Զարկյար

Գրականություն

Այս հրատարակությունը պատկանում է հայ բանաստեղծական գրականության այն շրջանակին, որտեղ քնարական արտահայտչամիջոցների միջոցով ներկայացվում են մարդու ներաշխարհը, զգացմունքները, ապրումները և կյանքի տարբեր երևույթների նկատմամբ անհատական վերաբերմունքը։ Վերնագրում առկա քնարի խորհրդապատկերը համաշխարհային և հայ գրական ավանդույթներում խորհրդանշում է բանաստեղծական ներշնչանքը, ստեղծագործական ձայնը, երաժշտականությունը և հոգու զգացմունքների գեղարվեստական արտահայտությունը։ Քնարը՝ որպես բանաստեղծի ներաշխարհի և ստեղծագործական ինքնարտահայտման խորհրդանիշ, մատնանշում է քնարական խոսքի կարևորությունը և գրականության միջոցով մարդկային ապրումների արտահայտման ձգտումը։ Այսպիսի գրական ստեղծագործության գաղափարական ու գեղարվեստական նշանակությունը պայմանավորված է զգացմունքային փորձառության, անձնական խորհրդածությունների և իրականության բանաստեղծական ընկալման ներկայացմամբ։ Քնարերգության հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ արտաքին իրադարձությունները հաճախ երկրորդական տեղ են զբաղեցնում, իսկ առաջնային նշանակություն են ստանում մարդու հոգեկան ապրումները, մտորումները, հույզերը և ներքին հակասությունները։ Բանաստեղծական խոսքի միջոցով հնարավոր է արտահայտել սիրո և կարոտի, ուրախության և տխրության, հույսի և հիասթափության, կյանքի անցողիկության և մարդկային գոյության իմաստի վերաբերյալ խորհրդածությունները։ Այս թեմատիկ շրջանակը հայ քնարերգության ավանդական և մշտապես արդիական ուղղություններից է, որի միջոցով բանաստեղծը ստեղծում է անհատական ապրումների ու համամարդկային զգացմունքների գեղարվեստական ընդհանրացում։ Քնարական ստեղծագործության կարևոր արտահայտչամիջոցներից են պատկերավոր լեզուն, փոխաբերությունները, համեմատությունները, խորհրդանիշները, հնչյունական ներդաշնակությունը և բանաստեղծական ռիթմը։ Դրանց համադրությունը հնարավորություն է տալիս սովորական երևույթներին հաղորդելու զգացմունքային խորություն և բազմիմաստություն։ Քնարի խորհրդանշական կերպարը հատկապես ընդգծում է խոսքի երաժշտականությունն ու բանաստեղծական ներշնչանքի դերը՝ ստեղծելով կապ գրականության և երաժշտության միջև։ Բանաստեղծական արտահայտության մեջ հնչյունների, բառերի և պատկերների ներդաշնակությունը ոչ միայն գեղագիտական հաճույք է պատճառում ընթերցողին, այլև նպաստում է ստեղծագործության հուզական ներգործությանը։ Հայ գրականության մեջ քնարական ավանդույթը ձևավորվել և զարգացել է տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում՝ ներառելով հոգևոր երգը, միջնադարյան տաղերգությունը, ժողովրդական բանաստեղծությունը, աշուղական ստեղծագործությունը և նոր շրջանի անհատական քնարերգությունը։ Այս ժառանգության մեջ բնության, սիրո, հայրենիքի, մարդկային արժանապատվության, ազգային կյանքի և հոգևոր աշխարհի թեմաները հաճախ միահյուսվում են՝ ստեղծելով հայ բանաստեղծական մտածողության ինքնատիպ պատկերը։ XIX դարի երկրորդ կեսին հայ պոեզիան զարգանում էր ազգային հասարակական կյանքի փոփոխությունների, կրթական ու մշակութային շարժումների և նոր գրական ուղղությունների ազդեցությամբ։ Այդ շրջանում բանաստեղծական հրատարակությունները կարևոր դեր ունեին գրական ճաշակի ձևավորման, ընթերցողական միջավայրի ընդլայնման և հայերեն գեղարվեստական խոսքի զարգացման գործում։ Բաքուն, լինելով Կովկասի տնտեսական և մշակութային կարևոր կենտրոններից մեկը, իր հայ համայնքի տպագրական ու գրական գործունեությամբ նույնպես մասնակցում էր ազգային մշակութային կյանքի աշխուժացմանը։ Սահակ Բ. Տեր-Հովհանիսյանցի տպարանում լույս տեսած այս հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի վերջի հայ գրատպության և բանաստեղծական մշակույթի պատմության հետաքրքրական միավոր։ Այն արժեքավոր է հայ գրականության պատմության, հատկապես XIX դարի քնարերգության, բանաստեղծական ժողովածուների հրատարակման և կովկասահայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատանքի թեմատիկ և ժանրային ուղղվածությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, հայագետների, բանասերների, գրականության պատմաբանների և հայ հին տպագրության ուսումնասիրողների համար։ Այն կարող է հետաքրքրել նաև պոեզիայի սիրահարներին, որոնք կարևորում են հայ բանաստեղծական ավանդույթի զարգացումը, քնարական խոսքի գեղարվեստական հնարավորությունները և ազգային գրական ժառանգության ճանաչումը։ Այս հրատարակության մատենագիտական արժեքը պայմանավորված է հայ գրական մշակույթի պատմական շերտերից մեկի պահպանմամբ և XIX դարի վերջի հայերեն բանաստեղծական տպագրության ուսումնասիրության հնարավորությամբ։