Վիրգիլիոս

Գրականություն

«Ենէական» խորագրով այս աշխատությունը պատկանում է XIX դարի հայերեն գիտական և մտավոր գրականության այն հրատարակությունների շարքին, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն հայ ընթերցողական միջավայրում գիտելիքի տարածման, գիտական մտածողության զարգացման և տարբեր մտավոր ուղղությունների ներկայացման տեսանկյունից։ Վերնագրի բնույթն ու աշխատության ծավալուն կառուցվածքը թույլ են տալիս այն դիտարկել որպես մասնագիտական և գիտելիքահեն բնույթի երկ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է ուշադրություն դարձնել ինչպես տերմինաբանական համակարգին, այնպես էլ շարադրանքի գաղափարական և ճանաչողական առանձնահատկություններին։ Ստեղծագործության գնահատման համար կարևոր է հաշվի առնել XIX դարի հայ մտավոր կյանքի ընդհանուր զարգացումները, երբ հայ հեղինակներն ու հրատարակիչները մեծ ուշադրություն էին դարձնում եվրոպական գիտական, փիլիսոփայական և հասարակական մտքի նվաճումների յուրացմանը, դրանց հայերեն ներկայացմանն ու ազգային կրթական միջավայրում տարածմանը։ Այդ ժամանակաշրջանում Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր էր կատարում հայերեն գիտական և ուսումնական գրականության զարգացման գործում՝ նպաստելով հայերեն մասնագիտական բառապաշարի հարստացմանը, գիտելիքի տարբեր ոլորտների ուսումնասիրմանը և եվրոպական մտավոր ժառանգության տարածմանը։ Այսպիսի հրատարակությունների կարևոր կողմերից մեկը հայերեն գրավոր լեզվի հնարավորությունների ընդլայնումն էր. գիտական հասկացությունների ներկայացումը, բարդ մտքերի շարադրումը և մասնագիտական եզրաբանության կիրառությունը նպաստում էին հայերենի՝ որպես գիտության և տեսական մտածողության լեզվի զարգացմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև պատմամշակութային տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է այն մտավոր միջավայրը, որտեղ ազգային կրթության և գիտության զարգացումը դիտարկվում էր որպես հասարակական առաջընթացի կարևոր նախապայման։ XIX դարի հայ գրական և գիտական կյանքում նման երկերը նպաստում էին ընթերցողի աշխարհայացքի ընդլայնմանը, գիտելիքի համակարգված ընկալմանը և մասնագիտական ուսումնասիրությունների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։ Դրանց նշանակությունը պայմանավորված էր ոչ միայն առանձին գիտելիքների փոխանցմամբ, այլև քննադատական մտածողության, տրամաբանական դատողության և տեսական հարցադրումների մշակման հնարավորությամբ։ Գրական-լեզվական առումով աշխատությունն արժեքավոր է հայերեն գիտական շարադրանքի պատմության, տերմինաբանության ձևավորման և գրավոր խոսքի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու XIX դարի հայ գիտական լեզվի առանձնահատկություններին, մասնագիտական հասկացությունների արտահայտման եղանակներին և բարդ մտավոր նյութը հայերեն ներկայացնելու մշակույթին։ Հրատարակության կարևորությունը պայմանավորված է նաև հայ գրքի պատմության մեջ Մխիթարյան միաբանության ունեցած բացառիկ դերակատարությամբ, քանի որ Սուրբ Ղազարի տպագրական գործունեությունը նպաստել է հայերեն գիտական, պատմական, կրոնական և գեղարվեստական գրականության պահպանմանն ու տարածմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագիտությամբ, հայ գրքի պատմությամբ, XIX դարի գիտական մտքի զարգացմամբ, հայերեն մասնագիտական լեզվի ձևավորմամբ և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է նաև մատենագիտական և պատմալեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար՝ որպես հայերեն գիտական գրականության պատմական ժառանգության միավոր, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ազգային գրավոր մշակույթի զարգացման գործընթացները և հայերենով գիտելիքի ներկայացման ավանդույթը։