Թրյանց, Ռափայել

Կրոն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է ճառախոսական գրականության ավանդույթին պատկանող նյութերի ամբողջություն, որի հիմնական արտահայտչամիջոցը հրապարակային, հանդիսավոր և գաղափարական նպատակադրում ունեցող խոսքն է։ Ճառը գրականության և բանավոր խոսքի այն ձևերից է, որի միջոցով հեղինակը ձգտում է ոչ միայն տեղեկություն հաղորդել կամ որևէ երևույթ մեկնաբանել, այլև ներգործել ունկնդրի մտքի, զգացմունքների և համոզմունքների վրա՝ առաջացնելով որոշակի գաղափարական ու բարոյական վերաբերմունք։ Ճառախոսական արվեստը սերտորեն կապված է մարդկային հասարակության մտավոր, քաղաքական, կրոնական և մշակութային կյանքի զարգացման հետ, քանի որ տարբեր ժամանակաշրջաններում ծառայել է գիտելիքի տարածմանը, հասարակական կարծիքի ձևավորմանը, հոգևոր դաստիարակությանը և կարևոր իրադարձությունների իմաստավորմանը։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը կապված է ճարտասանական խոսքի բովանդակային և գեղարվեստական առանձնահատկությունների հետ՝ ընդգրկելով գաղափարների հստակ ներկայացումը, փաստարկների հաջորդականությունը, բարոյական համոզմունքների հիմնավորումը և խոսքի հուզական ներգործության հնարավորությունները։ Ճառախոսական գրականության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ խոսքը կառուցվում է որոշակի նպատակի շուրջ և ենթադրում է հեղինակի ու ունկնդրի միջև մտավոր ու զգացմունքային կապի ստեղծում։ Դրա համար էական նշանակություն ունեն նյութի տրամաբանական կազմակերպումը, մտքերի հետևողական զարգացումը, թեմայի բացահայտման ամբողջականությունը և համապատասխան լեզվական միջոցների ընտրությունը։ Ճարտասանական խոսքի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն արտահայտվող գաղափարների կարևորությամբ, այլև դրանց ներկայացման ձևով, խոսքի կառուցվածքով և համոզիչ փաստարկներով։ Այս առումով ճառախոսական գրականությունը միավորում է տրամաբանական մտածողությունը, լեզվական վարպետությունը և գեղարվեստական արտահայտչականությունը։ Ճառի կառուցվածքում սովորաբար առանձնանում են ներածական հատվածը, հիմնական գաղափարների զարգացումը և եզրափակիչ խոսքը։ Ներածությունը նպատակ ունի ուշադրություն գրավել և նախապատրաստել ունկնդրին քննարկվող նյութի ընկալմանը, հիմնական մասը բացահայտում է առաջադրված հարցադրումները, իսկ եզրափակիչ հատվածը ամփոփում է ներկայացված մտքերը և ընդգծում դրանց նշանակությունը։ Ճարտասանական արվեստում կարևոր դեր ունեն նաև խոսքի հուզական երանգավորումը, պատկերավոր համեմատությունները, հակադրությունները, կրկնությունները, հարցադրումները և այլ արտահայտչամիջոցներ, որոնց միջոցով խոսքը դառնում է ավելի ազդեցիկ և հիշվող։ Ճառախոսական գրականության գաղափարական նշանակությունը պայմանավորված է նաև դրա թեմատիկ բազմազանությամբ։ Այն կարող է անդրադառնալ կրոնական և աստվածաբանական հարցերի, բարոյական արժեքների, հասարակական պարտականությունների, պատմական իրադարձությունների, կրթության, գիտության, մշակույթի և մարդկային հարաբերությունների հիմնախնդիրներին։ Հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցնում հոգևոր ճառախոսությունը, որի նպատակն է բացատրել քրիստոնեական ուսմունքի դրույթները, մեկնաբանել Սուրբ Գրքի գաղափարները և հավատացյալներին ուղղորդել դեպի բարոյական ու հոգևոր կատարելագործում։ Այս ավանդույթում խոսքը դիտարկվում է որպես ոչ միայն հաղորդակցման, այլև հոգևոր դաստիարակության և կրոնական գիտակցության ամրապնդման միջոց։ Քրիստոնեական ճառախոսության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հավատի, սիրո, հույսի, խոնարհության, ներողամտության, արդարության և գթասրտության գաղափարները, որոնք ներկայացվում են որպես անհատի և հասարակության բարոյական կյանքի հիմքեր։ Ճառախոսական գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել նաև հայ մշակույթի պատմության մեջ։ Հայոց մատենագրության մեջ ճառերը, քարոզները, ներբողները և մեկնողական խոսքերը դարեր շարունակ ծառայել են կրոնական ուսմունքի տարածմանը, պատմական հիշողության պահպանմանը և ազգային արժեքների փոխանցմանը։ Հայ նշանավոր մատենագիրների և հոգևոր հեղինակների ճարտասանական երկերը առանձնանում են լեզվական հարստությամբ, պատկերավորությամբ, գաղափարական խորությամբ և բարձր գեղարվեստական արտահայտչականությամբ։ Դրանք կարևոր ազդեցություն են ունեցել հայ գրական լեզվի զարգացման, բանավոր խոսքի մշակույթի կատարելագործման և ազգային մտավոր ավանդույթի ձևավորման վրա։ Գրական տեսանկյունից ճառախոսական ստեղծագործությունները հետաքրքրական են նաև իրենց լեզվաոճական առանձնահատկություններով։ Դրանցում հաճախ համադրվում են գեղարվեստական պատկերը, տրամաբանական փաստարկումը, բարոյախոսական մեկնաբանությունը և հուզական ներգործությունը։ Այս հատկանիշները ճառը դարձնում են միջանկյալ ձև գրական ստեղծագործության, հրապարակային խոսքի և ուսուցողական երկի միջև։ Այն միաժամանակ ունի ճանաչողական, դաստիարակչական և գեղագիտական նշանակություն՝ նպաստելով ընթերցողի մտավոր զարգացմանն ու խոսքի մշակույթի ընկալմանը։ Պատմամշակութային առումով 1845 թվականին Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության տպարանում լույս տեսած այս հրատարակությունը կապված է հայ դասական գրականության և հոգևոր-մտավոր ժառանգության պահպանման ու տարածման գործընթացի հետ։ Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է կատարել հայ մատենագրական ժառանգության հրատարակման, գրական լեզվի մշակման, թարգմանական գործունեության և եվրոպական մտավոր արժեքները հայ ընթերցողին ներկայացնելու գործում։ Միաբանության հրատարակչական աշխատանքները նպաստել են հայ ճարտասանական, կրոնական և կրթական գրականության տարածմանը՝ ապահովելով ազգային գրավոր մշակույթի շարունակականությունը։ Այս աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, հռետորաբանությամբ, ճարտասանական արվեստով, հոգևոր գրականությամբ և հայ տպագրության պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև բանասիրության, աստվածաբանության, հաղորդակցության մշակույթի և գրական ոճաբանության ուսումնասիրողների համար։ Դրա մատենագիտական արժեքը պայմանավորված է հայ ճառախոսական գրականության ավանդույթի ներկայացմամբ և XIX դարի հայ տպագիր ժառանգության ուսումնասիրության հնարավորությամբ։