Վարդանյան, Գուրգեն Վահրամի

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության տարիներին կրթության, գիտության և մշակույթի ոլորտներում տեղի ունեցած զարգացումների պատմագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով նորաստեղծ պետականության կայացման բարդ պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում ազգային կրթական համակարգի կազմակերպումը, դպրոցական ցանցի գործունեությունը, ուսուցչական կադրերի պատրաստումը, կրթության կառավարման մարմինների ձևավորումը և մշակութային հաստատությունների գործունեությունն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դժվարություններին, որոնց պայմաններում իրականացվում էր կրթական քաղաքականությունը՝ պատերազմների հետևանքներին, սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին, նյութական միջոցների և մասնագետների պակասին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են պետության և հասարակական շրջանակների նախաձեռնությունները՝ ուղղված դպրոցների գործունեության վերականգնմանը, կրթության հասանելիության ընդլայնմանը և ազգային կրթական միջավայրի ձևավորմանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայերենի և ազգային պատմամշակութային ժառանգության դերը ուսումնական գործընթացում, ինչպես նաև դասագրքերի, ուսումնական ծրագրերի և մանկավարժական գրականության ստեղծման ու տարածման խնդիրը։ Դիտարկվում է բարձրագույն կրթության կազմակերպման ուղղությամբ կատարված աշխատանքը, այդ թվում՝ պետական համալսարանի հիմնադրումը՝ որպես գիտակրթական համակարգի ինստիտուցիոնալացման կարևոր քայլ։ Մշակութային կյանքի ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում գրականությանը, մամուլին, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, հրատարակչական գործունեությանը, գրադարանային և լուսավորական աշխատանքին։ Քննվում է մտավորականության դերակատարությունը հասարակության մշակութային կյանքում և պետական կառույցների ու հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությունը կրթամշակութային նախաձեռնություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլին և հրատարակչական գործունեությանը՝ որպես հասարակական մտքի, քաղաքական քննարկումների և մշակութային հաղորդակցության կարևոր հարթակների։ Կրթությունն ու մշակույթը դիտարկվում են նաև պետականաշինության տեսանկյունից, քանի որ նոր հանրապետության պայմաններում դրանց զարգացումը կապված էր մասնագետների պատրաստման, հանրային հաստատությունների կայացման և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիրների հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե ինչպես էին կարճատև պետականության և ծանր ճգնաժամային պայմաններում միաժամանակ փորձեր կատարվում ձևավորելու կրթական ու մշակութային հաստատությունների կայուն համակարգ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի կարևոր ոլորտներից մեկը՝ համադրելով կրթության պատմության, մշակութային պատմության և պետականաշինության ուսումնասիրության մոտեցումները։