Սոաւէ, Փրանկիսկոս

Փիլիսոփայություն

Մարդու բարոյական նկարագրի, հոգևոր զգոնության և գիտակցված կենսակերպի ձևավորման հարցերին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է առաքինի, խոհեմ, ինքնատիրապետող և իր արարքների նկատմամբ պատասխանատու անհատի վարքագծի սկզբունքները։ Ստեղծագործության հիմնական գաղափարական առանցքը մարդու ներքին աշխարհի կատարելագործումն է՝ բանականության, ինքնաճանաչման, բարոյական զգաստության և հոգևոր կարգապահության միջոցով։ Աշխատության մեջ զգաստությունն ու զգոնությունը դիտարկվում են որպես մարդու անձնական և հասարակական կյանքի կարևորագույն առաքինություններ, որոնք օգնում են տարբերակելու բարին ու չարը, ճիշտն ու սխալը, օգտակարը և վնասակարը՝ կանխելով անհեռատես որոշումները, անզուսպ ցանկությունները և բարոյական շեղումները։ Զգաստ մարդը ներկայացվում է որպես իր մտքերի, խոսքերի և գործողությունների նկատմամբ ուշադիր անհատ, որը չի առաջնորդվում միայն պահի զգացմունքներով կամ արտաքին ազդեցություններով, այլ իր վարքագիծը կառուցում է խոհեմության, բանական դատողության և բարոյական սկզբունքների հիման վրա։ Զգոնությունը ենթադրում է հոգևոր և մտավոր մշտական արթնություն, սեփական թերությունները ճանաչելու պատրաստակամություն և կյանքի տարբեր իրավիճակներում ճիշտ կողմնորոշվելու կարողություն։ Այս հատկանիշները կարևոր են ոչ միայն անհատական կատարելագործման, այլև հասարակության մեջ ներդաշնակ հարաբերությունների պահպանման համար։ Աշխատության բարոյախրատական ուղղվածության կարևոր բաղադրիչներից է ինքնաճանաչման գաղափարը։ Մարդը պետք է կարողանա քննել սեփական վարքը, գիտակցել իր թերությունները, վերահսկել ցանկությունները և ձգտել անձնական կատարելության։ Ինքնաքննությունը դիտարկվում է որպես բարոյական առաջընթացի անհրաժեշտ պայման, քանի որ առանց սեփական սխալների գիտակցման անհնար է հասնել իրական հոգևոր հասունության։ Այս մոտեցման շրջանակում կարևոր տեղ ունեն խոհեմությունը, համբերությունը, չափավորությունը, աշխատասիրությունը, ազնվությունը, ճշմարտախոսությունը և պարտքի գիտակցումը։ Դրանք ներկայացվում են որպես այնպիսի արժեքներ, որոնք ձևավորում են մարդու բնավորությունը և ապահովում նրա վարքագծի բարոյական ամբողջականությունը։ Աշխատության գաղափարական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև խոսքի և գործի համապատասխանության սկզբունքը։ Մարդու արժանիքները պետք է արտահայտվեն ոչ միայն նրա համոզմունքներում ու խոստումներում, այլև ամենօրյա գործողություններում։ Զգաստ և զգոն լինելը նշանակում է պատասխանատվություն կրել սեփական որոշումների հետևանքների համար, խուսափել անհարկի հակասություններից, հարգել ուրիշների արժանապատվությունը և գործել արդարության ու բարության սկզբունքներով։ Նման վարքագիծը նպաստում է վստահության ձևավորմանը, ընտանեկան ու հասարակական հարաբերությունների ամրապնդմանը և անհատի հեղինակության պահպանմանը։ Հոգևոր տեսանկյունից աշխատության բովանդակությունը համահունչ է քրիստոնեական բարոյագիտության այն սկզբունքներին, որոնց համաձայն մարդու ներքին կատարելագործումը պահանջում է մշտական ինքնաքննություն, մեղքից հեռացում, խղճի մաքրություն և Աստծո պատվիրաններին համապատասխան կյանք։ Հոգևոր զգոնությունը քրիստոնեական ավանդության մեջ կարևոր առաքինություն է, քանի որ հավատացյալից պահանջում է մշտապես արթուն պահել միտքն ու խիղճը, դիմակայել գայթակղություններին և պահպանել բարոյական հաստատունությունը։ Այս առումով ստեղծագործությունը կարող է դիտարկվել որպես անձնական վարքի և հոգևոր կյանքի ներդաշնակության կարևորության մասին ուսուցողական աշխատություն։ Վերնագրում ընդգծված «կենդանագիր» հասկացությունը կապված է մարդու կյանքի ու վարքագծի նկարագրության գաղափարի հետ՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն հատկանիշների վրա, որոնք բնորոշում են զգաստ և զգոն անհատին։ Գրական առանձնահատկությունների առումով աշխատությունը պատկանում է բարոյախոսական և խրատական արձակի ավանդույթին, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողի մեջ ձևավորել որոշակի արժեքային համակարգ և խրախուսել առաքինի վարքագիծը։ Այս ժանրին բնորոշ են դաստիարակչական նպատակադրումը, բարոյական դատողությունները, հոգևոր արժեքների ընդգծումը և կյանքի գործնական իրավիճակների նկատմամբ խոհեմ վերաբերմունքի քարոզումը։ Շարադրանքի գաղափարական ուղղվածությունը ենթադրում է, որ մարդու իրական արժանիքը որոշվում է ոչ միայն գիտելիքներով կամ արտաքին դիրքով, այլև նրա ներքին նկարագրով, ինքնատիրապետմամբ և ուրիշների նկատմամբ վերաբերմունքով։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի 19-րդ դարի հայ հոգևոր-բարոյախոսական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ լուսավորական և եկեղեցական միջավայրերում մեծ ուշադրություն էր դարձվում անհատի բարոյական դաստիարակությանը, կրոնական գիտակցության ամրապնդմանը և հասարակական վարքագծի կատարելագործմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն խրատական, կրոնական, փիլիսոփայական և կրթական գրականության հրատարակման գործում։ Միաբանության գործունեության կարևոր ուղղություններից էր ընթերցողի մտավոր ու բարոյական զարգացմանը նպաստող աշխատությունների տարածումը, որոնց միջոցով քրիստոնեական արժեքները ներկայացվում էին որպես անհատական և հասարակական կյանքի կազմակերպման հիմնարար սկզբունքներ։ Այս հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ գրականության մեջ բարոյական ինքնակատարելագործման թեմայի և մարդու հոգևոր նկարագրի վերաբերյալ պատկերացումների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմաբաններին, բարոյագետներին, աստվածաբաններին, փիլիսոփայության և դաստիարակչական մտքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև քրիստոնեական բարոյականության և անձնային զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Գրքի ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ բարձրացնում է ժամանակից անկախ նշանակություն ունեցող հարցեր՝ ինչպես պահպանել ներքին հավասարակշռությունը, կառավարել սեփական վարքը, գիտակցել պատասխանատվությունը և ձևավորել բարոյապես հասուն անհատականություն։ Այն ներկայացնում է հոգևոր զգոնությունն ու բարոյական կարգապահությունը որպես ոչ միայն կրոնական կյանքի, այլև մարդկային արժանապատիվ գոյության կարևոր նախապայմաններ։