Ծակոտկեն փոշենյութերից տաք ճնշումով մշակմամբ հոծ և սնամեջ արտադրատեսակների ստացման տեխնոլոգիայի մշակում

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի՝ Մերձավոր Արևելքի հնագույն քաղաքակրթությունների և մշակութային գործընթացների համակարգում ունեցած դերի ու նշանակության ուսումնասիրությանը՝ մ.թ.ա. III հազարամյակների ընթացքում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարածաշրջանի և հարակից տարածքների միջև ձևավորված քաղաքական, տնտեսական, առևտրական և մշակութային փոխառնչություններն են, որոնց միջոցով տեղի են ունեցել գաղափարների, տեխնոլոգիաների, նյութական մշակույթի տարրերի, արհեստագործական ավանդույթների և հասարակական կազմակերպման տարբեր ձևերի տարածում ու փոխազդեցություն։ Աշխատանքը կարևորում է Հայկական լեռնաշխարհի աշխարհագրական դիրքը՝ որպես Մերձավոր Արևելքի տարբեր մշակութային կենտրոնները միմյանց կապող կարևոր տարածք, որի միջով անցել են առևտրական և հաղորդակցության ուղիներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հնագիտական նյութերին, բնակավայրերի զարգացմանը, վաղ քաղաքային և հասարակական կառույցների ձևավորմանը, մետաղագործության ու այլ արհեստների զարգացմանը, ինչպես նաև խեցեղենի, զարդերի, զենքերի, գործիքների և այլ նյութական մշակույթի առարկաների տարածմանն ու փոխակերպմանը։ Համեմատական ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում բացահայտել տարբեր տարածաշրջանների մշակութային ընդհանրությունները և տարբերությունները՝ պարզելու համար, թե որ երևույթներն են առաջացել տեղական պայմանների ազդեցությամբ, իսկ որոնք կարող էին ձևավորվել միջտարածաշրջանային կապերի ու փոխանակումների արդյունքում։ Քննարկվում են նաև տնտեսական հարաբերությունները, բնական պաշարների օգտագործումը և հատկապես մետաղական հումքի ու արտադրանքի շրջանառությունը, որոնք կարևոր նշանակություն են ունեցել հնագույն հասարակությունների միջև կապերի ամրապնդման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Հայկական լեռնաշխարհը դիտարկել ոչ թե որպես մեկուսացված աշխարհագրական տարածք, այլ որպես հին Մերձավոր Արևելքի ակտիվ պատմա-մշակութային միջավայրի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքի արժեքը հատկապես ընդգծվում է այն առումով, որ այն համադրում է հնագիտական, պատմական և մշակութաբանական տվյալները՝ փորձելով վերականգնել տարածաշրջանի բնակչության և հարակից քաղաքակրթությունների միջև բազմակողմանի կապերի բնույթը, ուղղությունները և զարգացման փուլերը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հնագիտությամբ, հին պատմությամբ, Հայկական լեռնաշխարհի մշակույթով և Մերձավոր Արևելքի վաղ քաղաքակրթությունների փոխհարաբերություններով հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների, պատմաբանների և մշակութաբանների համար։

Քաղաքագիտություն

Հրատարակությունը նվիրված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության տեղական սովետների ընտրություններին և նախատեսված է որպես մեթոդական նյութ գրադարանների համար։ Այն ներկայացնում է ընտրական գործընթացի, տեղական սովետների գործունեության և դրանց հասարակական-քաղաքական նշանակության վերաբերյալ տեղեկատվական ու կազմակերպչական նյութեր՝ հաշվի առնելով խորհրդային ժամանակաշրջանի պետական կառավարման համակարգի առանձնահատկությունները։ Նյութի հիմնական նպատակն է գրադարաններին տրամադրել անհրաժեշտ ուղղորդումներ՝ ընտրությունների թեմայով բնակչության համար տեղեկատվական, լուսավորչական և մշակութային միջոցառումներ կազմակերպելու, համապատասխան գրականություն ընտրելու և ընթերցողների շրջանում թեմատիկ աշխատանք իրականացնելու համար։ Հրատարակության մեջ ուշադրություն է դարձվում տեղական սովետների կառուցվածքին, նրանց դերին պետական կառավարման համակարգում, ընտրությունների անցկացման կարգին, ընտրողների մասնակցությանը և ընտրական գործընթացի կազմակերպման հիմնական սկզբունքներին։ Կարող են ներկայացվել նաև ընտրական քարոզչության, ցուցահանդեսների, ընթերցողական անկյունների, գրականության ցուցակների, զրույցների, դասախոսությունների և այլ միջոցառումների կազմակերպման վերաբերյալ մեթոդական առաջարկություններ։ Նյութը կարևոր է նաև որպես խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի որոշակի շրջանի փաստաթղթային վկայություն, քանի որ արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի պետական գաղափարախոսությունը, ընտրական մշակույթը և գրադարանների՝ որպես հասարակական-քաղաքական տեղեկատվության տարածման հաստատությունների գործառույթները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել խորհրդային Հայաստանի պատմությամբ, ընտրական համակարգերի պատմությամբ, պետական կառավարման ինստիտուտներով և գրադարանային գործի զարգացման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև մատենագետներին, պատմաբաններին և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Սոմերհոլդ Մոեմի ստեղծագործություններում գնահատողական բայ-հիշատակի կիրառման լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Նյութում վերլուծվում են գնահատողական առականների կոմբինատորային հնարավորությունները՝ տարբեր համատեքստերում, դրանց դերակատարությունը կերպարների բնութագրում, սյուժետային զարգացումներում և հեղինակի ոճի ձևավորման գործընթացում։ Աշխատությունը ընդգրկում է թե թեորետիկ հիմունքներ՝ կապված արժեքի, ինտենսիվության և սուբյեկտիվության արտահայտման հետ, և կիրառական վերլուծություն՝ խոսքի համատեքստում գնահատողական առականների տեղակայման օրինակներով։ Նյութը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես Մոեմը օգտագործում է լեզվական միջոցները ընթերցողի գնահատականային ընկալությունը ձևավորելու համար, ինչպես նաև լույս է սփռում անգլիական գրականության լեզվական յուրահատկությունների և ձևավորման մեխանիզմների վրա։

Մաթեմատիկա

Ձեռնարկում ընդգրկված են հիմնական թեմաներ՝ իրական թվեր, ֆունկցիաներ, հաջորդականություններ, սահմաններ, շարունակականություն և դիֆերենցիալ հաշվարկի նախնական խնդիրներ։ Յուրաքանչյուր բաժին պարունակում է տարբեր բարդության խնդիրներ, որոնք օգնում են աստիճանաբար յուրացնել տեսական նյութը և զարգացնել լուծման հմտությունները։ Նյութը հատուկ շեշտադրում է կատարում խնդիրների համակարգված լուծման մեթոդների վրա՝ նպաստելով մաթեմատիկական մտածողության, տրամաբանության և վերլուծական կարողությունների զարգացմանը։

Այլ առարկաներ

Վերաբերում է կարտոֆիլի մշակության ընթացքում կիրառվող պաշտպանիչ և խթանիչ միջոցների ազդեցության ուսումնասիրմանը տեղական՝ Ստեփանավանի կլիմայական ու հողային պայմաններում։ Պրեստիժ (Prestige)-ը սերմակարտոֆիլի մշակման համար օգտագործվող համակարգային պատրաստուկ է, որը համակցված ձևով պայքարում է ինչպես սնկային հիվանդությունների, այնպես էլ որոշ վնասատուների, հատկապես կոլորադյան բզեզի և հողի վնասատուների դեմ՝ պաշտպանելով բույսը զարգացման սկզբնական փուլերում և ապահովելով ավելի առողջ ծիլերի առաջացում։ Իսկ «կենսահեղուկ» անվանումը սովորաբար վերաբերում է կենսաբանական ծագման հեղուկ պարարտանյութերին կամ բիոստիմուլյատորներին, որոնք նպաստում են բույսի աճին, արմատային համակարգի զարգացումին, սննդանյութերի ավելի լավ յուրացմանը և ընդհանուր դիմադրողականության բարձրացմանը։ Ստեփանավանի նման լեռնային և համեմատաբար խոնավ կլիմա ունեցող տարածաշրջանում կարտոֆիլի աճը կարող է ենթարկվել տարբեր սնկային հիվանդությունների՝ ինչպես ուշացած մրիկ (ֆիտոֆտորա), այնպես էլ հողի միջոցով փոխանցվող վարակների, ինչպես նաև վնասատուների ազդեցության, ուստի նման պատրաստուկների համակցված կիրառությունը հաճախ դիտարկվում է որպես ինտեգրված պաշտպանության մոտեցում։ Պրեստիժը հիմնականում պաշտպանում է բույսը վաղ փուլում՝ նվազեցնելով վնասատուների և որոշ հիվանդությունների ճնշումը, իսկ կենսահեղուկները կարող են ուժեղացնել բույսի կենսաբանական ակտիվությունը՝ բարձրացնելով աճի արագությունը, բերքատվությունը և դիմադրողականությունը շրջակա միջավայրի սթրեսների նկատմամբ։ Այս երկու միջոցների համատեղ ազդեցությունը սովորաբար ուսումնասիրվում է փորձարարական դաշտային պայմաններում՝ գնահատելով բույսերի բարձրությունը, տերևային մակերեսը, պալարների քանակը և զանգվածը, ինչպես նաև հիվանդությունների և վնասատուների վնասի աստիճանը՝ նպատակ ունենալով գտնել առավել արդյունավետ ագրոտեխնիկական լուծումներ տվյալ տարածաշրջանի համար։

Lեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենի և պարսկերենի բառային կազմերի համեմատական-համադրական ուսումնասիրությանը՝ երկու լեզուների բառապաշարի ձևավորման, կառուցվածքի, իմաստային հարաբերությունների և զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես հայերենի և պարսկերենի բազմադարյա լեզվամշակութային շփումների համատեքստում, քանի որ այդ հարաբերությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում իրենց արտահայտությունն են գտել նաև լեզուների բառապաշարում։ Աշխատանքում երկու լեզուների բառային համակարգերը դիտարկվում են համաժամանակյա տեսանկյունից՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց ընդհանուր և տարբերակիչ հատկանիշներին։ Ուսումնասիրվում են բառապաշարի հիմնական շերտերը, բառերի ծագումնաբանական առանձնահատկությունները, փոխառությունները, իմաստային փոփոխությունները, բառերի կազմության եղանակները և նոր բառերի առաջացման գործընթացները։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն բառային միավորները, որոնք երկու լեզուներում ունեն ընդհանուր կամ մերձավոր իմաստային դաշտեր, ինչպես նաև տարբերակելու ձևական նմանությունը իրական լեզվական ընդհանրությունից։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում փոխառություններին, որոնք հայերենի և պարսկերենի բառապաշարների փոխազդեցության կարևոր վկայություններից են։ Ուսումնասիրվում են պարսկերենից հայերեն անցած բառերը և հայերենի ազդեցության հնարավոր դրսևորումները պարսկերենի բառային համակարգում՝ հաշվի առնելով պատմական, մշակութային և հասարակական շփումների պայմանները։ Այս նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պարզելու առանձին բառերի ծագումն ու տարածման ուղիները, այլև պատկերացնելու երկու ժողովուրդների երկարատև շփումների լեզվական հետևանքները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև երկու լեզուների բառաստեղծական համակարգերի համադրությունը։ Քննարկվում են ածանցման, բարդացման, բառային միավորների վերաիմաստավորման և այլ եղանակների միջոցով նոր բառերի կազմավորման առանձնահատկությունները։ Համեմատվում է այն, թե ինչպես են հայերենն ու պարսկերենը արձագանքում հասարակական, գիտատեխնիկական, մշակութային և քաղաքական նոր իրողություններին և ինչ լեզվական միջոցներով են լրացնում ժամանակակից բառապաշարը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև բառերի իմաստային կառուցվածքին։ Նույն կամ մոտ իմաստ ունեցող բառերի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իմաստային նրբերանգները, գործածական տարբերությունները, բազմիմաստության դրսևորումները և այն դեպքերը, երբ արտաքին ձևով նման բառերը տարբեր լեզուներում ունեն տարբեր նշանակություններ։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է թարգմանության, երկլեզու բառարանագրության և լեզուների ուսուցման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակակից հասարակական կյանքի և մշակույթի ազդեցությանը երկու լեզուների բառապաշարի զարգացման վրա։ Նոր իրողությունների, տեխնոլոգիական առաջընթացի, միջազգային հաղորդակցության և գլոբալացման պայմաններում հայերենն ու պարսկերենը մշտապես համալրվում են նոր բառերով և արտահայտություններով, որոնց մի մասը ձևավորվում է ներքին բառաստեղծական միջոցներով, իսկ մյուս մասը ներթափանցում է այլ լեզուներից։ Այդ գործընթացների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու երկու լեզուների բառային համակարգերի շարժունակությունն ու զարգացման միտումները։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև հայերենագիտության և իրանագիտության փոխկապակցման հնարավորությամբ։ Երկու լեզուների բառապաշարի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ինչպես հայերենի և պարսկերենի միջև լեզվական կապերի առավել խորքային բացահայտմանը, այնպես էլ դրանց ժամանակակից վիճակի համակարգված նկարագրությանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թարգմանության, բառարանագրության, լեզուների դասավանդման և միջմշակութային հաղորդակցության ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է ժամանակակից հայերենի և պարսկերենի բառային կազմերը որպես զարգացող և փոխազդեցությունների ենթարկվող համակարգեր՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքային, իմաստային, ծագումնաբանական և գործառական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայերենագետներին, իրանագետներին, թարգմանիչներին, բառարանագիրներին, լեզվի ուսուցիչներին և հայ-իրանական լեզվամշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։