Սոցիալական ապահովագրության զարգացումը Հայաստանի Հանրապետությունում

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր բնական էկոհամակարգերում տարածված ֆոտոտրոֆ՝ լուսասինթեզող բակտերիաների էկոլոգիական տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, բազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ֆոտոտրոֆ բակտերիաները կարևոր դեր ունեն բնական էկոհամակարգերի նյութափոխանակության և կենսաերկրաքիմիական գործընթացների մեջ, իսկ Հայաստանի բազմազան բնական պայմանները կարող են ձևավորել այդ միկրոօրգանիզմների հարուստ և առանձնահատուկ համայնքներ։ Հետազոտության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում տարբեր բնակավայրերից և էկոհամակարգերից ֆոտոտրոֆ բակտերիաների առանձնացմանը, դրանց տեսակային ու կարգաբանական բազմազանության բացահայտմանը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվելու ունակություններին։ Նախորդ հրապարակումներից հայտնի է, որ Հայաստանում ուսումնասիրված ֆոտոտրոֆ բակտերիաները լայնորեն տարածված են տարբեր էկոհամակարգերում և ունեն բազմազան նյութափոխանակային հնարավորություններ, որոնք նպաստում են տարբեր պայմաններում նրանց գոյատևմանը և կենսաերկրաքիմիական գործընթացներին մասնակցությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների էկոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, այսինքն՝ դրանց աճի, զարգացման և նյութափոխանակության կախվածությունը շրջակա միջավայրի գործոններից։ Այդպիսի գործոնների շարքում կարող են կարևոր լինել լույսի ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, թթվածնային պայմանները, ջրի կամ հողի քիմիական կազմը, օրգանական և անօրգանական սննդանյութերի առկայությունը, ինչպես նաև ծծմբային միացությունների և այլ էլեկտրոնադոնորների պարունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում Հայաստանի ջրային էկոհամակարգերը, հանքային և երկրաջերմային աղբյուրները, աղակալված միջավայրերը և այլ յուրահատուկ կենսավայրեր, որտեղ միկրոօրգանիզմները կարող են զարգանալ տարբեր ֆիզիկաքիմիական պայմաններում։ Հայաստանի երկրաջերմային աղբյուրների մանրէաբանական բազմազանության վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրությունները ևս ցույց են տվել, որ նման միջավայրերը Հայաստանի միկրոօրգանիզմների կարևոր բնական ռեզերվուարներ են։ Աշխատանքի առանցքային արժեքներից մեկն այն է, որ բնական բազմազանության ուսումնասիրությունը կապվում է ֆոտոտրոֆ բակտերիաների հնարավոր գործնական օգտագործման հետ։ Այս միկրոօրգանիզմների կենսաբանական հատկությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել կենսատեխնոլոգիայի, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության նվազեցման, կեղտաջրերի կենսաբանական մաքրման, օրգանական նյութերի վերամշակման և այլ կիրառական ուղղությունների համար։ Հայաստանի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների վերաբերյալ հետազոտություններում հենց դրանց կիրառական ներուժն է դիտարկվել որպես ուսումնասիրության կարևոր նպատակ։ Հատկանշական է նաև այն հանգամանքը, որ թեմայի ուսումնասիրությունը հետագայում շարունակվել է առանձին մանրէների էկոֆիզիոլոգիական բնութագրերի բացահայտմամբ։ Օրինակ՝ ուսումնասիրվել են Ջերմուկի հանքային աղբյուրներից մեկուսացված Rhodopseudomonas palustris տեսակի ֆոտոտրոֆ բակտերիայի առանձնահատկությունները, ինչը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի յուրահատուկ բնական միջավայրերից մեկուսացված միկրոօրգանիզմները կարող են ունենալ առանձին կենսատեխնոլոգիական հետաքրքրություն։ Գրքի թեման ընդգրկում է ոչ միայն մանրէների նկարագրությունը, այլև դրանց և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության ավելի լայն պատկերացումը։ Ֆոտոտրոֆ բակտերիաները, որպես լույսի էներգիան օգտագործող միկրոօրգանիզմներ, մասնակցում են ածխածնի, ծծմբի և այլ տարրերի շրջապտույտներին՝ այդպիսով ազդեցություն ունենալով էկոհամակարգերի բնական հավասարակշռության վրա։ Դրանց կենսաբազմազանության բացահայտումը կարող է կարևոր լինել նաև Հայաստանի բնական միկրոբիոտայի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման և դեռևս քիչ ուսումնասիրված միկրոօրգանիզմների հետագա հետազոտության համար։ Աշխատությունը գիտական և կիրառական տեսանկյունից արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ համադրում է մանրէաբանական, էկոլոգիական և կենսատեխնոլոգիական մոտեցումները՝ փորձելով Հայաստանի բնական միջավայրերից ստացված միկրոօրգանիզմների առանձնահատկությունները վերածել գործնական կիրառությունների հնարավորությունների։ Գրքի մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն 2003 թվականին ներկայացվել է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսություն՝ Հայաստանի ԳԱԱ Միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտում, ունի 51 էջ և ներառում է 47 աղբյուրից բաղկացած գրականության ցանկ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների տարածվածության, կենսաբանական և էկոլոգիական հարմարվողականությունների, կենսաբազմազանության և հնարավոր կիրառական նշանակության վերաբերյալ։ Այն կարող է հետաքրքրել մանրէաբանությամբ, մանրէների էկոլոգիայով, կենսատեխնոլոգիայով, բնապահպանությամբ և Հայաստանի բնական էկոհամակարգերի միկրոբիոլոգիական ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է որոշ դեղաբույսերի էքստրակտների ազդեցության ուսումնասիրությանը բույսերի արգինինի և պրոլինի փոխանակության, ինչպես նաև Candida guilliermondii ՆՊ-4 խմորասնկերի կենսազանգվածի կուտակման գործընթացների վրա։ Ներկայացվում են բույսերից ստացված կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հատկությունները, դրանց ազդեցության հնարավոր կենսաքիմիական մեխանիզմները և ամինաթթվային փոխանակության կարգավորման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են բույսերի ֆիզիոլոգիական գործընթացների փոփոխությունները, սթրեսային պայմաններում արգինինի և պրոլինի դերը, ինչպես նաև դեղաբուսական էքստրակտների ազդեցությունը խմորասնկերի աճի, զարգացման և կենսազանգվածի ձևավորման վրա։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև փորձարարական հետազոտությունների մեթոդներին, կենսաքիմիական վերլուծություններին և կենսատեխնոլոգիական կիրառությունների հնարավորություններին։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսատեխնոլոգների, մանրէաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական կառավարման համակարգի և գյուղատնտեսության ոլորտում գործող կազմակերպությունների միջև ձևավորվող տնտեսական, կազմակերպական և ինստիտուցիոնալ հարաբերությունների ուսումնասիրությանը, դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը և համագործակցության մեխանիզմների կատարելագործմանը։ Հետազոտության առանցքում պետական կառավարման դերն է գյուղատնտեսության զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորման, ոլորտային քաղաքականության իրականացման, արտադրողների գործունեության աջակցման և գյուղատնտեսական շուկաների բնականոն գործունեության ապահովման գործընթացներում։ Քննվում են պետական կառավարման մարմինների և գյուղատնտեսական արտադրությամբ, վերամշակմամբ, մատակարարմամբ ու իրացմամբ զբաղվող կազմակերպությունների փոխգործակցության հիմնական ձևերը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, ծրագրերի իրականացմանը, պետական աջակցության գործիքների կիրառմանը և կազմակերպությունների կարիքների հաշվառմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում պետական կարգավորման և տնտեսավարող սուբյեկտների ինքնուրույնության միջև արդյունավետ հավասարակշռության ձևավորմանը, քանի որ գյուղատնտեսության զարգացումը պայմանավորված է ինչպես մասնավոր նախաձեռնությամբ, այնպես էլ համապատասխան ինստիտուցիոնալ միջավայրի առկայությամբ։ Ուսումնասիրվում են պետական աջակցության ծրագրերի հասցեականության, հասանելիության և արդյունավետության գնահատման հարցերը, ինչպես նաև դրանց համապատասխանությունը գյուղատնտեսական կազմակերպությունների իրական տնտեսական պայմաններին։ Կարևորվում են ֆինանսական միջոցների հասանելիության, ապահովագրության, խորհրդատվական ծառայությունների, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, ենթակառուցվածքների զարգացման և արտադրանքի իրացման հնարավորությունների հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պետական կառավարման տարբեր մակարդակների, տեղական կառույցների և մասնավոր հատվածի միջև լիազորությունների ու պատասխանատվության հստակեցումը՝ կառավարման գործընթացներում կրկնությունները և անհարկի վարչարարությունը նվազեցնելու նպատակով։ Քննվում են նաև թվային կառավարման գործիքների կիրառման հնարավորությունները, որոնք կարող են նպաստել տվյալների հավաքագրման, ծրագրերի վերահսկման, դիմումների մշակման և պետական մարմինների ու տնտեսավարողների միջև հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գյուղատնտեսական կազմակերպությունների մասնակցությանը ոլորտային որոշումների նախապատրաստման և զարգացման ծրագրերի քննարկման գործընթացներին, ինչը հնարավորություն է տալիս պետական քաղաքականության մշակման ժամանակ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել արտադրողների խնդիրների և պահանջների վերաբերյալ։ Կատարելագործման ուղղությունները կարող են ընդգրկել համագործակցության ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների զարգացումը, վարչարարական ընթացակարգերի պարզեցումը, պետական աջակցության արդյունքների գնահատման համակարգերի բարելավումը, տեղեկատվական թափանցիկության բարձրացումը և պետական ու մասնավոր հատվածների միջև երկարաժամկետ գործընկերության ամրապնդումը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական քաղաքականության և հանրային կառավարման ուսումնասիրության համար՝ գյուղատնտեսության կայուն զարգացման խնդիրները դիտարկելով պետական կառավարման արդյունավետության և տնտեսավարող կազմակերպությունների մրցունակ գործունեության փոխկապակցվածության շրջանակում։

Փիլիսոփայություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է մարտարվեստների փիլիսոփայական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ֆիզիկական վարժությունների, հոգևոր զարգացման և մշակութային ավանդույթների փոխկապակցվածությունը տարբեր մարտարվեստային համակարգերում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն գաղափարական և փիլիսոփայական սկզբունքները, որոնք ընկած են արևելյան և արևմտյան մարտարվեստների հիմքում՝ ներառյալ ինքնակատարելագործման, կարգապահության, հավասարակշռության և ներքին ներդաշնակության գաղափարները։ Ուսումնասիրվում են մարտարվեստների հիմնական ուղղությունները՝ կարատե, ձյուդո, այկիդո, քունգ-ֆու և այլ համակարգեր, ինչպես նաև դրանց մեջ արտահայտված դաոսական, բուդդայական և կոնֆուցիական փիլիսոփայական ազդեցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարտարվեստների՝ որպես ոչ միայն մարտական հմտությունների, այլև անձի հոգևոր և բարոյական զարգացման համակարգերի ընկալմանը, որտեղ կարևորվում են ինքնատիրապետումը, հակառակորդի նկատմամբ հարգանքը և ներքին խաղաղության հասնելը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է արևմտյան մարտական ավանդույթների և ժամանակակից սպորտային մարտարվեստների ձևավորումը՝ դրանց մրցակցային և սպորտային կողմերի զարգացման համատեքստում։ Միաժամանակ վերլուծվում է մարտարվեստների դերը ժամանակակից հասարակությունում՝ որպես առողջ ապրելակերպի, ինքնապաշտպանության և կրթական համակարգի մաս։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է փիլիսոփայության և սպորտային գիտությունների ոլորտում՝ նպաստելով մարտարվեստների գաղափարական և մշակութային նշանակության ավելի խորքային հասկացմանը։

Բժշկություն

Այս աշխատությունը նվիրված է բարձր ռիսկի խմբի հղիներից ծնված երեխաների հոգեշարժական զարգացման խանգարումների վաղ ախտորոշման մեջ նեյրոսպեցիֆիկ էնոլազայի նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում է տվյալ կենսանշանի դերը նորածինների նյարդային համակարգի վնասվածքների գնահատման, կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարումների վաղ հայտնաբերման և հետագա հոգեշարժական զարգացման կանխատեսման գործընթացում։ Աշխատությունում վերլուծվում են հղիության և ծննդաբերության ընթացքում առկա ռիսկի գործոնները, պերինատալ բարդությունների ազդեցությունը երեխայի նյարդաբանական վիճակի վրա, ինչպես նաև լաբորատոր և կլինիկական հետազոտությունների արդյունքները՝ գնահատելով նեյրոսպեցիֆիկ էնոլազայի մակարդակի կապը հոգեշարժական զարգացման շեղումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ ախտորոշման, ժամանակին բուժական և վերականգնողական միջամտությունների կարևորությանը, որոնք կարող են նպաստել երեխաների զարգացման արդյունքների բարելավմանը։ Գիրքը նախատեսված է նեոնատոլոգների, մանկաբույժների, մանկական նյարդաբանների, լաբորատոր ախտորոշման մասնագետների, բժշկական գիտաշխատողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են նորածինների նյարդաբանական առողջության գնահատման և զարգացման խանգարումների կանխարգելման ժամանակակից մոտեցումներով։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իրավաբանական անձանց վերակազմակերպման գործընթացի տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Գրքում վերլուծվում են կազմակերպությունների միաձուլման, միացման, բաժանման, առանձնացման և վերակազմավորման գործընթացների տնտեսական նշանակությունը, դրանց ազդեցությունը ձեռնարկությունների արդյունավետության, մրցունակության և կառավարման համակարգերի կատարելագործման վրա։ ՀՀ օրենսդրությամբ իրավաբանական անձանց վերակազմակերպումը ներառում է միաձուլում, միացում, բաժանում, առանձնացում և վերակազմավորում, իսկ գործընթացները կապված են նաև իրավահաջորդության և պետական գրանցման հարցերի հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է վերակազմակերպման ընթացքում առաջացող ֆինանսական, կառավարչական, կազմակերպական և իրավական խնդիրները, գնահատում է դրանց ազդեցությունը ձեռնարկությունների գործունեության շարունակականության և տնտեսական կայունության վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են ՀՀ տնտեսության առանձնահատկություններին համապատասխան վերլուծություններ, վերակազմակերպման արդյունավետության բարձրացման մեխանիզմներ, կառավարման նոր մոտեցումներ և գործնական առաջարկություններ։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև վերակազմակերպման պետական կարգավորման և գրանցման ընթացակարգերին, որոնք կարևոր դեր ունեն կազմակերպությունների իրավական կարգավիճակի փոփոխության գործընթացում։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, իրավաբանների, կորպորատիվ կառավարման մասնագետների, ձեռնարկությունների ղեկավարների, գիտաշխատողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և կազմակերպությունների զարգացման ու վերակազմակերպման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։