Влияние нового гипоталамического пролин-богатого на метаболизм полипептида липидных компонентов биомембран при легочно-сердечной недостаточности

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 19-րդ դարի 30–80-ական թվականներին Արևելյան Հայաստանում ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ այդ ժամանակաշրջանի կրթական, հասարակական և մշակութային զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ուսուցչական կադրերի ձևավորման անհրաժեշտությունը, դրանց պատրաստման առկա ձևերը, կրթական հաստատությունների դերը և այն գործոնները, որոնք ազդել են ուսուցչի մասնագիտական կերպարի ու պատրաստության համակարգի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր Արևելյան Հայաստանի կրթական կյանքի համար, քանի որ փոխվում էին հասարակական պայմանները, ընդլայնվում էր դպրոցական կրթության նկատմամբ հետաքրքրությունը, իսկ կրթված մասնագետների պահանջարկը աստիճանաբար մեծանում էր։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դպրոցների ցանցի ձևավորումն ու զարգացումը, ուսուցչական աշխատանքի կազմակերպումը և կրթական հաստատությունների համար պատրաստված մասնագետների անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի մասնագիտական գիտելիքներին, մանկավարժական կարողություններին, ընդհանուր կրթական մակարդակին և այն պահանջներին, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանում ներկայացվում էին ուսուցչի նկատմամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուսուցչական կադրերի պատրաստման տարբեր ուղիների ուսումնասիրությունը։ Դրանց թվում կարող էին լինել ուսումնական հաստատություններում ստացած մասնագիտական պատրաստությունը, հոգևոր և աշխարհիկ կրթական կառույցների գործունեությունը, ինքնակրթությունը, փորձառու ուսուցիչների ազդեցությունը և արտերկրում կամ այլ կրթական կենտրոններում ստացած կրթությունը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր աստիճանաբար ձևավորվում ուսուցչի մասնագիտությունը որպես առանձին մասնագիտական գործունեության ոլորտ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև մանկավարժական գաղափարների տարածման և կրթության բովանդակության փոփոխության հարցերը։ 19-րդ դարի ընթացքում հայկական կրթական միջավայրում տարածվում էին նոր մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք շեշտադրում էին սովորողի գիտելիքների համակարգված զարգացումը, ուսուցման մեթոդների կատարելագործումը, աշխարհիկ կրթության ընդլայնումը և մայրենի լեզվով ուսուցման կարևորությունը։ Այդ գործընթացները անմիջականորեն ազդում էին նաև ուսուցչի պատրաստության նկատմամբ ներկայացվող պահանջների վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակի հայկական դպրոցների և ուսուցչական սեմինարիաների գործունեության վերլուծությունը, ինչպես նաև այն կրթական գործիչների ներդրումը, որոնք նպաստեցին ուսուցչական մասնագիտության զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կրթական ծրագրերին, դասավանդվող առարկաներին, ուսուցման մեթոդներին և ապագա ուսուցիչների ընդհանուր ու մասնագիտական պատրաստության հարաբերակցությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն խնդիրներին, որոնք խոչընդոտում էին ուսուցչական կադրերի բավարար պատրաստմանը՝ կրթական հաստատությունների սահմանափակ թվին, նյութական միջոցների պակասին, որակյալ մասնագետների սակավությանը, կրթական անհավասարություններին և դպրոցական համակարգի կազմակերպչական դժվարություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրության մեջ կարող է ընդգծվել հասարակության մտավոր և մշակութային զարգացման գործում ուսուցչի ունեցած առանձնահատուկ դերը։ Ուսուցիչը ոչ միայն գիտելիքներ փոխանցող մասնագետ էր, այլև հասարակական և մշակութային արժեքների տարածող, ազգային կրթության կարևոր գործիչ և նոր սերնդի ձևավորման պատասխանատու։ Աշխատության աղբյուրագիտական արժեքը կարող է պայմանավորված լինել ժամանակաշրջանի դպրոցական փաստաթղթերի, մանկավարժական գրականության, կրթական ծրագրերի, մամուլի նյութերի, հիշողությունների և կրթական գործիչների աշխատությունների օգտագործմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կրթության պատմությամբ, հայ մանկավարժության պատմությամբ, 19-րդ դարի հայկական հասարակական ու մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև մանկավարժներին և կրթության ոլորտի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Արևելյան Հայաստանում ուսուցչական մասնագիտության և մասնագիտական պատրաստության ձևավորման գործընթացը՝ ցույց տալով կրթական համակարգի զարգացման, մանկավարժական գաղափարների տարածման և հասարակական պահանջների փոփոխության ազդեցությունը ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի վրա։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ջրում լուծվող պոլիվինիլացետալների ստացման գիտական մոտեցումների մշակմանը և դրանց կառուցվածքային, ֆիզիկաքիմիական ու կիրառական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում պոլիմերային շղթաների նպատակային քիմիական ձևափոխման օրինաչափություններն են, որոնց միջոցով հնարավոր է ստանալ ջրային միջավայրի նկատմամբ անհրաժեշտ վարքագիծ ունեցող նոր պոլիմերային նյութեր։ Ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական պոլիմերի կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ խմբերի հարաբերակցության և մակրոմոլեկուլային շղթայի փոփոխությունների ազդեցությանը վերջնական նյութի լուծելիության և այլ բնութագրերի վրա։ Կարևորվում է սինթեզի պայմանների և ստացված պոլիմերի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը, քանի որ քիմիական փոխակերպման աստիճանը կարող է պայմանավորել նյութի հիդրոֆիլությունը, մոլեկուլային փոխազդեցությունները, լուծույթների կայունությունը և մեխանիկական հատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը և դրանց հիմնական ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների համեմատական գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել պոլիմերային լուծույթների մածուցիկությունը, լուծելիությունը, ջրի հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ջերմային վարքագիծը, թաղանթագոյացման ունակությունը և մակրոմոլեկուլների կառուցվածքից կախված այլ հատկություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությանը՝ պարզելու համար, թե պոլիմերի քիմիական կառուցվածքի նպատակային փոփոխությունը ինչպես է անդրադառնում նյութի տեխնոլոգիական և շահագործական բնութագրերի վրա։ Տարբեր կառուցվածքով նմուշների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել ջրալուծելիության պահպանման կամ բարելավման համար առավել նշանակալի կառուցվածքային գործոնները։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև սինթեզված նյութերի կայունության և տարբեր միջավայրերում վարքագծի ուսումնասիրությունը, քանի որ ջրում լուծվող պոլիմերների գործնական կիրառելիությունը մեծապես կախված է լուծույթների կանխատեսելի հատկություններից։ Նման պոլիմերային համակարգերը գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում այն ոլորտների համար, որտեղ պահանջվում են ջրային միջավայրում մշակվող, թաղանթ առաջացնող, կապակցող կամ մակերևութային հատկությունները փոփոխող նյութեր։ Հետազոտությունը նպաստում է պոլիվինիլային պոլիմերների քիմիական ձևափոխման վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը և նոր ջրալուծելի նյութերի հատկությունների նպատակային կարգավորման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է նշանակություն ունենալ բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի, պոլիմերային նյութագիտության և պոլիմերների տեխնոլոգիայի հետագա ուսումնասիրությունների համար։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի հարավային և Իրանի հյուսիս-արևմտյան սահմանային շրջանների երկու երկրաբանական տեղամասերի՝ Վեդի–Եղեգնաձոր և Խոյ–Ավաջիկ հատվածների երկրաբանական կառուցվածքի և զարգացման պատմության համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են տարածաշրջանների լիթոլոգիական կազմը, տեկտոնական կառուցվածքը, շերտագրական առանձնահատկությունները և մագմատիկ ու նստվածքային գործընթացների դերը դրանց ձևավորման մեջ։ Վերլուծվում են Ալպ-Հիմալայական լեռնակազմական գոտու ազդեցությունները, խզվածքային համակարգերի ակտիվությունը, ինչպես նաև էրոզիոն և դենուդացիոն գործընթացների երկարաժամկետ ազդեցությունը ռելիեֆի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային տեկտոնական շարժումների համաժամանակայնությանը և դրանց կապին օգտակար հանածոների ձևավորման ու բաշխման հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նշված տարածքների երկրաբանական էվոլյուցիայի ընդհանուր օրինաչափությունները և դրանց տեղը Կովկասի ու Իրանական բարձրավանդակի երկրաբանական կառուցվածքային համակարգում։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է արծաթափայլ կարասի՝ Carassius auratus gibelio (Bloch, 1783) էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Սևանա լճի մակարդակի բարձրացման պայմաններում։ Գրքում ուսումնասիրվում են ձկնատեսակի կենսաբանական առանձնահատկությունները, տարածման օրինաչափությունները, բնակության միջավայրի փոփոխություններին հարմարվողականությունը, սննդային կապերը, բազմացման առանձնահատկությունները և պոպուլյացիայի վիճակը։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային էկոհամակարգի փոփոխությունների ազդեցությունը արծաթափայլ կարասի կենսագործունեության վրա, այդ թվում՝ լճի հիդրոլոգիական ռեժիմի, ջրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և էկոլոգիական պայմանների փոփոխությունների դերը։ Աշխատությունում ներկայացվում են դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, ձկնաբանական դիտարկումներ, պոպուլյացիոն ցուցանիշների գնահատումներ և եզրակացություններ, որոնք կարևոր են Սևանա լճի կենսաբազմազանության պահպանման և ջրային ռեսուրսների կառավարման համար։ Գիրքը նախատեսված է ջրաբանների, կենսաբանների, իխթիոլոգների, բնապահպանների, էկոլոգների, գիտաշխատողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և քաղցրահամ ջրային էկոհամակարգերի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Այս գիրքը ներկայացնում է թանգարանագիտության հիմունքները՝ բացատրելով թանգարանների ձևավորման, զարգացման և գործունեության հիմնական սկզբունքները։ Գրքում քննարկվում են թանգարանների տեսակները, դրանց կազմակերպչական կառուցվածքը, հավաքածուների ձևավորման և պահպանման մեթոդները, ինչպես նաև ցուցադրությունների նախագծման և այցելուների հետ աշխատանքի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև թանգարանների կրթական և մշակութային դերին՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը հասարակության պատմական հիշողության պահպանման և մշակութային արժեքների փոխանցման գործում։ Նյութում ներկայացվում են նաև ժամանակակից թանգարանային տեխնոլոգիաները, թվայնացման գործընթացները և ինտերակտիվ ցուցադրությունների կիրառումը։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և գործնական մոտեցումները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ թանգարանային աշխատանքի բազմաշերտ բնույթը և դրա կարևորությունը մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է կարատեով զբաղվող մարզիկի պատրաստության ընդհանուր համակարգում հոգեբանական պատրաստվածության տեղի, կառուցվածքի և նշանակության բացահայտմանը։ Աշխատության հիմնական գաղափարն այն է, որ բարձր մարզական արդյունքի հասնելու համար միայն ֆիզիկական ուժը, արագությունը, տեխնիկական հմտությունները և մարտավարական գիտելիքները բավարար չեն․ մրցակցային պայմաններում մարզիկի արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև նրա հոգեբանական վիճակից, ինքնակարգավորման կարողությունից, ուշադրության կենտրոնացումից, վստահությունից, հուզական կայունությունից և մրցակցային իրավիճակներում ճիշտ որոշումներ կայացնելու ունակությունից։ Կարատեն առանձնահատուկ պահանջներ է ներկայացնում մարզիկի հոգեբանական պատրաստվածության նկատմամբ, քանի որ մարզական մենամարտում անհրաժեշտ է միաժամանակ վերահսկել սեփական հուզական վիճակը, գնահատել հակառակորդի գործողությունները, արագ արձագանքել փոփոխվող իրավիճակներին և պահպանել տեխնիկական գործողությունների ճշգրտությունը։ Ուստի հոգեբանական պատրաստվածությունը հանդես է գալիս ոչ թե որպես մարզման առանձին, երկրորդական բաղադրիչ, այլ որպես ֆիզիկական, տեխնիկական և մարտավարական պատրաստության հետ փոխկապակցված համակարգ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից մեկը հոգեբանական պատրաստվածության կառուցվածքի սահմանումն է։ Այն կարող է ներառել մարզիկի մոտիվացիոն, հուզական, կամային, ճանաչողական և անձնային առանձնահատկությունները։ Մոտիվացիոն բաղադրիչը կապված է մարզվելու և մրցելու ցանկության, նպատակների հստակության, մարզական արդյունքի հասնելու ձգտման և երկարատև պատրաստության ընթացքում ջանքերը պահպանելու կարողության հետ։ Ուժեղ և կայուն մոտիվացիան կարող է նպաստել մարզիկի հետևողականությանը, հատկապես այն փուլերում, երբ մարզումները պահանջում են մեծ ֆիզիկական և հոգեբանական ծանրաբեռնվածություն։ Հուզական պատրաստվածությունը վերաբերում է մարզիկի՝ մրցումային լարվածությունը, անհանգստությունը, վախը, զայրույթը կամ չափազանց մեծ ոգևորությունը կառավարելու կարողությանը։ Մարտական սպորտաձևերում հուզական ինքնակարգավորումը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ չափից ավելի լարվածությունը կարող է խանգարել շարժումների ճշգրտությանը, ուշադրությանը և արագ որոշումների կայացմանը։ Մյուս կողմից՝ չափազանց ցածր ակտիվությունը նույնպես կարող է բացասաբար անդրադառնալ մարտական պատրաստվածության վրա։ Հետևաբար կարևոր է մարզիկին սովորեցնել գտնել օպտիմալ հոգեբանական ակտիվության վիճակ։ Կամային պատրաստվածությունը ևս հոգեբանական համակարգի կարևոր բաղադրիչ է։ Այն արտահայտվում է դժվարությունները հաղթահարելու, ցավի և հոգնածության պայմաններում նպատակային գործողությունը շարունակելու, մարզչի առաջադրանքները հետևողականորեն կատարելու և մրցակցության ընթացքում սեփական գործողությունները վերահսկելու կարողությամբ։ Կարատեում կամային որակները կարող են կարևոր լինել հատկապես այն իրավիճակներում, երբ մենամարտի ընթացքը չի համապատասխանում նախապես մշակված մարտավարությանը և մարզիկը ստիպված է արագ վերակազմակերպել իր գործողությունները։ Ճանաչողական պատրաստվածության շրջանակում առանձնահատուկ դեր ունեն ուշադրությունը, ընկալումը, հիշողությունը, մտածողության արագությունը և իրավիճակի գնահատման կարողությունը։ Մարտիկը պետք է կարողանա կարճ ժամանակում ընկալել հակառակորդի շարժումները, կանխատեսել հնարավոր գործողությունները և ընտրել համապատասխան հակազդման տարբերակը։ Այդ պատճառով հոգեբանական պատրաստվածության զարգացումը կարող է անմիջականորեն նպաստել տեխնիկական և մարտավարական գործողությունների արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև մրցակցային պատրաստվածությունը։ Մարզիկը կարող է մարզումների ընթացքում ցուցաբերել բարձր տեխնիկական և ֆիզիկական մակարդակ, սակայն մրցումների ժամանակ զգալ լարվածություն, անորոշություն կամ ինքնավստահության նվազում։ Այդ հակասությունը ցույց է տալիս, որ մրցումային պայմանների հոգեբանական մոդելավորումը պետք է լինի մարզման համակարգի անբաժանելի մասը։ Մարզիկը պետք է աստիճանաբար սովորի գործել մրցակցային ճնշման, հանդիսատեսի ներկայության, ժամանակային սահմանափակումների և անկանխատեսելի իրավիճակների պայմաններում։ Հոգեբանական պատրաստվածության տեղը ընդհանուր մարզական համակարգում կարելի է ներկայացնել որպես տարբեր պատրաստության բաղադրիչների փոխկապակցող օղակ։ Ֆիզիկական պատրաստվածությունը ստեղծում է շարժողական հնարավորությունների հիմքը, տեխնիկական պատրաստվածությունը ապահովում է անհրաժեշտ շարժումների կատարումը, իսկ մարտավարական պատրաստվածությունը սովորեցնում է այդ գործողությունները նպատակային օգտագործել։ Հոգեբանական պատրաստվածությունը նպաստում է նրան, որ մարզիկը կարողանա այդ ամբողջ ներուժը կիրառել համապատասխան իրավիճակում և անհրաժեշտ պահին։ Այսպիսով, հոգեբանական պատրաստվածությունը ոչ միայն ինքնուրույն ուղղություն է, այլև մյուս մարզական կարողությունների գործնական իրացման պայման։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ մարզման տարբեր փուլերում հոգեբանական աշխատանքի առանձնահատկություններին։ Նախապատրաստական շրջանում հիմնական շեշտը կարող է դրվել մոտիվացիայի, ինքնավստահության, ուշադրության, ինքնակարգավորման և նպատակադրման զարգացման վրա։ Մրցումներին մոտ ժամանակահատվածում ավելի մեծ նշանակություն են ստանում մրցակցային լարվածության կառավարումը, մրցումային իրավիճակների մոդելավորումը և անհատական հոգեբանական պատրաստման ծրագրերը։ Մրցման անմիջական նախօրեին և մրցման ընթացքում կարևոր են մարզիկի հոգեբանական ակտիվացման կամ հանգստացման տեխնիկաները, ուշադրության կենտրոնացումը և նախապես մշակված գործողությունների ծրագրի պահպանումը։ Մարզչի դերը այս համակարգում նույնպես կարևոր է։ Մարզիչը ոչ միայն տեխնիկական և ֆիզիկական պատրաստության կազմակերպիչ է, այլև մարզիկի հոգեբանական զարգացման վրա ազդող հիմնական անձանցից մեկը։ Մարզչի հաղորդակցման ոճը, գնահատականները, պահանջների հստակությունը և մարզիկի նկատմամբ վստահության դրսևորումը կարող են ազդել նրա մոտիվացիայի և ինքնավստահության վրա։ Այդ պատճառով արդյունավետ մարզչական աշխատանքը պետք է հաշվի առնի մարզիկի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Անհատական մոտեցումը հատկապես կարևոր է, քանի որ նույն մրցակցային իրավիճակը տարբեր մարզիկների վրա կարող է ունենալ տարբեր ազդեցություն։ Մի մարզիկ կարող է առավել արդյունավետ գործել բարձր հուզական ակտիվության պայմաններում, մինչդեռ մեկ ուրիշի համար անհրաժեշտ է ավելի հանգիստ և վերահսկվող հոգեբանական վիճակ։ Հետևաբար հոգեբանական պատրաստության արդյունավետ ծրագիրը պետք է կառուցվի ոչ միայն ընդհանուր սկզբունքների, այլև մարզիկի անհատական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության հիման վրա։ Կարևոր է նաև ինքնավերահսկման և ինքնակարգավորման հմտությունների զարգացումը։ Մարզիկը պետք է կարողանա ճանաչել սեփական հուզական վիճակի փոփոխությունները, հասկանալ դրանց պատճառները և կիրառել համապատասխան կարգավորման մեթոդներ։ Դրանք կարող են ներառել շնչառական տեխնիկաներ, ուշադրության կենտրոնացման վարժություններ, դրական ինքնախոսք, մտապատկերում, մրցակցային իրավիճակների նախապատրաստական պատկերացում և նախամրցումային անհատական ռիտուալներ։ Նման մեթոդների արդյունավետությունը կախված է դրանց համակարգված ուսուցումից և մարզումների ընթացքում կիրառելուց։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ հոգեբանական պատրաստվածության կառուցվածքի հստակեցումը կարող է օգնել մարզիչներին ավելի նպատակային կազմակերպել մարզական գործընթացը։ Հոգեբանական բաղադրիչի գնահատման միջոցով հնարավոր է բացահայտել այն կողմերը, որոնք առավել մեծ ուշադրության կարիք ունեն, և համապատասխանաբար կառուցել անհատական կամ խմբային մարզման ծրագիր։ Դա կարող է նպաստել ոչ միայն մրցումային արդյունքների բարձրացմանը, այլև մարզիկի երկարաժամկետ մարզական զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարատեիստի պատրաստության համակարգում հոգեբանական պատրաստվածությունը ներկայացնում է որպես բազմաբաղադրիչ և գործնական նշանակություն ունեցող համակարգ, որի մեջ միավորվում են մոտիվացիան, հուզական և կամային կայունությունը, ուշադրությունը, մտածողությունը, ինքնակարգավորումը, ինքնավստահությունը և մրցակցային վարքի կառավարումը։ Դրա արդյունավետ կազմակերպումը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական, տեխնիկական և մարտավարական պատրաստության արդյունքները լիարժեքորեն իրացնել մրցակցային պայմաններում։ Թեման կարող է հետաքրքրել մարզիչներին, սպորտային հոգեբաններին, կարատեի մասնագետներին, մարզական մանկավարժներին, մարզիկների պատրաստության հետազոտողներին և սպորտի տեսության ու մեթոդիկայի ոլորտի ուսանողներին։