Исследование влияния взаимной диффузии на электронные примесные состояния полупроводниковых наноструктур

Մշակույթ

Այս պարբերական մատենագիտական տեղեկատուն նվիրված է Հայաստանի Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակված գրականության համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողներին և մասնագետներին արդի տեղեկատվությամբ տվյալ ոլորտի գիտական և գեղարվեստական զարգացումների վերաբերյալ։ Հրատարակության մեջ ընդգրկվում են ընթացիկ շրջանում լույս տեսած գրքեր, հոդվածներ, գիտական ժողովածուներ և այլ հրապարակումներ՝ դասակարգված ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ արվեստագիտություն, երաժշտություն, թատրոն, կերպարվեստ, կինո և մշակութային քաղաքականություն։ Հեղինակը կամ կազմողները ներկայացնում են մատենագիտական հղումներ, աղբյուրների նկարագրություններ և համառոտ ծանոթագրություններ, որոնք օգնում են արագ կողմնորոշվել նոր գրականության հոսքում և ընտրել անհրաժեշտ նյութերը գիտական կամ ուսումնական նպատակների համար։ Տեղեկատուն նաև արտացոլում է մշակութային կյանքի զարգացման միտումները ՀՍՍՀ-ում՝ ցույց տալով գիտական հետաքրքրությունների շրջանակի ընդլայնումը և արվեստի տարբեր ճյուղերի վերաբերյալ հետազոտությունների ակտիվացումը։ Գիրքը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, ուսանողների և մշակույթի ոլորտի մասնագետների համար։

Պատմություն

Հայկական սփյուռքի պատմության որոշ հիմնախնդիրներ-ը պատմագիտական և սփյուռքագիտական վերլուծական աշխատություն է, որը ուսումնասիրում է հայկական սփյուռքի ձևավորման, զարգացման և ինքնակազմակերպման հիմնական փուլերը՝ սկսած վաղ գաղթականական շարժումներից մինչև 20-րդ դարի ցեղասպանությունից հետո ձևավորված մեծածավալ սփյուռքային համայնքները և ժամանակակից գլոբալ սփյուռքի կառուցվածքը, աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հիմնախնդիրներին, որոնք ուղեկցել են սփյուռքահայության պատմական ընթացքը՝ ինքնության պահպանման մեխանիզմները օտար միջավայրերում, լեզվի և մշակույթի փոխանցման դժվարությունները, կրթական և եկեղեցական հաստատությունների դերը, ինչպես նաև հայրենիքի հետ հարաբերությունների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կողմերը, միաժամանակ քննարկվում են ներսփյուռքային տարբերությունները՝ կապված բնակության երկրներով, սոցիալական ինտեգրման մակարդակով և ազգային ինքնության պահպանման տարբեր մոդելներով, աշխատությունը փորձում է ցույց տալ, որ հայկական սփյուռքը ոչ միայն պատմական հետևանք է, այլ նաև ակտիվ գործոն, որը շարունակաբար ազդել է Հայաստանի պետական, մշակութային և տնտեսական զարգացումների վրա, ձևավորելով փոխկապակցված համակարգ հայրենիքի և աշխարհասփյուռ համայնքների միջև։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կովերի մաստիտների ախտածնության որոշ հիմնահարցերի և հիվանդության կանխարգելման արդյունավետ միջոցների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կաթնագեղձի բորբոքային հիվանդության առաջացման և զարգացման մեխանիզմներն են, դրա նպաստող գործոնները, կլինիկական և ախտաբանական դրսևորումները, ինչպես նաև անասնապահական տնտեսություններում հիվանդության տարածումը սահմանափակելու հնարավորությունները։ Մաստիտը կաթնատու անասնապահության կարևոր խնդիրներից է, քանի որ այն կարող է բացասաբար անդրադառնալ կաթնատվության, կաթի որակի, կենդանիների առողջության և տնտեսության արտադրական արդյունավետության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության առաջացման պատճառները՝ առանձնացնելով վարակիչ և ոչ վարակիչ գործոնների դերը։ Մասնավորապես ուշադրություն է դարձվում միկրոօրգանիզմների, կաթնագեղձի պաշտպանական մեխանիզմների, կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի, կերակրման պայմանների, պահվածքի, կթման տեխնոլոգիայի և շրջակա միջավայրի հիգիենիկ վիճակի փոխազդեցությանը։ Ախտածնության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հարուցիչները ներթափանցում կաթնագեղձ, ինչ պայմաններում են բազմանում և ինչպես է կենդանու օրգանիզմի իմունային պատասխանը ձևավորում բորբոքային գործընթացը։ Հիվանդության զարգացման վրա կարող են ազդել նաև կովի լակտացիայի փուլը, կթման հաճախականությունը, կաթնագեղձի անատոմիական առանձնահատկությունները և նախկինում ունեցած հիվանդությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է մաստիտների տարբեր ձևերի և ծանրության աստիճանների տարբերակումը, քանի որ հիվանդության կլինիկական արտահայտությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել՝ սկսած թաքնված կամ ենթակլինիկական ընթացքից մինչև արտահայտված բորբոքային վիճակներ։ Ենթակլինիկական ձևերի ժամանակ հատկապես կարևոր է ժամանակին հայտնաբերումը, քանի որ արտաքին ակնհայտ ախտանշանների բացակայության պայմաններում կարող են պահպանվել կաթի որակի և արտադրողականության վրա բացասական ազդեցությունները։ Հետազոտության կանխարգելիչ ուղղությունը ներառում է կթման հիգիենայի, կթման սարքավորումների պատշաճ շահագործման, կենդանիների պահման պայմանների բարելավման, կաթնագեղձի վնասվածքների կանխարգելման և կենդանիների առողջական վիճակի պարբերական վերահսկման հարցերը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև հիվանդության վաղ հայտնաբերումը, որի համար կարող են կիրառվել կաթի և կաթնագեղձի վիճակի գնահատման կլինիկական, լաբորատոր և այլ ախտորոշիչ մեթոդներ։ Կանխարգելման համակարգված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել հիվանդության տարածվածությունը, սահմանափակել արտադրական կորուստները և բարելավել ստացվող կաթի անվտանգությունն ու որակը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տնտեսության կառավարման այնպիսի միջոցառումներին, որոնք ուղղված են հիվանդության ռիսկի նվազեցմանը՝ կենդանիների ճիշտ խմբավորմանը, կթման գործընթացի կազմակերպմանը, ախտահանման միջոցների կիրառմանը և հիվանդ կամ կասկածելի կենդանիների նկատմամբ համապատասխան վերահսկողության իրականացմանը։ Թեմայի գործնական նշանակությունը մեծ է, քանի որ մաստիտների կանխարգելումը սովորաբար ավելի արդյունավետ և տնտեսապես շահավետ է, քան արդեն զարգացած հիվանդության բուժման և դրա հետևանքների վերացման փորձերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անասնաբույժներին, անասնաբուժական ախտաբաններին, կաթնատու անասնապահության մասնագետներին, ֆերմերներին, կենդանիների առողջության կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև անասնաբուժական և գյուղատնտեսական կրթություն ստացող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր է կովերի կաթնագեղձի հիվանդությունների առաջացման մեխանիզմների ըմբռնման և տնտեսություններում մաստիտների կանխարգելման համալիր միջոցառումների մշակման տեսանկյունից։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է այն կարևոր դերակատարությունը, որ ընտանիքը խաղում է զարգացման խանգարումներ ունեցող (ԴԽ) երեխաների շարժողական ակտիվության զարգացման գործում։ Շարժողական ակտիվությունը (գործնականորեն՝ ֆիզիկական գործունեությունը) մեծ նշանակություն ունի երեխայի առողջության, սոցիալական ինտեգրման, ինքնուրույնության և ընդհանուր զարգացման համար։ Իսկ ընտանիքը, որպես երեխայի հիմնական միջավայր և աջակցող համակարգ, կարող է ունենալ որոշիչ ազդեցություն այս գործընթացի վրա՝ տրամադրելով հնարավորություններ, մոտեցումներ և մշտական աջակցություն։ Աշխատությունը հիմնվում է թե տեսական մոտեցումների, թե պրակտիկ փորձի վրա՝ գնահատելու ընտանիքի ներգրավվածության ձևերը, ազդեցության մեխանիզմները և արդյունքները։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 60–80-ական թվականներին Ալեքսանդրապոլի հասարակական և քաղաքական կյանքի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով քաղաքի զարգացման առանձնահատկությունները, բնակչության սոցիալական կազմը, քաղաքական գործընթացները և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման ընթացքը։ Հեղինակը վերլուծում է տարածաշրջանում տեղի ունեցած վարչական, տնտեսական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը քաղաքային կյանքի վրա՝ առանձնացնելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը, հասարակական կազմակերպությունների ձևավորումը, կրթական և մշակութային հաստատությունների դերը, ինչպես նաև բնակչության մասնակցությունը քաղաքական և հասարակական գործընթացներին։ Աշխատությունում լուսաբանվում են տարբեր սոցիալական խմբերի փոխհարաբերությունները, ազգային և կրոնական համայնքների գործունեությունը, քաղաքի տնտեսական զարգացման միտումները և դրանց ազդեցությունը հասարակական կյանքի ակտիվացման վրա։ Ուսումնասիրությունը հիմնված է արխիվային նյութերի, պատմական փաստաթղթերի և ժամանակաշրջանի մամուլի տվյալների վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս վերականգնել Ալեքսանդրապոլի հասարակական-քաղաքական միջավայրի ամբողջական պատկերը։ Գիրքը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել պատմաբանների, հասարակագետների, տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև հայ ժողովրդի նոր շրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի ազդեցության ուսումնասիրությանը Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի վրա, ինչպես նաև ստացված միացությունների հակամանրէային հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը գտնվում է օրգանական քիմիայի այն ուղղության շրջանակում, որտեղ ուսումնասիրվում են ամոնիումային միացությունների կառուցվածքափոխությունները և դրանց հիման վրա նոր ֆունկցիոնալացված ամինների ստացման հնարավորությունները։ Ստիվենսի վերախմբավորումը չորրորդային ամոնիումային աղերի կարևոր քիմիական փոխակերպումներից է, որի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ սկզբնական միացությունը վերածվում է երրորդային ամինի՝ կառուցվածքային վերադասավորման միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակներից է պարզել, թե ելանյութի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում վերախմբավորման ուղղության, ընթացքի և առաջացող վերջնական արտադրանքների բնույթի վրա։ Այս խնդիրը կարևոր է հատկապես չհագեցած համակարգերի դեպքում, քանի որ կրկնակի կապերի դիրքը, դրանց հարակից խմբերի բնույթը, փոխարինիչների կառուցվածքը և մոլեկուլի ընդհանուր տարածական կազմակերպվածությունը կարող են էապես ազդել ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Հայ քիմիական դպրոցի շրջանակում Ստիվենսի վերախմբավորման ուսումնասիրությունները երկարատև ավանդույթ ունեն, և տարբեր կառուցվածք ունեցող ամոնիումային աղերի հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ելանյութի կառուցվածքը և ռեակցիայի պայմանները կարող են որոշել առաջացող արտադրանքների հարաբերակցությունը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել չհագեցած ամոնիումային աղերի տարբեր կառուցվածքների սինթեզը և դրանց հետագա քիմիական վարքագիծը։ Նման միացությունների ստացման փուլում անհրաժեշտ է վերահսկել փոխարինիչների դիրքը, չհագեցած կապերի բնույթը և ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը, քանի որ այդ գործոնները հետագայում պայմանավորում են վերախմբավորման ընտրողականությունը։ Հետազոտության ընթացքում ստացված նյութերի կառուցվածքը կարող է հաստատվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական մեթոդների միջոցով՝ համադրելով տարբեր սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական տվյալներ։ Ստիվենսի վերախմբավորման տեսական ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ռեակցիայի մեխանիզմը հասկանալու համար։ Գործընթացի ընթացքում հիմքի ազդեցությամբ չորրորդային ամոնիումային աղից առաջանում է միջանկյալ իլիդային համակարգ, որից հետո տեղի է ունենում խմբի ներմոլեկուլային տեղափոխություն և ձևավորվում է նոր կառուցվածք ունեցող երրորդային ամին։ Ռեակցիայի ուղղության վրա կարող են ազդել ինչպես մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը, այնպես էլ տարածական գործոնները և կիրառվող ռեակցիոն պայմանները։ Չհագեցած համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է մրցակցող վերադասավորումների հնարավորությունը։ Նախորդ ուսումնասիրություններում տարբեր ամոնիումային աղերի համար արձանագրվել են 1,2- և 3,2-տիպի Ստիվենսի վերախմբավորումներ, իսկ որոշ դեպքերում նաև ալիլային իզոմերացում կամ այլ մրցակցող փոխակերպումներ։ Հետևաբար հետազոտության նշանակալի խնդիրներից է պարզել, թե կառուցվածքային որ գործոններն են նպաստում որոշակի ուղղության գերակշռությանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը սինթեզված ամոնիումային միացությունների հակամանրէային ակտիվության ուսումնասիրությունն է։ Այս փուլում քիմիական կառուցվածքը դիտարկվում է արդեն ոչ միայն որպես սինթեզի և վերախմբավորման ընթացքը որոշող գործոն, այլև որպես կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորող հատկություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր մանրէաբանական շտամների նկատմամբ միացությունների ակտիվության համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական ազդեցության վրա։ Նմանատիպ ուսումնասիրություններում որոշ չորրորդային ամոնիումային միացությունների ջրային լուծույթներ ցուցաբերել են մանրէասպան ազդեցություն ինչպես գրամդրական, այնպես էլ գրամբացասական միկրոօրգանիզմների նկատմամբ։ Հակամանրէային հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու «կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն» կապը։ Եթե մոլեկուլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխությունը հանգեցնում է հակամանրէային ազդեցության ուժեղացման կամ թուլացման, ապա հնարավոր է առանձնացնել այն կառուցվածքային տարրերը, որոնք առավել կարևոր են կենսաբանական ակտիվության համար։ Այսպիսի մոտեցումը կարող է հիմք հանդիսանալ նպատակային հատկություններով նոր օրգանական միացությունների հետագա նախագծման և սինթեզի համար։ Հետազոտության կարևորությունն ընդգծվում է նաև նրանով, որ չորրորդային ամոնիումային միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն որպես օրգանական սինթեզի միջանկյալ կամ վերջնական նյութեր, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ միացությունների հնարավոր աղբյուր։ Հայկական քիմիական հետազոտություններում այս ուղղությամբ ուսումնասիրվել են ինչպես տարբեր կառուցվածքի չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորումները, այնպես էլ դրանց հակամանրէային հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սինթեզված միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը։ Միևնույն ֆունկցիոնալ խմբերի առկայության պայմաններում նույնիսկ փոքր կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են փոխել վերախմբավորման արագությունը, ուղղությունը և արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ընդլայնմանը և նպատակային սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Ստիվենսի վերախմբավորման միջոցով հնարավոր է ստանալ նոր կառուցվածք ունեցող չհագեցած ամիններ։ Հայաստանի օրգանական քիմիայի հետազոտություններում նման մոտեցմամբ արդեն ուսումնասիրվել են ալիլային, պրապարգիլային և այլ չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղեր, որոնցից ստացվել են տարբեր կառուցվածքի չհագեցած ամիններ։ Ստացված միացությունների հետագա քիմիական ձևափոխությունները կարող են ընդլայնել դրանց կիրառական հնարավորությունները՝ հնարավորություն տալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված ամիններ և այլ օրգանական միացություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի, ռեակցիոն մեխանիզմների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրության ուղղությունները։ Դրա հիմնական գիտական արժեքը չհագեցած չորրորդային ամոնիումային աղերի կառուցվածքի և Ստիվենսի վերախմբավորման ընթացքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումն է, իսկ գործնական նշանակությունը՝ նոր չհագեցած ամինների ստացման և դրանց հնարավոր հակամանրէային կիրառությունների գնահատումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և հակամանրէային նյութերի մշակման բնագավառներում։