Զաքոյան, Աննա Արթուրի

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է կատիոնային պորֆիրինների և արյան պլազմայի սպիտակուցների՝ ցերուլոպլազմինի ու տրանսֆերինի միջև համալիրների ստացման, ուսումնասիրման և ֆոտոդինամիկ թերապիայի նպատակով դրանց հնարավոր կիրառության հետազոտությանը։ Հետազոտության հիմքում ֆոտոսենսիտիզատորների հատկությունների և կենսաբանական մակրոմոլեկուլների հետ դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունն է, քանի որ նման համալիրների ստեղծումը կարող է նպաստել ակտիվ նյութերի տեղափոխմանը և դրանց կենսաբանական հասանելիության ու թիրախային ազդեցության բարելավմանը։ Կատիոնային պորֆիրինները հետաքրքրություն են ներկայացնում որպես ֆոտոսենսիտիզատորներ, որոնք լուսային ճառագայթման ազդեցությամբ կարող են առաջացնել ռեակտիվ թթվածնային ձևեր և առաջացնել թիրախային բջիջների վնասում, ինչը ֆոտոդինամիկ թերապիայի հիմնական մեխանիզմներից է։ P PubMed Central (PMC) Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են սպիտակուցների հետ պորֆիրինների կապման առանձնահատկությունները, համալիրների առաջացման պայմանները, դրանց ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը և կայունությունը։ Ցերուլոպլազմինի հետ կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կատիոնային պորֆիրինները և մետաղապորֆիրինները կարող են ոչ կովալենտ կապվել այդ սպիտակուցի հետ, իսկ միջավայրի աղային կազմի և pH-ի փոփոխությունը կարող է ազդել համալիրի վիճակի և ֆոտոսենսիտիզատորի ազատման վրա։ V vestnik.rau.am +1 Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև ստացված համալիրների կենսաբանական ակտիվության գնահատումը՝ ինչպես բջջային մոդելներում, այնպես էլ կենդանի օրգանիզմում։ Հետազոտական տվյալները ցույց են տալիս, որ որոշ մետաղապորֆիրինների և ցերուլոպլազմինի համալիրներ ցածր կոնցենտրացիաներում չեն ցուցաբերել նշանակալի մթնային թունավորություն, մինչդեռ լուսային ազդեցությունից հետո առանձին համալիրներ ցուցաբերել են արտահայտված ֆոտոտոքսիկ ազդեցություն ուռուցքային բջիջների նկատմամբ։ P Pan-Armenian Digital Library Այսպիսով, աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիական, ֆիզիկաքիմիական և բժշկակենսաբանական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել պորֆիրինային ֆոտոսենսիտիզատորների սպիտակուցային համալիրներ, որոնք ապագայում կարող են կիրառվել ուռուցքային հիվանդությունների ֆոտոդինամիկ բուժման արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է արժեքավոր լինել կենսաքիմիկոսների, կենսաֆիզիկոսների, մոլեկուլային կենսաբանների, դեղաքիմիկոսների և ֆոտոդինամիկ թերապիայի ուղղությամբ աշխատող հետազոտողների համար։ Աշխատանքի վերաբերյալ պաշտոնական տվյալները ցույց են տալիս, որ այն ներկայացված է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսություն՝ «Կենսաքիմիա» մասնագիտությամբ, և հրատարակվել է Երևանում 2022 թվականին։