Թովմաճանյան, Եղիա

Լեզվաբանություն

Սույն աշխատությունը նվիրված է նամակագրության արվեստին և հայերեն գրավոր հաղորդակցության հմտությունների ուսուցմանը՝ ներկայացնելով գրավոր խոսքի կազմման, մտքերի հստակ արտահայտման, լեզվական ճիշտ ձևակերպման և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներին համապատասխան նամակներ գրելու սկզբունքները։ Գրքի առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է հայերենի երկու կարևոր լեզվական ձևերի՝ գրաբարի և աշխարհաբարի համատեղ ներկայացմամբ, ինչի շնորհիվ այն ծառայում է որպես լեզվական գիտելիքների, գրավոր հաղորդակցության և հայերեն գրագրության զարգացման ուսումնական ու գործնական ձեռնարկ։ Աշխատության հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել նամակ կազմելու կանոններին, գրավոր խոսքի կառուցվածքին, դիմելաձևերի, ողջույնի և հրաժեշտի արտահայտությունների, քաղաքավարության ձևերի ու մտքերի տրամաբանական շարադրման առանձնահատկություններին։ Գրաբարի և աշխարհաբարի զուգահեռ կիրառությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու հայերենի դասական և նոր լեզվական ձևերը, հասկանալու դրանց արտահայտչական հնարավորությունները, բառապաշարային ու քերականական տարբերությունները և յուրաքանչյուրի գործածության առանձնահատկությունները։ Այս մոտեցումը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն նամակագրության գործնական հմտությունների ձևավորման, այլև լեզվական անցումային շրջանի ուսումնասիրության տեսանկյունից, երբ գրաբարի ավանդական գրական հեղինակությունը շարունակում էր պահպանվել, իսկ աշխարհաբարը աստիճանաբար ընդլայնում էր իր կիրառությունը կրթության, հասարակական հաղորդակցության և գրավոր մշակույթի ոլորտներում։ Նամակագրությունը դիտարկվում է որպես հասարակական հարաբերությունների կազմակերպման, տեղեկությունների փոխանցման, անձնական և պաշտոնական հաղորդակցության, ինչպես նաև մտավոր ու մշակութային կապերի պահպանման կարևոր միջոց։ Այդ պատճառով աշխատության թեմատիկ ընդգրկումը կապված է գրավոր խոսքի տարբեր նպատակների և հաղորդակցական իրավիճակների հետ՝ ներառելով անձնական շփման, քաղաքավարության, խնդրանքի, պատասխանի, շնորհակալության, տեղեկացման և այլ գրավոր հաղորդակցական ձևերի լեզվական կազմակերպման սկզբունքները։ Գրքի ուսուցողական նշանակությունը դրսևորվում է նրանով, որ նամակագրությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին տեքստ կազմելու կարողություն, այլև որպես լեզվական մշակույթի, մտածողության կարգավորվածության և հասարակական վարվելակերպի արտահայտություն։ Գրավոր հաղորդակցության արդյունավետությունը պայմանավորվում է բառերի ճիշտ ընտրությամբ, շարադրանքի հստակությամբ, խոսքի համապատասխան ոճով, մտքերի տրամաբանական հաջորդականությամբ և հասցեատիրոջ նկատմամբ պատշաճ վերաբերմունք արտահայտելու կարողությամբ։ Գրաբարի ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ դասական գրավոր խոսքի ավանդույթներին, նրա շարահյուսական կառուցվածքին, բառապաշարային հարստությանը և ոճական առանձնահատկություններին, իսկ աշխարհաբարի ներկայացումը կարևորում է կենդանի լեզվի գործնական կիրառությունը և հայերեն գրավոր հաղորդակցության մատչելիությունը։ Այս երկու լեզվական ձևերի համադրությունը նպաստում է լեզվական համեմատական դիտարկմանը և ցույց է տալիս հայերենի զարգացման պատմական ընթացքը՝ ավանդական գրական լեզվից դեպի նոր գրական ու հասարակական հաղորդակցության ձևեր։ Գրական և լեզվական առումով աշխատությունն առնչվում է հայ գրավոր խոսքի կանոնակարգման, լեզվական նորմերի ձևավորման, ոճական տարբերակման և գործնական գրագրության մշակույթի զարգացման գործընթացներին։ Նամակագրության ձևերը ներկայացնելու միջոցով այն կարևորում է լեզվի գործառական բազմազանությունը և ընթերցողին ուղղորդում է տարբեր նպատակների համար համապատասխան լեզվական միջոցներ ընտրելու հարցում։ Հատկապես նշանակալի է գրաբարի և աշխարհաբարի համատեղ ուսուցման սկզբունքը, քանի որ այն արտացոլում է հայ մտավոր և կրթական միջավայրում առկա լեզվական երկակիության պատմական իրողությունը։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ եկեղեցական, գիտական և գրական ավանդույթի հիմնական լեզուն, մինչդեռ աշխարհաբարի զարգացումն ու տարածումը պայմանավորված էին հասարակական հաղորդակցության ընդլայնմամբ, կրթական պահանջներով և գրավոր խոսքը ավելի լայն շրջանակների համար հասանելի դարձնելու անհրաժեշտությամբ։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր վկայություն է հայերենի լեզվական զարգացման և հայ գրավոր մշակույթի արդիականացման պատմության վերաբերյալ։ Հատուկ հիշատակության է արժանի նաև Մխիթարյան միաբանության կրթական ու հրատարակչական գործունեության համատեքստը։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյանների գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ լեզվի, գրականության, քերականության, բառարանագրության և կրթական գրականության մշակման ու տարածման գործում։ Նման ձեռնարկների ստեղծումն ու հրատարակումը նպաստել են հայերենի ուսուցման համակարգմանը, գրավոր խոսքի մշակույթի կատարելագործմանը և լեզվական գիտելիքների փոխանցմանը տարբեր սերունդների։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ լեզվի պատմությամբ, գրաբարի և աշխարհաբարի հարաբերակցությամբ, հայ գրական լեզվի ձևավորման գործընթացներով, գրագրության ավանդույթներով և հայ կրթական մտքի պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է նաև հայ գրքի պատմության, Մխիթարյանների լեզվաբանական ժառանգության և վաղ շրջանի հայերեն ուսումնական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ընթերցողական առումով գիրքը կարևոր է նրանով, որ բացահայտում է գրավոր հաղորդակցության մշակույթի ձևավորման սկզբունքները, ներկայացնում է հայերենի պատմական և գործառական բազմազանությունը և հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական ձևերը ծառայել հասարակական ու անձնական հարաբերությունների կազմակերպմանը։ Այն միաժամանակ ուսումնական, լեզվաբանական և մշակութային նշանակություն ունեցող աշխատություն է, որն արտացոլում է հայ գրավոր խոսքի զարգացման, լեզվական ավանդույթի պահպանման և նոր հաղորդակցական պահանջներին համապատասխանեցման պատմական ընթացքը։