Հայաստանի Հանրապետության դատախազության սահմանադրաւրավական կարգավիճակի հիմնախնդիրները

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է V–VIII դարերի հայկական կանոնական բնագրերի ուսումնասիրությանը և դրանց նշանակությանը հայ եկեղեցական իրավունքի վաղ պատմության վերակազմության համար։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական ու եկեղեցական նորմերն են, որոնց միջոցով կարգավորվում էին եկեղեցու ներքին կազմակերպությունը, հոգևորականների կարգավիճակը, եկեղեցական կարգապահությունը, ծիսական կյանքի որոշ կողմերը, ամուսնաընտանեկան հարաբերություններին վերաբերող հարցերը և քրիստոնեական համայնքի անդամների վարքագիծը։ Կանոնական բնագրերը դիտարկվում են միաժամանակ որպես իրավական, պատմական և եկեղեցագիտական սկզբնաղբյուրներ, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վաղ միջնադարյան Հայաստանում եկեղեցական իրավակարգավորման ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանոնների ծագման, հեղինակության, ժամանակագրության, ձեռագրային փոխանցման և տարբեր խմբագրությունների հարաբերակցության խնդիրներին, քանի որ առանձին կանոնների իրական պատմական միջավայրը և դրանց հետագա վերամշակումները որոշելը կարևոր նշանակություն ունի սկզբնաղբյուրների ճիշտ մեկնաբանման համար։ Ուսումնասիրվում է տեղական եկեղեցական ժողովների, հայրապետական կարգադրությունների և ավելի լայն քրիստոնեական աշխարհից փոխանցված կանոնական ավանդույթների փոխհարաբերությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին արտաքին իրավաեկեղեցական սկզբունքները յուրացվում և հարմարեցվում հայկական միջավայրին։ Կարևոր ուղղություն է նաև եկեղեցական և աշխարհիկ իրավակարգավորման հարաբերակցության քննությունը, քանի որ վաղ միջնադարյան հասարակությունում կրոնական, ընտանեկան, բարոյական և հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը հաճախ ձևավորվում էր տարբեր նորմատիվ ավանդույթների փոխազդեցությամբ։ Կանոնական նյութի պատմահամեմատական և աղբյուրագիտական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցական հաստատությունների իրավասությունների զարգացումը, հոգևոր իշխանության կազմակերպումը և իրավական մտածողության աստիճանական համակարգումը։ Առանձին նշանակություն ունի կանոնական ժողովածուների ձևավորման խնդիրը, քանի որ տարբեր ժամանակներում ստեղծված նորմերի մեկտեղումը նպաստել է հայ եկեղեցական իրավունքի գրավոր ավանդույթի պահպանմանն ու հետագա զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է իրավունքի պատմության, հայագիտության, ձեռագրագիտության, աղբյուրագիտության և եկեղեցու պատմության մեթոդները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել վաղ միջնադարյան հայկական եկեղեցական իրավական մշակույթի ձևավորման և զարգացման մասին։

Գրականություն

Ստեղծագործությունը պատկանում է գեղարվեստական արձակի այն երկերին, որոնց վերնագիրը սիրային հարաբերությունների, գաղտնիքների և Արարատի հետ կապված իրադարձությունների շուրջ ձևավորվող պատմություն է հուշում։ Սիրո և գաղտնիքի թեմաները գրականության մեջ հաճախ ծառայում են որպես սյուժեի զարգացման առանցք՝ ընթերցողին ներգրավելով հերոսների անձնական ապրումների, փոխհարաբերությունների, ներքին հակասությունների և նրանց առջև ծառացած հանգամանքների մեջ։ Արարատի հիշատակությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է նաև հայկական աշխարհագրական ու մշակութային միջավայրի հետ առնչության նշանակություն՝ այդ վայրը ներկայացնելով որպես պատմության կարևոր տարածական հենակետ։ XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության մեջ նմանատիպ վերնագրերով երկերը նպաստել են ընթերցանության հետաքրքրության ընդլայնմանը և ընթերցողին առաջարկել են հուզական, երևակայական ու երբեմն խորհրդավոր իրադարձություններով հարուստ պատմություններ։ Հատորի առկայությունը ցույց է տալիս, որ ստեղծագործությունը նախատեսված էր շարունակական ընթերցանության համար, ինչը բնորոշ էր ժամանակի բազմահատոր կամ մասերով հրատարակվող գեղարվեստական երկերին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, սիրային արձակի զարգացմամբ, XIX դարի ընթերցանության մշակույթով և Արարատի՝ գրական պատկերացումներում ունեցած խորհրդանշական նշանակությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։

Մշակույթ

Հայ մշակույթը և արվեստը Կեռլայի մեջ-ը մշակութաբանական և համեմատական արվեստաբանության բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ մշակույթի և արվեստի ներկայությունն ու ազդեցությունը Կեռլայի տարածաշրջանում՝ դիտարկելով պատմական կապերը, առևտրային և մշակութային փոխազդեցությունները, ինչպես նաև տեղական միջավայրում հայ համայնքի ձևավորած ժառանգությունը, աշխատությունում վերլուծվում են հայերի դերը որպես միջնորդական համայնք հնդկական օվկիանոսի առևտրային ցանցերում, նրանց մասնակցությունը քաղաքային մշակույթի զարգացմանը և կրոնական-հասարակական կյանքին, ինչպես նաև հայկական եկեղեցական և ճարտարապետական հետքերը, որոնք արտացոլում են մշակութային փոխներթափանցման գործընթացները, միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում արվեստի փոխազդեցություններին՝ ձեռագրական ավանդույթների, պատկերագրության և կիրառական արվեստի օրինակներով, որոնք ցույց են տալիս հայ մշակույթի հարմարվողականությունն ու տեղական միջավայրի հետ ինտեգրումը, աշխատությունը ընդգծում է, որ Կեռլայում հայկական ներկայությունը ոչ միայն պատմական դրվագ է, այլ նաև մշակութային փոխշփումների ավելի լայն համակարգի մաս, որը ձևավորել է բազմամշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պարբերական հիվանդությամբ տառապող հիվանդների արյան մեջ էիկոզանոիդների ուսումնասիրմանը և դրանց կենսաբանական նշանակության գնահատմանը։ Գրքում ներկայացվում են էիկոզանոիդների դերը բորբոքային գործընթացների, իմունային պատասխանի և օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական կարգավորման մեխանիզմներում՝ վերլուծելով դրանց քանակական և որակական փոփոխությունները հիվանդության տարբեր փուլերում։ Հեղինակը ներկայացնում է կլինիկական և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները՝ ուսումնասիրելով էիկոզանոիդների մակարդակի փոխկապակցվածությունը հիվանդության ակտիվության, բորբոքային ցուցանիշների և կլինիկական դրսևորումների հետ։ Աշխատությունում քննարկվում են ժամանակակից կենսաքիմիական և իմունաբանական հետազոտության մեթոդները, ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծությունը և դրանց նշանակությունը պարբերական հիվանդության ախտածագման, վաղ ախտորոշման և բուժման արդյունավետության գնահատման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բորբոքային միջնորդանյութերի դերին հիվանդության զարգացման մեխանիզմներում և դրանց հնարավոր կիրառությանը որպես կենսաբանական ցուցանիշներ՝ հիվանդության ընթացքի վերահսկման և բուժական նոր մոտեցումների մշակման նպատակով։ Գիրքը նախատեսված է ռևմատոլոգների, իմունաբանների, կենսաքիմիկոսների, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների, բժշկական բուհերի ուսանողների և առողջապահության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են պարբերական հիվանդության կենսաքիմիական և իմունաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ։

Փիլիսոփայություն

«Կէնճլէրէ հէտիյէ» վերնագիրը, ըստ ամենայնի, օսմաներեն արտահայտություն է՝ հայատառ գրությամբ, որը կարելի է մոտավորապես հասկանալ որպես «երիտասարդներին նվիրված ընծա» կամ «նվեր երիտասարդներին»։ Վերնագիրը հուշում է, որ գիրքը կարող էր նախատեսված լինել երիտասարդ ընթերցողների համար և նպատակ ունենալ նպաստելու նրանց կրթությանը, բարոյական դաստիարակությանը կամ անձնական զարգացմանը։ Նման բնույթի հրատարակություններում հաճախ ընդգրկվում էին խրատական պատմություններ, վարքագծի վերաբերյալ խորհուրդներ, առաքինությունների և մարդկային հարաբերությունների մասին մտորումներ, ինչպես նաև կրթության, աշխատասիրության, ազնվության, պատասխանատվության և հասարակական կյանքի վերաբերյալ նյութեր։ Հնարավոր է, որ աշխատությունը միտված էր երիտասարդներին ուղղորդելու առօրյա կյանքում, խթանելու ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրությունը և ձևավորելու բարոյական ու հասարակական արժեքներ։ Վերնագրի լեզվական ձևը կարող է վկայել օսմաներենով արտահայտված, հայատառ գրությամբ շրջանառված հրատարակության մասին, ինչը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքի գրական և կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրից հնարավոր չէ հաստատել գրքի ճշգրիտ ժանրը, հեղինակի մտադրությունը, նյութերի բնույթը կամ այն հանգամանքը, թե այն հատուկ ուսումնական ձեռնարկ էր, բարոյախրատական ժողովածու, թե այլ տեսակի ստեղծագործություն։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Արգենտինայում և Բրազիլիայում ձևավորված ու զարգացած հայկական մամուլի պատմության, բովանդակության, դերակատարության և համայնքային նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը հայկական սփյուռքի տպագիր մշակութային ժառանգությունը դիտարկում է որպես հայ համայնքների հասարակական, ազգային, մշակութային և քաղաքական կյանքի կարևոր բաղադրիչ։ Արգենտինան և Բրազիլիան Հարավային Ամերիկայի այն երկրներից են, որտեղ ձևավորվել են կազմակերպված հայկական համայնքներ և զարգացել հայկական տպագրական գործունեություն։ Մատենագիտական ուսումնասիրությունների համաձայն՝ տարբեր ժամանակաշրջաններում Արգենտինայում հրատարակվել է շուրջ 100, իսկ Բրազիլիայում՝ մոտ 15 հայկական պարբերական, ինչը վկայում է տարածաշրջանում հայկական մամուլի նշանակալի ավանդույթի մասին։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել այդ պարբերականների ստեղծման պատմական նախադրյալները, հրատարակման վայրերը, պարբերականության ձևերը, լեզվական առանձնահատկությունները, խմբագրական ուղղությունները և ընթերցողական շրջանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլի դերին՝ որպես հայ համայնքների ներքին հաղորդակցության, ազգային ինքնության պահպանման և սերունդների միջև մշակութային կապի ապահովման միջոցի։ Պարբերականները ոչ միայն տարածել են նորություններ և հասարակական-քաղաքական տեղեկություններ, այլև անդրադարձել են կրթությանը, եկեղեցական կյանքին, մշակույթին, գրականությանը, համայնքային կազմակերպությունների գործունեությանը, Հայաստանի և սփյուռքի իրադարձություններին ու ազգային խնդիրներին։ Արգենտինայի հայկական մամուլի կարևորության մասին վկայում է նաև այն, որ երկրի հայկական համայնքում մամուլը զարգացել է կրթական, եկեղեցական և հասարակական կառույցների կողքին՝ դառնալով համայնքային կյանքի կազմակերպման կարևոր գործիք։ Ժամանակակից շրջանում Արգենտինայի հիմնական հայկական թերթերից են Diario Armenia-ն և Sardarabad-ը, ինչպես նաև գործում են առցանց լրատվական հարթակներ։ Բրազիլիայի դեպքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում հատկապես Սան Պաուլուի հայկական մամուլի պատմությունը, որի վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններ անդրադառնում են 1940-1970-ական թվականների մամուլի գործունեությանը և դրա հասարակական նշանակությանը։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մամուլի կապը հայկական կուսակցությունների, բարեգործական և մշակութային կազմակերպությունների, եկեղեցական կառույցների ու համայնքային միությունների հետ։ Այդ համատեքստում պարբերականները կարող էին հանդես գալ տարբեր գաղափարական և հասարակական դիրքորոշումների արտահայտման հարթակների դերում՝ արտացոլելով սփյուռքահայ համայնքների ներքին բազմազանությունը։ Կարևոր է նաև մամուլի միջոցով Հայաստանի հետ կապի պահպանման խնդիրը․ պարբերականները տեղեկություններ են փոխանցել Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և մշակութային կյանքի մասին և միաժամանակ արտահայտել Սփյուռքի վերաբերմունքը համազգային նշանակության իրադարձությունների նկատմամբ։ Հայկական մամուլի ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև որպես պատմական սկզբնաղբյուր, քանի որ պարբերականների էջերում պահպանվել են համայնքային կյանքի, կազմակերպությունների գործունեության, անհատների, միջոցառումների, կրթական հաստատությունների և հասարակական գործընթացների վերաբերյալ բազմաթիվ տեղեկություններ։ Արգենտինայի և Բրազիլիայի հայկական մամուլի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու նաև Հարավային Ամերիկայի հայ համայնքների ձևավորման և զարգացման որոշակի փուլեր, նրանց հասարակական կազմակերպվածության մակարդակը և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Թեմայի վերաբերյալ առանձին հետազոտություններ ընդգծում են, որ Հարավային Ամերիկայի հայկական մամուլի ուսումնասիրությունը երկար ժամանակ համեմատաբար քիչ է ուսումնասիրվել հայերեն գիտական գրականության մեջ, թեև գոյություն ունեն մատենագիտական ցանկեր և մասնակի ուսումնասիրություններ։ Այս պատճառով աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն մամուլի պատմության, այլև սփյուռքագիտության, հայագիտության և հայկական տպագիր ժառանգության պահպանության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, սփյուռքագետներին, լրագրության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին և Արգենտինայի ու Բրազիլիայի հայկական համայնքների պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին։ Ուսումնասիրության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ հայկական մամուլը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պարբերական հրատարակությունների ամբողջություն, այլև որպես ազգային հիշողության, մշակութային ինքնության, համայնքային կապերի և հասարակական կազմակերպվածության պահպանման կարևոր գործոն։