Русский язык: Учебник для гуманитарных факультетов вузов Армении

Տնտեսագիտություն

ՀՆԱ-ն (Համախառն ներքին արդյունք) չափում է տվյալ երկրի տարածքում մեկ տարվա ընթացքում արտադրված բոլոր վերջնական ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր արժեքը, և այն կարող է հաշվարկվել արտադրության, եկամուտների կամ ծախսերի մեթոդներով։ Սակայն ՀՆԱ-ն անվանական արտահայտությամբ կարող է փոփոխվել նաև գների մակարդակի փոփոխության պատճառով, ուստի իրական տնտեսական աճը գնահատելու համար օգտագործվում են գների ինդեքսներ, որոնցից կարևորագույններն են սպառողական գների ինդեքսը (ՍԳԻ) և ՀՆԱ դեֆլյատորը։ Սպառողական գների ինդեքսը (ՍԳԻ) չափում է բնակչության կողմից սպառվող ապրանքների և ծառայությունների զամբյուղի գների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում և հիմնականում օգտագործվում է ինֆլյացիայի մակարդակը գնահատելու համար, քանի որ արտացոլում է տնային տնտեսությունների իրական գնողունակության փոփոխությունը։ ՀՆԱ դեֆլյատորը, ընդհակառակը, չափում է բոլոր արտադրված ապրանքների և ծառայությունների գների միջին փոփոխությունը՝ ներառելով նաև ներդրումային և պետական ծախսերը, և հաշվարկվում է որպես անվանական ՀՆԱ-ի հարաբերություն իրական ՀՆԱ-ին։ Այս երկու ցուցանիշների տարբերությունն այն է, որ ՍԳԻ-ն կենտրոնանում է սպառողական զամբյուղի վրա, իսկ դեֆլյատորը՝ ամբողջ արտադրության կառուցվածքի վրա, ինչի արդյունքում դրանք կարող են տարբեր պատկեր տալ գնաճի մակարդակի վերաբերյալ։

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կենսաբանական հաջորդականությունների ֆունկցիոնալ հեռավորության գնահատման, դրա թվային իրականացման և կենսաինֆորմատիկայում կիրառման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ԴՆԹ-ի, ՌՆԹ-ի և սպիտակուցային հաջորդականությունների համեմատության տեսական հիմքերը, հաջորդականությունների միջև տարբերությունների չափման մաթեմատիկական մոտեցումները և դրանց կիրառման ալգորիթմական մեթոդները։ Հեղինակը վերլուծում է կենսաբանական տվյալների մշակման թվային եղանակները, հաջորդականությունների նմանության և տարբերության գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև համակարգչային գործիքների դերը կենսաբանական մեծածավալ տվյալների վերլուծության գործընթացում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են մշակված մոդելների և հաշվարկային մեթոդների կիրառությունները գենոմիկայի, էվոլյուցիոն կենսաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության և բժշկական հետազոտությունների ոլորտներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբանական տեղեկատվության ներկայացման, մշակման և մեկնաբանման արդյունավետ մեթոդների ստեղծմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել կենսաբանական համակարգերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կապերը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից կենսաինֆորմատիկայի զարգացման, կենսաբանական տվյալների վերլուծության կատարելագործման և նոր գիտական բացահայտումների համար։ Գիրքը նախատեսված է կենսաինֆորմատիկների, կենսաբանների, մաթեմատիկոսների, համակարգչային գիտությունների մասնագետների, հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սոցիալական ապահովագրության համակարգի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են սոցիալական ապահովագրության էությունը, նպատակները, հիմնական սկզբունքները և դրա նշանակությունը բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաթոշակային ապահովությանը, ժամանակավոր անաշխատունակության, մայրության, ծերության, հաշմանդամության և այլ սոցիալական ռիսկերի դեպքում եկամտի մասնակի փոխհատուցման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են սոցիալական ապահովագրության ֆինանսավորման աղբյուրները, աշխատողների և գործատուների մասնակցության ձևերը, պետական աջակցության դերը և սոցիալական վճարների ու ստացվող ապահովագրական հատուցումների փոխկապակցվածությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համակարգի զարգացման պատմական փուլերին և Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պայմանների փոփոխության ազդեցությանը սոցիալական ապահովագրության ինստիտուտների ձևավորման վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պարտադիր և կամավոր ապահովագրական մեխանիզմների հարաբերակցությանը, սոցիալական ռիսկերի կառավարմանը և ապահովագրական պաշտպանության ընդգրկման ընդլայնման խնդիրներին։ Ժամանակակից փուլում Հայաստանի սոցիալական պաշտպանության համակարգը ներառում է կենսաթոշակային և սոցիալական ապահովության տարբեր ծրագրեր, իսկ Միասնական սոցիալական ծառայության շրջանակում իրականացվում են կենսաթոշակների նշանակման և վճարման, ինչպես նաև երեխայի ծննդյան և խնամքի նպաստների տրամադրման գործընթացներ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է սոցիալական ապահովագրության արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով բնակչության սոցիալական կարիքները, եկամուտների մակարդակը, աշխատաշուկայի փոփոխությունները, ժողովրդագրական միտումները և պետական ֆինանսական հնարավորությունները։ Կարող են վերլուծվել նաև համակարգի հասցեականության, ֆինանսական կայունության և սոցիալական արդարության ապահովման խնդիրները։ Հայաստանի սոցիալական պաշտպանության ոլորտում վերջին տարիներին իրականացվում են նաև սոցիալական աջակցության առավել հասցեականացման և կարիքներին համաչափ ծառայությունների տրամադրման բարեփոխումներ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ սոցիալական ապահովագրության և սոցիալական աջակցության տարբերությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ապահովագրական և պետական աջակցության մեխանիզմները փոխլրացնում միմյանց սոցիալական ռիսկերի նվազեցման գործընթացում։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև համակարգի թվայնացումը, տվյալների փոխանակման կատարելագործումը, վարչարարության պարզեցումը և քաղաքացիների համար ծառայությունների հասանելիության բարձրացումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի սոցիալական ապահովագրության համակարգի առկա խնդիրների բացահայտմանը և դրա հետագա զարգացման ուղղությունների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել բնակչության սոցիալական պաշտպանվածությունը, համակարգի ֆինանսական կայունությունն ու արդյունավետությունը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, սոցիալական ապահովության ոլորտի աշխատակիցներին, իրավաբաններին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու – թիվ 3-ը գիտական պարբերական ժողովածու է, որը միավորում է տարբեր հեղինակների հետազոտական հոդվածներ՝ հիմնականում հայագիտության, պատմության, լեզվաբանության, մշակութաբանության և հարակից հասարակական գիտությունների ոլորտներից, աշխատությունում ներկայացված նյութերը անդրադառնում են հայ ժողովրդի պատմական զարգացման տարբեր փուլերին, աղբյուրագիտական և մեթոդաբանական խնդիրներին, ինչպես նաև լեզվամշակութային երևույթների և ազգային մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության արդի մոտեցումներին, ժողովածուն ունի ակադեմիական բնույթ և ծառայում է որպես գիտական քննարկումների հարթակ, որտեղ համադրվում են տարբեր գիտական դպրոցների և հետազոտական ուղղությունների մոտեցումները, միաժամանակ ընդգծվում է հայագիտական ուսումնասիրությունների շարունակական զարգացումը և նոր գիտական հարցադրումների ձևավորումը, աշխատությունը նպաստում է գիտելիքի տարածմանը և մասնագիտական համայնքի ներսում համագործակցության խորացմանը՝ ապահովելով հետազոտությունների արդյունքների հրապարակման կարևոր միջոց։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների ընտրական իրավունքի իրականացման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով ընտրական գործընթացների իրավական, ինստիտուցիոնալ և գործնական կողմերը։ Գրքում ներկայացվում են ընտրական իրավունքի սահմանադրական հիմքերը, ընտրությունների կազմակերպման և անցկացման ընթացակարգերը, ընտրական հանձնաժողովների համակարգը և վերահսկողության մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է ընտրական իրավունքի իրացման վրա ազդող գործոնները՝ ներառյալ իրավական կարգավորումների արդյունավետությունը, ընտրական վարչարարության որակը, քաղաքական մասնակցության մակարդակը և հասարակական վստահությունը ընտրական գործընթացների նկատմամբ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև ընտրական խախտումների տեսակները, դրանց կանխարգելման և իրավական պատասխանատվության մեխանիզմները, ինչպես նաև միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման և ընտրական գործընթացների թափանցիկության բարձրացման հարցերին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է իրավաբանների, քաղաքագետների, պետական կառավարման մասնագետների և հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների համար՝ նպաստելով ընտրական իրավունքի արդյունավետ իրացման և ժողովրդավարական գործընթացների կատարելագործմանը։

Կենսաբանություն

Գիրքը նվիրված է կենտրոնական նյարդային համակարգում շնչառության կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ թթվածնաքաղցի պայմաններում նշահամալիրի և միջնորմի դերի վերլուծությամբ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ուղեղի տարբեր կառուցվածքների փոխազդեցությունները, դրանց մասնակցությունը երկարավուն ուղեղի շնչառական կենտրոնի գործունեության վերահսկման գործընթացում և օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքները թթվածնի պակասի պայմաններում։ Հեղինակը ներկայացնում է նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ, որոնք ապահովում են շնչառական համակարգի կարգավորումը, ինչպես նաև վերլուծում է կենտրոնական կարգավորման խանգարումների հնարավոր դրսևորումները։ Ներկայացված հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի հիպօքսիայի նկատմամբ օրգանիզմի արձագանքների, շնչառության նյարդային կառավարման և ուղեղային համակարգերի ֆունկցիոնալ կապերի խորացված ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը նախատեսված է ֆիզիոլոգների, նյարդաբանների, բժշկական ոլորտի հետազոտողների, կենսաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ որպես գիտական ուսումնասիրության արժեքավոր աղբյուր։