Վարդանյան, Արտակ Վարդանի

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Վայոց Ձորի տարածաշրջանում տարածված հայերենի տեղական խոսվածքների լեզվական առանձնահատկությունների և դրանց աշխարհագրական բաշխման համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր բնակավայրերի խոսքային տվյալների համադրությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և քերականական հատկանիշների տարածքային տարբերությունները։ Լեզվաաշխարհագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրելու առանձին խոսվածքները, այլև պարզելու որոշակի լեզվական երևույթների տարածման սահմանները, դրանց փոխադարձ կապերը և հարակից բարբառային միավորների հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնչյունական համակարգին՝ ձայնավորների ու բաղաձայնների արտասանական տարբերակներին, պատմական հնչյունափոխություններին և բնակավայրից բնակավայր հանդիպող տեղային առանձնահատկություններին։ Ձևաբանական մակարդակում կարող են ուսումնասիրվել հոլովման և խոնարհման ձևերը, դերանունների, բայերի ու անվանական խոսքի մասերի տեղական տարբերակները, իսկ բառապաշարային քննությունը հնարավորություն է տալիս արձանագրելու տվյալ տարածաշրջանին բնորոշ բառերը, իմաստային տարբերությունները և հնաբանությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է լեզվական երևույթների քարտեզագրումը, որի միջոցով հնարավոր է տեսանելի դարձնել առանձին հատկանիշների տարածական բաշխումը և սահմանել բարբառային տարբերակների միջև անցումային գոտիները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնակչության պատմական տեղաշարժերի, հարևան տարածքների հետ հաղորդակցության և սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցությանը տեղական խոսքի ձևավորման ու փոփոխության վրա։ Տարբեր սերունդների լեզվական տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև խոսվածքների պահպանվածության աստիճանը և գրական հայերենի ազդեցությամբ տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայերենի բարբառային բազմազանության փաստագրման համար, հատկապես այն պայմաններում, երբ հասարակական և ժողովրդագրական փոփոխությունները կարող են աստիճանաբար նվազեցնել տեղական լեզվական առանձնահատկությունների կիրառությունը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է բարբառագիտության, լեզվաաշխարհագրության և պատմական լեզվաբանության մեթոդները՝ ներկայացնելով Վայոց Ձորի խոսվածքների տարածքային կառուցվածքն ու տեղը հայերենի բարբառային համակարգում։