Томсон, Александр Иванович, 1860-1935

Լեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է լեհահայ (գալիցիական) հայերի խոսքի հնչյունաբանական առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով այն լեզվական գործընթացները, որոնք ձևավորվել են հայերենի և լեհերենի երկարատև շփման պայմաններում։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են հնչյունային համակարգի փոփոխությունները, արտասանական առանձնահատկությունները և ինտոնացիոն կառուցվածքի յուրահատկությունները, որոնք առաջացել են բազմալեզու միջավայրում լեզվական փոխազդեցության արդյունքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն երևույթներին, ինչպիսիք են հնչյունների մեղմացումը կամ կարծրացումը, ձայնավորների որակական տեղաշարժերը, շեշտադրության փոփոխությունները և որոշ հնչյունների համահարթեցումը, որոնք պայմանավորված են լեհերենի ֆոնետիկ համակարգի ազդեցությամբ։ Միևնույն ժամանակ պահպանվում են արևմտահայերենի հիմնական հնչյունաբանական հիմքերը, ինչը ցույց է տալիս լեզվական ինքնության կայունությունը՝ նույնիսկ ինտենսիվ լեզվական միջավայրային ազդեցությունների պայմաններում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է սոցիոլեզվաբանական գործոնների դերը՝ համայնքային ինքնության պահպանման, եկեղեցական և կրթական կառույցների ազդեցության, ինչպես նաև երկլեզվության դինամիկայի համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ լեհահայերի խոսքը ձևավորում է յուրահատուկ հնչյունաբանական համակարգ՝ որպես հայերենի և լեհերենի փոխազդեցության արդյունք՝ պահպանելով հայկական լեզվական հիմքը, բայց միաժամանակ հարստանալով տեղական լեզվական առանձնահատկություններով։

Լեզվաբանություն

Այս աշխատությունը հանդիսանում է քննադատական արձագանք գիտական գրախոսությանը, որը նվիրված էր ժամանակակից հայերենի պատմական քերականության ուսումնասիրությանը և հրապարակվել էր Թիֆլիսում, մասնավորապես անդրադառնալով հայերեն լեզվի պատմական զարգացման, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և բարբառային շերտերի մեկնաբանությանը։ Նյութում հեղինակը պաշտպանում է իր լեզվաբանական մոտեցումները՝ մանրամասն վերլուծելով այն դիտողությունները, որոնք ներկայացվել էին հայտնի արևելագիտական դպրոցների ներկայացուցիչների կողմից, և փորձում է հիմնավորել իր տեսական դիրքորոշումները՝ կապված հնչյունական փոփոխությունների, ձևաբանական համակարգի զարգացման և շարահյուսական կառուցվածքների պատմական ձևավորման հետ։ Քննարկվում են նաև մեթոդաբանական տարբերությունները պատմահամեմատական լեզվաբանության մեջ, մասնավորապես այն հարցերը, թե ինչպես պետք է մեկնաբանել գրավոր աղբյուրները և կենդանի խոսքի տվյալները լեզվի զարգացման փուլերը վերակառուցելու համար։ Աշխատությունը միաժամանակ ընդգծում է լեզվաբանական վեճերի գիտական նշանակությունը՝ որպես գիտության զարգացման շարժիչ ուժ, և ցույց է տալիս հայերենագիտության ձևավորման շրջանում առկա տարբեր դպրոցների մոտեցումների հակադրությունը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը ներկայացնում է ոչ միայն կոնկրետ գրախոսության պատասխան, այլ նաև ավելի լայն գիտական դիսկուրսի մաս՝ կապված հայ լեզվի պատմական ուսումնասիրության մեթոդների և սկզբունքների հետ։

Լեզվաբանություն

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լեզվի կառուցվածքի, գործառության և զարգացման տարբեր խնդիրների գիտական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում լեզվական համակարգի հիմնական մակարդակները՝ հնչյունական, բառային, ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական երևույթները, ինչպես նաև դրանց միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվական միավորների կառուցվածքային ու գործառական առանձնահատկություններին, դրանց կիրառությանը խոսքում և լեզվական օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Վերլուծվում են լեզուների պատմական զարգացման, բարբառային տարբերակման, բառապաշարի փոփոխությունների և քերականական համակարգերի ձևավորման հետ կապված հարցեր։ Քննարկվում են նաև համեմատական և տիպաբանական ուսումնասիրությունների հնարավորությունները, լեզուների ընդհանրություններն ու տարբերությունները և լեզվական երևույթների հետազոտման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բազմակողմանի պատկերացում կազմելու լեզվի՝ որպես զարգացող և փոխկապակցված համակարգի վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, բանասերներին, լեզուների պատմությամբ ու կառուցվածքով զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Թիֆլիսի հայ բնակչության խոսակցական լեզվի պատմական քերականության, լեզվական կառուցվածքի և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են Թիֆլիսի հայերենի ձևավորման պատմական նախադրյալները, հայերենի բարբառային համակարգում նրա զբաղեցրած տեղը և լեզվական փոփոխությունների վրա ազդող հասարակական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչյունական համակարգի, բառաձևերի, հոլովման և խոնարհման առանձնահատկություններին, քերականական կարգերի պատմական զարգացմանը և շարահյուսական կառուցվածքների փոփոխություններին։ Քննարկվում են գրաբարի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի հետ Թիֆլիսի հայերենի առնչությունները, ինչպես նաև տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորված լեզվական շերտերի փոխազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում վրացերենի, ռուսերենի և տարածաշրջանի այլ լեզուների հետ շփումների հետևանքով առաջացած բառապաշարային ու քերականական ազդեցություններին։ Կարևորվում են պատմահամեմատական և նկարագրական լեզվաբանական մեթոդների կիրառումը, բարբառային նյութերի վերլուծությունը և լեզվական երևույթների զարգացման օրինաչափությունների բացահայտումը։ Ուսումնասիրությունը նշանակություն ունի հայերենի պատմական քերականության, բարբառագիտության և Թիֆլիսի հայկական մշակութային միջավայրի լեզվական պատմության հետազոտության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բարբառագետների, բանասերների, պատմաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։