Վանյան, Գոռ Կամսարի

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի հայ թատերական արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչ, դերասան, ռեժիսոր և մանկավարժ Արմեն Գուլակյանի (1899–1960) ստեղծագործական գործունեության, գեղարվեստական աշխարհայացքի և հայ թատրոնի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Արվեստագիտության թեկնածու Գոռ Վանյանի հեղինակած մենագրությունում ներկայացվում են անվանի արվեստագետի կյանքի և ստեղծագործության հիմնական փուլերը, նրա մասնագիտական ձևավորման առանձնահատկությունները, ռեժիսորական մտածողության զարգացումը և բեմարվեստի նկատմամբ ունեցած գեղագիտական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Գուլակյանի ստեղծագործական որոնումներին, ազգային թատերական ավանդույթների պահպանմանն ու նորարարական բեմադրական սկզբունքների կիրառմանը, ինչպես նաև հայկական և համաշխարհային թատերական մշակույթների փոխազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են ռեժիսորի բեմադրական արվեստի առանձնահատկությունները, ներկայացումների գեղարվեստական կառուցվածքը, դերասանական խաղի կազմակերպման մեթոդները, կերպարների հոգեբանական բացահայտման միջոցները և դրամատուրգիական նյութի բեմական մեկնաբանության սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում նրա ստեղծագործական գործունեության վաղ շրջանին, երբ ռեժիսորը հետաքրքրված էր պայմանական թատրոնի արտահայտչամիջոցներով, ինչպես նաև հասուն շրջանին, երբ նրա արվեստում առավել նշանակալի դարձան հոգեբանական ռեալիզմի սկզբունքները, բեմական ճշմարտացիությունը և դերասանի ստեղծագործական անհատականության կարևորումը։ Քննարկվում են Գուլակյանի կապերը հայկական թատերական դպրոցի ավանդույթների հետ, Օվի Սևումյանի ստեղծագործական սկզբունքների ազդեցությունը և Կոնստանտին Ստանիսլավսկու թատերական համակարգի կիրառման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նրա գործունեությունը Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում, որտեղ իրականացրած բեմադրությունները նպաստել են հայկական դրամատիկական արվեստի գեղարվեստական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Ուշադրություն է հատկացվում նաև Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում նրա աշխատանքին, օպերային ներկայացումների բեմադրական առանձնահատկություններին և երաժշտական ու դրամատիկական արվեստների համադրման խնդիրներին։ Դիտարկվում են հայկական և համաշխարհային դասական դրամատուրգիայի ստեղծագործությունների նրա մեկնաբանությունները, մասնավորապես «Մակբեթ», «Ֆիգարոյի ամուսնությունը», «Դիմակահանդես» և «Կենդանի դիակ» ներկայացումները, որոնց միջոցով բացահայտվում են ռեժիսորի գեղարվեստական մտածողության բազմազանությունը, կերպարների հոգեբանական խորության ընկալումը և բեմական արտահայտչամիջոցների կիրառման վարպետությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Գուլակյանի մանկավարժական գործունեության ուսումնասիրությունը, դերասանական և ռեժիսորական նոր սերունդների մասնագիտական պատրաստության գործում նրա ներդրման գնահատումը և թատերական կրթության վերաբերյալ նրա պատկերացումների լուսաբանումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արվեստագետի ստեղծագործական ժառանգության պատմամշակութային նշանակությանը, ժամանակակիցների գնահատականներին, նրա գործունեության շուրջ ձևավորված տարբեր մեկնաբանություններին և խորհրդային ժամանակաշրջանի հասարակական ու գաղափարական պայմանների ազդեցությանը թատերական արվեստի զարգացման վրա։ Մենագրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ բեմարվեստի պատմության կարևոր ժամանակաշրջաններից մեկի, ազգային ռեժիսորական դպրոցի զարգացման օրինաչափությունների և Արմեն Գուլակյանի ստեղծագործական անհատականության մասին։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է թատերագիտության, արվեստաբանության և հայ մշակույթի պատմության տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել թատերագետների, ռեժիսորների, դերասանների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, թատերական բուհերի ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների, ինչպես նաև հայկական թատրոնի պատմությամբ և ազգային բեմարվեստի զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։