Ստեփանյան, Հովհաննես Միքայելի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի փիլիսոփայական ըմբռնման ֆենոմենոլոգիական ուղղության հիմնական տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրավունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետության կողմից սահմանված նորմերի և իրավական ինստիտուտների ամբողջություն, այլև որպես մարդու գիտակցության, սոցիալական փորձառության, արժեքային ընկալումների և միջանձնային հարաբերությունների մեջ դրսևորվող երևույթ։ Ֆենոմենոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես է իրավական իրականությունը ընկալվում և իմաստավորվում անհատի կողմից, ինչպես են ձևավորվում իրավունքի, պարտականության, արդարության, պատասխանատվության և ազատության վերաբերյալ պատկերացումները, և ինչպիսի դեր ունի մարդկային փորձառությունը իրավական երևույթների բովանդակության բացահայտման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական նորմի և իրավական գիտակցության հարաբերակցությանը՝ պարզաբանելով, թե ինչ ճանապարհով է ձևականորեն սահմանված կանոնը ձեռք բերում սոցիալական և անձնական նշանակություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննվել իրավունքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի հարաբերությունը, իրավական արժեքների բնույթը, իրավական իմաստների ձևավորման գործընթացը և իրավունքի՝ որպես սոցիալական իրականության յուրահատուկ ոլորտի առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է իրավական սուբյեկտի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆենոմենոլոգիական տեսանկյունից անձը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես իրավական նորմերի հասցեատեր, այլև որպես իրավական հարաբերությունները գիտակցող, մեկնաբանող և իր գործողությունների միջոցով դրանց բովանդակությանը մասնակցող սուբյեկտ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնական և դրական իրավունքի հարաբերակցության, իրավական արժեքների հիմնավորման և իրավունքի ձևական ու բովանդակային կողմերի փոխկապակցվածության խնդիրներին։ Ֆենոմենոլոգիական մեթոդաբանությունը հնարավորություն է տալիս իրավական երևույթները դիտարկել դրանց իմաստային կառուցվածքների և մարդկային փորձառության հետ ունեցած կապերի միջոցով՝ լրացնելով իրավունքի առավել նորմատիվ կամ ինստիտուցիոնալ մեկնաբանությունները։ Առանձին նշանակություն ունի իրավունքի և բարոյականության փոխհարաբերության հարցը, հատկապես արդարության, արժանապատվության, ազատության և պատասխանատվության գաղափարների տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի փիլիսոփայության, ֆենոմենոլոգիայի, իրավագիտակցության տեսության և իրավական մեթոդաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել իրավական իրականության ձևավորման ու ընկալման խորքային իմաստային հիմքերը։