Շաքարյան, Էլինա Ալբերտի

Lեզվաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է ռուսերենում կոմպարատիվության՝ համեմատության և համեմատական հարաբերությունների արտահայտման եղանակների համակարգային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ խոսքում ներկայացվում է երկու կամ ավելի առարկաների, հատկանիշների, գործողությունների կամ վիճակների համեմատությունը՝ ընդգծելով դրանց միջև նմանությունը, տարբերությունը, գերազանցությունը կամ աստիճանական հարաբերությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կոմպարատիվության արտահայտման ինչպես քերականական, այնպես էլ բառային և շարահյուսական միջոցները՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են դրանք փոխկապակցվում և ինչպիսի իմաստային ու գործառական տարբերություններ ունեն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ածականների և մակբայների համեմատական աստիճանի ձևերին, քանի որ դրանք ռուսերենում համեմատության առավել բնորոշ քերականական միջոցներից են։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել аналитիկական կառուցվածքները, որոնք կազմվում են հատուկ բառերի և մասնիկների օգնությամբ, ինչպես նաև այնպիսի շարահյուսական կառույցներ, որոնցում համեմատական հարաբերությունն արտահայտվում է համապատասխան կապերով և նախդիրներով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում «чем», «как», «словно», «будто», «точно» և այլ միջոցների գործածության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են ձևավորել տարբեր տեսակի համեմատական հարաբերություններ՝ կախված խոսքային միջավայրից և հեղինակի հաղորդակցական նպատակից։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև համեմատական դարձվածքներին, համեմատական ստորադաս նախադասություններին և այն դեպքերին, երբ համեմատության իմաստը չի արտահայտվում հատուկ քերականական ձևով, այլ փոխանցվում է բառապաշարային կամ համատեքստային միջոցներով։ Այսպիսի բազմակողմանի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, որ կոմպարատիվությունը ռուսերենում մեկ առանձին քերականական կատեգորիայի սահմաններում չմնացող բարդ իմաստային-քերականական երևույթ է, որը կարող է արտահայտվել լեզվի տարբեր մակարդակների միջոցներով։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է տարբեր կառուցվածքների իմաստային նրբությունների վերլուծությունը, քանի որ նույն ընդհանուր համեմատական իմաստը կարող է տարբեր ձևերով արտահայտվել՝ հաղորդելով օբյեկտիվ համեմատություն, փոխաբերական պատկեր, չափի կամ աստիճանի հարաբերություն, ենթադրություն կամ հուզական գնահատական։ Ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր լինել նաև ռուսերենի շարահյուսական և իմաստաբանական համակարգի ավելի խորքային ընկալման համար, քանի որ կոմպարատիվ կառույցների ընտրությունը հաճախ կախված է ոչ միայն քերականական կանոններից, այլև խոսքի ժանրից, ոճից և հաղորդակցական նպատակներից։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու համեմատության հիմնական կառուցվածքային մոդելները, դասակարգելու դրանց գործածության դեպքերը և բացահայտելու դրանց փոխհարաբերությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ռուսերենի դասավանդման, թարգմանության, տեքստաբանական ուսումնասիրությունների և լեզվական խմբագրման ոլորտներում, քանի որ կոմպարատիվ կառուցվածքների ճիշտ ընկալումն ու գործածությունը կարևոր է իմաստային ճշգրտության և ոճական համապատասխանության ապահովման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ռուսերենում համեմատականության արտահայտումը ներկայացնում է որպես բազմամակարդակ լեզվական երևույթ՝ միավորելով ձևաբանական, շարահյուսական, բառապաշարային և իմաստաբանական մոտեցումները և բացահայտելով այն միջոցների բազմազանությունը, որոնց միջոցով լեզուն կառուցում ու փոխանցում է համեմատական հարաբերություններ։