Роль серотонинергической системы мозга в некоторых поведенческих реакциях

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է ժամանակակից անգլերենում միջանձնյա հակամարտության խոսքային դրսևորումների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով լեզվաբանության, պրագմատիկայի և սոցիալլեզվաբանության փոխկապակցված խնդիրները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն լեզվական միջոցները, ռազմավարությունները և խոսքային վարքագծի ձևերը, որոնց միջոցով արտահայտվում են կոնֆլիկտային իրավիճակներ միջանձնյա հաղորդակցության ընթացքում՝ ինչպես առօրյա խոսքում, այնպես էլ մեդիա և պաշտոնական հաղորդակցական միջավայրերում։ Ուսումնասիրվում են հակամարտության արտահայտման հիմնական լեզվական ձևերը՝ ուղղակի և անուղղակի խոսքային ակտեր, հեգնանք, սարկազմ, մեղադրական և պաշտպանողական կառուցվածքներ, ինչպես նաև գնահատողական բառապաշարի կիրառումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խոսքային ռազմավարություններին՝ դեմքի պահպանման (face-saving) և դեմքի սպառնալիքի (face-threatening) ակտերի տեսության շրջանակում, որոնք բացատրում են հաղորդակցության մեջ լարվածության և հակադրության դրսևորումները։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է մշակութային և սոցիալական գործոնների ազդեցությունը կոնֆլիկտային խոսքի ձևավորման վրա՝ ներառյալ իշխանական հարաբերությունները, սոցիալական հեռավորությունը և հաղորդակցական համատեքստը։ Միաժամանակ վերլուծվում են տարբեր խոսքային ժանրերում հակամարտության դրսևորման առանձնահատկությունները՝ զրույց, բանավեճ, սոցիալական ցանցեր և լրատվական դիսկուրս։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է ժամանակակից լեզվաբանության և հաղորդակցական տեսության ոլորտում՝ նպաստելով միջանձնյա հակամարտության լեզվական մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը։

Գրականություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Լևոն Շանթի «Հին աստվածներ» դրամայի գեղարվեստական կոնցեպցիայի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ստեղծագործության գաղափարական, փիլիսոփայական, կերպարային և գեղագիտական հիմնական առանձնահատկությունները։ Դրաման հայ գրականության մեջ առանձնանում է իր խորհրդանշական կառուցվածքով, հոգեբանական խորությամբ և մարդու ներաշխարհի ու հոգևոր ընտրության խնդիրների նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում մարդու և իր ներքին հակասությունների, երկրային կյանքի և հոգևոր ձգտումների, անձնական ցանկության և պարտքի, սիրո և հրաժարման, ազատության և ինքնազսպման փոխհարաբերություններն են։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է քննվել ստեղծագործության գաղափարական հիմքը և այն փիլիսոփայական հարցադրումները, որոնց միջոցով հեղինակը ներկայացնում է մարդու գոյության իմաստի որոնումը։ Կերպարները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես անհատական բնավորություններ, այլև որպես տարբեր աշխարհայացքների, հոգևոր դիրքորոշումների և արժեքային համակարգերի կրողներ։ Նրանց հակադրությունների միջոցով բացահայտվում է ստեղծագործության ներքին դրամատիզմը և մարդու հոգևոր ընտրության բարդությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աշխարհիկ ու հոգևոր կյանքի հակադրությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է այնպիսի իրավիճակ, որտեղ հերոսների անձնական զգացմունքներն ու ձգտումները բախվում են բարոյական, կրոնական և հասարակական պարտավորությունների հետ։ Այս հակադրությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է ոչ միայն անձնական, այլև համամարդկային նշանակություն՝ այն դարձնելով մարդու ազատ կամքի, պատասխանատվության և ինքնաճանաչման վերաբերյալ փիլիսոփայական խորհրդածություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դրամայի խորհրդանշական համակարգի ուսումնասիրությունը։ Վերնագրային գաղափարը, կերպարները, միջավայրը, բնության պատկերները և գործողությունների զարգացումը կարող են մեկնաբանվել որպես ավելի խոր իմաստներ կրող գեղարվեստական նշաններ։ Խորհրդանիշների միջոցով ստեղծագործության կոնկրետ գործողությունները վերածվում են հոգևոր և փիլիսոփայական խնդիրների արտահայտության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դրամայի լեզվական և ոճական առանձնահատկություններին։ Շանթի գեղարվեստական լեզուն նպաստում է մթնոլորտի ստեղծմանը, կերպարների հոգեբանական վիճակների բացահայտմանը և ներքին հակասությունների ընդգծմանը։ Երկխոսությունները, մենախոսությունները, լռության և ենթատեքստի կիրառությունը կարևոր դեր ունեն դրամատիկական լարվածության ձևավորման գործում։ Կառուցվածքային առումով ստեղծագործությունը կարող է դիտարկվել որպես արտաքին գործողությունների և ներքին հոգեբանական շարժումների փոխկապակցված համակարգ։ Իրադարձությունների զարգացումը հաճախ պայմանավորված է ոչ այնքան արտաքին գործողություններով, որքան հերոսների ներքին ընտրություններով և հոգեբանական փոփոխություններով։ Այդ առանձնահատկությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է փիլիսոփայական դրամայի բնույթ և այն տարբերակում զուտ իրադարձային դրամատուրգիայից։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ստեղծագործության թատերական առանձնահատկություններին՝ բեմական տարածության, տեսարանների կառուցման, կերպարների փոխհարաբերությունների և դրամատիկական գործողության կազմակերպման տեսանկյունից։ Այս բաղադրիչների համադրումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է գաղափարը վերածվում բեմական գործողության և ինչպես են տեսողական ու խոսքային միջոցները նպաստում գեղարվեստական ամբողջականության ստեղծմանը։ Դրամայի գեղարվեստական կոնցեպցիայի կարևոր առանձնահատկություններից է ազգային և համամարդկային խնդիրների միավորումը։ Թեև ստեղծագործությունը խորապես կապված է հայկական մշակութային և հոգևոր միջավայրի հետ, դրա հիմնական հարցադրումները՝ սիրո, պարտքի, հավատքի, ազատության, անձնական երջանկության և ինքնազոհողության վերաբերյալ, ունեն լայն համամարդկային նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ներկայացնել ստեղծագործությունը որպես գաղափարական և գեղարվեստական ամբողջական համակարգ, որտեղ սյուժեն, կերպարները, խորհրդանիշները, լեզուն և դրամատիկական կառուցվածքը ծառայում են մարդու հոգևոր աշխարհի ու գոյաբանական ընտրությունների բացահայտմանը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ գնահատելու Լևոն Շանթի դրամատուրգիական վարպետությունը և ստեղծագործության նշանակությունը հայ փիլիսոփայական ու խորհրդանշական դրամատուրգիայի զարգացման պատմության մեջ։

Մաթեմատիկա

Այս թեման վերաբերում է պիեզոէլեկտրական էլաստիկ կիսատարածության (half-space) մեխանիկական և էլեկտրամեխանիկական տատանումների ուսումնասիրությանը, երբ համակարգի մակերեսը ծածկված է էլեկտրահաղորդիչ բարակ էլաստիկ շերտերով։ Խոսքը սահքային (shear) տատանումների մասին է, որոնք բնութագրվում են նյութի ներսում մասնիկների տեղափոխությամբ՝ մակերեսին զուգահեռ ուղղությամբ, և որոնք հատկապես կարևոր են սեյսմիկ ալիքների, մակերեսային ալիքների և բարձր հաճախականության տատանումների ուսումնասիրության մեջ։ Պիեզոէլեկտրական միջավայրերում մեխանիկական դեֆորմացիաները և էլեկտրական դաշտերը փոխկապակցված են, ինչը նշանակում է, որ մեխանիկական ալիքների տարածումը միաժամանակ առաջացնում է էլեկտրական պոտենցիալների փոփոխություն և հակառակը՝ ստեղծելով ուժեղացված կամ փոփոխված ալիքային վարքագիծ։ Էլեկտրահաղորդիչ բարակ ծածկույթների առկայությունը փոխում է սահմանային պայմանները՝ ազդելով ալիքների արտացոլման, բեկման և թուլացման վրա, ինչպես նաև կարող է առաջացնել ռեզոնանսային երևույթներ և ալիքների էներգիայի վերաբաշխում համակարգում։ Մոդելավորումը սովորաբար հիմնվում է էլաստոդինամիկայի, Մաքսվելի հավասարումների և պիեզոէլեկտրականության կապակցված հավասարումների համակարգի վրա, որտեղ կիրառվում են սահմանային խնդիրների լուծման անալիտիկ և թվային մեթոդներ՝ Ֆուրիեի փոխակերպումներ, բնութագրական հավասարումներ և սպեկտրալ վերլուծություն։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են միկրոէլեկտրամեխանիկական համակարգերի (MEMS), սենսորների, ոչ քայքայիչ փորձարկման տեխնոլոգիաների և ակուստոէլեկտրոնիկայի զարգացման համար՝ ապահովելով բարակ ծածկույթներով նյութերի մեխանիկական և էլեկտրական վարքագծի ավելի ճշգրիտ կանխատեսում։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերի հունաձևավորման գործընթացների կանխագուշակմանը դիմհարային կառուցվածքների առկայության պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում գետի բնական հիդրոլոգիական և հիդրավլիկ ռեժիմի փոփոխությունն է այն դեպքերում, երբ գետի հունում կամ դրա հարակից հատվածում կառուցվում են ջրի հոսքը կարգավորող և մակարդակը բարձրացնող դիմհարային կառույցներ։ Նման միջամտությունները կարող են փոխել հոսքի արագությունը, ջրի խորությունը, տուրբուլենտության բնույթը, նստվածքների տեղափոխման ինտենսիվությունը և, հետևաբար, գետի հունի ձևն ու կայունությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել լեռնային գետերի առանձնահատկությունները՝ մեծ թեքությունները, բարձր հոսքային արագությունները, ջրի մակարդակի սեզոնային տատանումները, կոշտ հատակային նստվածքների առկայությունը և հոսքի բարձր էներգետիկությունը։ Այս գործոնների համակցությունը լեռնային գետերում հունաձևավորման գործընթացները դարձնում է հատկապես բարդ, քանի որ անգամ հոսքի ռեժիմի համեմատաբար փոքր փոփոխությունը կարող է հանգեցնել հունի էրոզիայի, նստվածքակուտակման կամ տեղային վերակառուցման։ Դիմհարային կառուցվածքի ստեղծման հետևանքով ջրի հոսքի բնական պայմանները փոխվում են։ Կառույցից վերև կարող է առաջանալ ջրի մակարդակի բարձրացում և հոսքի արագության նվազում, ինչի հետևանքով նվազում է նստվածքներ տեղափոխելու հոսքի ունակությունը և կարող է ուժեղանալ դրանց կուտակումը։ Կառույցից ներքև, հակառակ ուղղությամբ, կարող են ձևավորվել բարձր արագությամբ և տուրբուլենտությամբ բնորոշ հոսքեր, որոնք նպաստում են հունի հատակի և ափերի էրոզիային։ Այս հակադիր գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է գետի հունի երկարաժամկետ կայունության կանխատեսման համար։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է գետի կողմից նստվածքների տեղափոխման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Հունաձևավորման գործընթացների բնույթը մեծապես պայմանավորված է հատակային և կախված վիճակում գտնվող մասնիկների չափերով, ձևով, խտությամբ և հոսքի տրանսպորտային կարողությամբ։ Դիմհարի ազդեցության տակ հիդրավլիկ պայմանների փոփոխությունը կարող է խախտել նստվածքների բնական հավասարակշռությունը՝ մի հատվածում առաջացնելով կուտակում, իսկ մեկ այլ հատվածում՝ նյութի ինտենսիվ հեռացում։ Աշխատանքում կարող են մշակվել կամ կիրառվել մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք կապում են ջրի հոսքի հիդրավլիկ բնութագրերը նստվածքների տեղափոխման և հունի ձևափոխման հետ։ Այդպիսի մոդելները հնարավորություն են տալիս գնահատել ապագա էրոզիայի կամ նստվածքակուտակման ինտենսիվությունը՝ տարբեր հիդրոլոգիական սցենարների դեպքում։ Կանխագուշակման համար կարևոր են գետի ծախսը, ջրի մակարդակը, միջին և տեղային արագությունները, հունի լայնությունը և խորությունը, երկայնական թեքությունը, հատակի նյութի հատիկաչափական կազմը և դիմհարի երկրաչափական բնութագրերը։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տարբեր ջրաբանական ռեժիմների ազդեցությունը։ Հատկապես կարևոր են վարարումների և հեղեղումների ժամանակաշրջանները, երբ հոսքի էներգիան և նստվածքների տեղափոխման ծավալները կտրուկ աճում են։ Այդ պայմաններում դիմհարային կառույցների ազդեցությամբ ձևավորվող տեղային հիդրավլիկ երևույթները կարող են էապես փոխել հունի երկրաչափությունը։ Ուստի երկարաժամկետ կանխագուշակումը պահանջում է ոչ միայն միջին հոսքային պայմանների, այլև ծայրահեղ ջրաբանական իրադարձությունների հաշվառում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դիմհարի վերին և ստորին բիեֆերում տեղի ունեցող գործընթացների տարբերություններին։ Վերին հատվածում ջրի մակարդակի բարձրացումը և հոսքի դանդաղումը կարող են հանգեցնել նստվածքների կուտակման, հունի բարձրացման և ջրի թողունակության փոփոխության։ Ստորին հատվածում ջրի արագացման և հատակային նյութի հեռացման հետևանքով կարող է ձևավորվել տեղային խորացում։ Այս երևույթների տարածական զարգացումը կարող է ազդել ինչպես կառույցի անվտանգ աշխատանքի, այնպես էլ գետի հարակից տարածքների հիդրոլոգիական պայմանների վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է կանխագուշակման մեթոդների մշակումը և դրանց ճշգրտության գնահատումը։ Տեսական հաշվարկները կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումների, երկարաժամկետ հիդրոլոգիական տվյալների և գետի հունի պարբերական չափագրումների հետ։ Նման համադրությունը հնարավորություն է տալիս ստուգելու մաթեմատիկական մոդելների համապատասխանությունը իրական գործընթացներին և անհրաժեշտության դեպքում կատարելագործելու դրանց պարամետրերը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել նաև լաբորատոր մոդելավորում և թվային սիմուլյացիա՝ տարբեր կառուցվածքային և հոսքային պայմաններում հունի փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Գործնական նշանակությունը կապված է դիմհարային և այլ ջրատեխնիկական կառույցների նախագծման, շահագործման և անվտանգության ապահովման հետ։ Հունաձևավորման գործընթացների կանխատեսումը հնարավորություն է տալիս նախապես գնահատել նստվածքակուտակման և էրոզիայի հավանականությունը, ընտրել կառույցի շահագործման առավել արդյունավետ ռեժիմներ և մշակել հունի կայունացման ու նստվածքների կառավարման միջոցառումներ։ Սա հատկապես կարևոր է լեռնային շրջաններում, որտեղ գետային համակարգերի արագ արձագանքը հոսքի փոփոխություններին կարող է մեծացնել ինչպես կառույցների, այնպես էլ շրջակա տարածքների խոցելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է լեռնային գետի հունը որպես դինամիկ համակարգ, որի ձևափոխությունը պայմանավորված է ջրի հոսքի, նստվածքների տեղափոխման, հունի նյութի և ջրատեխնիկական կառույցների փոխազդեցությամբ։ Դիմհարների ազդեցության պայմաններում այդ գործընթացների կանխագուշակումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել գետի հունի ապագա զարգացումը, կանխել անցանկալի էրոզիոն և կուտակային երևույթները և բարձրացնել ջրատեխնիկական կառույցների շահագործման արդյունավետությունն ու անվտանգությունը։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է 1903 թ. հունիսի 12-ին ցարական իշխանությունների ընդունած այն օրենքի ուսումնասիրությանը, որով Հայ Առաքելական Եկեղեցուն պատկանող գույքն ու եկամտաբեր կալվածքները ենթակա էին պետական տնօրինման, ինչպես նաև այդ քաղաքականության դեմ 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի ծավալած համաժողովրդական հակացարական պայքարի վերլուծությանը։ Օրենքը նախատեսում էր հայկական եկեղեցական հողերի, անշարժ գույքի և եկամտաբեր ունեցվածքի փոխանցում պետական կառույցների տնօրինությանը, ինչն ընկալվեց ոչ միայն որպես տնտեսական միջոցառում, այլև որպես Հայոց Եկեղեցու ազգային, կրթական և հասարակական դերակատարությունը սահմանափակելու փորձ։ Աշխատությունը ուսումնասիրում է այդ որոշման քաղաքական նախադրյալները, ցարական իշխանությունների ազգային և վարչական քաղաքականությունը Արևելյան Հայաստանում ու Այսրկովկասում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը հայ հասարակության տարբեր շերտերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրենքի ընդունմանը հաջորդած զանգվածային ընդվզումներին, բողոքի ակցիաներին, հանրահավաքներին, դիմադրության կազմակերպմանը և հոգևորականության ու հասարակական-քաղաքական ուժերի մասնակցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայոց Եկեղեցու և ժողովրդի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության հարցը վերածվեց ազգային իրավունքների և ինքնության պահպանման ավելի լայն խնդրի։ Այդ պայքարին ակտիվորեն մասնակցում էին հասարակության տարբեր խմբեր, իսկ Մայր Աթոռի և Մկրտիչ Ա Խրիմյան կաթողիկոսի դիրքորոշումը կարևոր դեր ունեցավ դիմադրության համախմբման գործում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է 1903-1905 թթ. հակացարական շարժումները Ռուսական կայսրությունում ծավալվող հեղափոխական գործընթացների համատեքստում։ Այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունները հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես ազգային, կրոնական, սոցիալական և քաղաքական պահանջները կարող էին միավորվել ընդհանուր հակակայսերական շարժման շրջանակում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարբեր բնակավայրերում դիմադրության առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև հասարակական համախմբման, ինքնակազմակերպման և քաղաքական պայքարի մեխանիզմների բացահայտումը։ Հատուկ նշանակություն ունի պայքարի արդյունքների գնահատումը․ զանգվածային ընդվզումների և քաղաքական իրավիճակի փոփոխության պայմաններում ցարական իշխանությունները 1905 թ. օգոստոսի 1-ին չեղյալ հայտարարեցին օրենքը, ինչն արձանագրվել է նաև ժամանակակից պատմագիտական և փաստագրական աղբյուրներում։ Այս հանգամանքը աշխատության թեման կապում է ոչ միայն եկեղեցական ունեցվածքի պաշտպանության, այլև հայ ազգային հասարակական-քաղաքական շարժումների պատմության հետ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, ազգային-ազատագրական շարժումների հետազոտողներին, Ռուսական կայսրության և Կովկասի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև պատմության ֆակուլտետների ուսանողներին և 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է 1903-1905 թթ. հայ ժողովրդի հակացարական պայքարի համակողմանի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրա քաղաքական նախադրյալները, հիմնական դրսևորումները, հասարակական ընդգրկումը և պատմական նշանակությունը։

Մշակույթ

Այս գիրքը ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության մատենագիտական տեղեկատվություն՝ ծառայելով որպես ընթացիկ տեղեկատու և տեղեկատվական աղբյուր ոլորտի մասնագետների ու ուսումնասիրողների համար։ Այն ներառում է մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի և հարակից բնագավառների վերաբերյալ հրատարակությունների համակարգված նկարագրություններ՝ հնարավորություն տալով հետևել նոր գիտական և մշակութային նյութերին։ Գրքում ներկայացված տեղեկությունները նպաստում են հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը, հետազոտական աշխատանքի կազմակերպմանը և անհրաժեշտ գրականության արդյունավետ որոնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և հայ մշակույթի ու արվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։