Թորոսյան, Վահագն Սամվելի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևելահայ հասարակական-քաղաքական և իրավական մտքի զարգացման առանձնահատկությունների, գաղափարական ուղղությունների և ազատական աշխարհայացքի ձևավորման պատմական նախադրյալների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ արևելահայ հասարակությունը գտնվում էր քաղաքական, սոցիալական և մշակութային նշանակալի փոփոխությունների փուլում, իսկ ազգային մտավորականության շրջանում աստիճանաբար տարածվում էին ազատության, իրավահավասարության, սահմանադրականության, քաղաքացիական իրավունքների և հասարակական առաջընթացի գաղափարները։ Ուսումնասիրության առանցքում են ազատական գաղափարախոսության ձևավորման գործընթացները, եվրոպական և ռուսական հասարակական-քաղաքական մտքի ազդեցությունը հայ մտավորականության վրա, ինչպես նաև ազգային ինքնագիտակցության վերելքի և իրավական մտածողության զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի ազատության, օրենքի գերակայության, պետական իշխանության սահմանափակման, հասարակական կառավարման բարեփոխումների և քաղաքացիական հասարակության ձևավորման վերաբերյալ գաղափարական մոտեցումներին։ Քննարկվում են արևելահայ առաջադեմ մտածողների հայացքները հասարակության ժողովրդավարացման, կրթության տարածման, ազգային իրավունքների պաշտպանության և սոցիալական արդարության հաստատման հարցերի շուրջ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես էին ազատական գաղափարները ներթափանցում հայ հասարակական կյանք, ինչպիսի հակասությունների էին հանդիպում ավանդական հասարակական հարաբերությունների պայմաններում և ինչ դեր էին կատարում ազգային քաղաքական մտածողության արդիականացման գործընթացում։ Կարևորվում է նաև ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական հրապարակախոսության, իրավական քննարկումների և մտավորական բանավեճերի նշանակությունը նոր գաղափարների տարածման գործում։ Ուսումնասիրությունը լուսաբանում է ազատական իրավաքաղաքական մտքի կապը ազգային ազատագրական ձգտումների, հասարակական ինքնակազմակերպման և հայ ժողովրդի քաղաքական ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Ներկայացվող հիմնախնդիրները դիտարկվում են պատմական իրադարձությունների, Ռուսական կայսրության քաղաքական ու իրավական համակարգի և արևելահայ հասարակության ներքին զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, իրավագիտական և քաղաքագիտական նշանակություն՝ նպաստելով հայ հասարակական մտքի զարգացման օրինաչափությունների, ազատական գաղափարների պատմական արմատների և ազգային իրավաքաղաքական ավանդույթների առավել խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, իրավագետների, քաղաքագետների, հասարակական մտքի պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հայ քաղաքական գաղափարախոսության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։