոնեական բարոյական և ապաշխարական գրականության շրջանակին պատկանող այս աշխատությունը նվիրված է մարդու հոգևոր վերափոխման, մեղքի գիտակցման, զղջման և բարոյական կատարելագործման գաղափարներին։ Խորագրում գործածված «Թէօվպէքեար ատամ» արտահայտությունը կապվում է ապաշխարող մարդու հասկացության հետ և մատնանշում ստեղծագործության հիմնական թեմատիկ ուղղությունը՝ անդրադարձ մարդու հոգևոր վիճակին, իր արարքների համար պատասխանատվություն ստանձնելու անհրաժեշտությանը և Աստծո ողորմությանն արժանանալու ձգտմանը։ Ապաշխարությունը քրիստոնեական աշխարհայացքի հիմնարար հասկացություններից է, որը ենթադրում է ոչ միայն գործած մեղքերի համար զղջում, այլև ներքին փոփոխություն, սխալ վարքագծից հրաժարում և առաքինի կյանքի գիտակցված ընտրություն։ Այս մոտեցման համաձայն՝ մարդու հոգևոր կատարելագործումը սկսվում է սեփական թերությունների ճանաչումից և շարունակվում անկեղծ զղջման, աղոթքի, ինքնաքննության ու բարոյական վարքի վերափոխման միջոցով։ Աշխատության գաղափարական առանցքը կարելի է դիտարկել քրիստոնեական բարոյագիտության այն ավանդույթի շրջանակում, որտեղ մարդու մեղավոր բնությունը, խղճի դերը, ապաշխարության անհրաժեշտությունը և աստվածային ողորմության նշանակությունը ներկայացվում են որպես փոխկապակցված հոգևոր խնդիրներ։ Մեղքի գիտակցումը դիտարկվում է որպես ինքնաճանաչման կարևոր փուլ, քանի որ մարդը պետք է կարողանա գնահատել սեփական արարքները, տարբերակել բարին ու չարը և ընդունել իր պատասխանատվությունը Աստծո, սեփական խղճի և մերձավորների առջև։ Զղջումը սոսկ անցյալի նկատմամբ ափսոսանք չէ, այլ ներքին դիրքորոշման փոփոխություն, որն արտահայտվում է սխալներից հրաժարվելու և բարոյական նոր ընթացք ընտրելու պատրաստակամությամբ։ Ապաշխարական գրականության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև աստվածային ողորմության գաղափարը։ Քրիստոնեական հավատքի համաձայն՝ Աստծո ներողամտությունն ու գթությունը մարդուն հնարավորություն են տալիս վերագտնելու հոգևոր խաղաղությունը, հաղթահարելու մեղավոր վիճակը և վերադառնալու առաքինի կյանքի ճանապարհին։ Այս առումով ապաշխարությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես հուսահատության կամ ինքնամերժման վիճակ, այլ որպես հույսի, հոգևոր վերածննդի և Աստծո հետ հարաբերությունների վերականգնման հնարավորություն։ Մարդու ներքին վերափոխման գործընթացում կարևոր դեր ունեն խոնարհությունը, անկեղծությունը, համբերությունը, գթասրտությունը և մերձավորի նկատմամբ սերը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև քրիստոնեական բարոյականության գործնական դրսևորումներին՝ խոսքի ու վարքի մաքրությանը, արդարությանը, ներողամտությանը, սեփական ցանկությունների զսպմանը և ուրիշների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքին։ Ապաշխարող մարդու կերպարը խորհրդանշում է այն անհատին, որն ընդունում է իր անկատարությունը, սակայն չի հրաժարվում հոգևոր կատարելության ձգտումից։ Այս գաղափարը կարևոր տեղ ունի քրիստոնեական դաստիարակության մեջ, քանի որ հավատքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես դավանական համոզմունքների ամբողջություն, այլև որպես առօրյա վարքի, մտածողության և մարդկային հարաբերությունների վրա ներգործող կենսակերպ։ Աշխատության կրոնական նշանակությունը պայմանավորված է նաև ապաշխարության և խոստովանության հոգևոր խորհուրդների հետ ունեցած գաղափարական առնչությամբ։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ ապաշխարությունը կարևոր դեր ունի հավատացյալի հոգևոր կյանքի կազմակերպման գործում։ Այն ենթադրում է սեփական մեղքերի ճանաչում, անկեղծ զղջում, խոստովանություն և բարոյական ուղղման ձգտում։ Այս գործընթացի նպատակը մարդու հոգևոր առողջության վերականգնումն է և նրա վերադարձը քրիստոնեական առաքինությունների ճանապարհին։ Ապաշխարության գաղափարը միաժամանակ ունի անհատական և հասարակական նշանակություն, քանի որ սեփական սխալների գիտակցումն ու դրանց ուղղման ձգտումը նպաստում են նաև մարդկային հարաբերությունների բարելավմանը, ներողամտության տարածմանը և համայնքային համերաշխության ամրապնդմանը։ Գրական առումով աշխատությունը հարում է քրիստոնեական խրատական և ապաշխարական գրականության ավանդույթին, որի բնորոշ առանձնահատկություններն են բարոյական խորհրդածությունը, հոգևոր ինքնաքննության խրախուսումը և ընթերցողին ուղղված դաստիարակչական ուղերձը։ Այս ժանրի գրականությունը կարևորում է մարդու ներքին աշխարհի ուսումնասիրությունը և կրոնական գաղափարների գործնական կիրառությունը։ Հատուկ նշանակություն ունեն մեղքի, խղճի, զղջման, ներողամտության և առաքինության հասկացությունները, որոնք կազմում են քրիստոնեական բարոյական մտածողության հիմնական բառապաշարը։ Լեզվական առումով հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերեն կրոնական գրականության մեջ օսմաներեն և արևելյան լեզվամշակութային միջավայրի հետ առնչվող բառային ձևերի կիրառության տեսանկյունից։ Խորագրի արտահայտությունը վկայում է հայ գրավոր մշակույթի այն պատմական միջավայրի մասին, որտեղ հայերենը փոխազդեցության մեջ էր տարածաշրջանի այլ լեզուների հետ։ Այս հանգամանքը կարևոր է հայերեն կրոնական տերմինաբանության, լեզվական փոխառությունների և միջմշակութային հաղորդակցության պատմության ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության տպագրական ժառանգության համատեքստում։ Սուրբ Ղազարի միաբանությունը 19-րդ դարում հայ հոգևոր, կրթական, գիտական և գրական կյանքի կարևորագույն կենտրոններից էր։ Միաբանության տպարանը մեծ դեր է ունեցել հայերեն կրոնական գրքերի, դասագրքերի, բառարանների, պատմագիտական և գեղարվեստական երկերի հրատարակության գործում։ Մխիթարյանների գործունեությունը նպաստել է հայ գրավոր մշակույթի պահպանմանը, հայերենի զարգացմանը և ազգային մտավոր ժառանգության տարածմանը։ Կրոնական գրականության հրատարակումը նրանց գործունեության կարևոր ուղղություններից էր, քանի որ այն ծառայում էր հայ ժողովրդի հոգևոր դաստիարակությանը և քրիստոնեական արժեքների փոխանցմանը։ Այս աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ապաշխարական գրականության, քրիստոնեական բարոյագիտության, կրոնական լեզվի պատմության և Մխիթարյան միաբանության մատենագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել աստվածաբաններին, հայ եկեղեցական գրականության պատմաբաններին, բարոյագիտության մասնագետներին, բանասերներին, հայագետներին, մատենագետներին և հայ հոգևոր մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա նշանակությունը պայմանավորված է ապաշխարության քրիստոնեական գաղափարի ներկայացմամբ, մարդու բարոյական վերափոխման թեմայի կարևորությամբ և 19-րդ դարի հայ կրոնական տպագրության պատմության մեջ իր տեղով։