Հայաստանի ԳԿՀ-երը 1990 թվականին։ Աշխատանքների վերլուծություն և մեթոդական հանձնարարականներ։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական իրավունքի շրջանակում անձի կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասի հետևանքով առաջացող հատուցման հարաբերությունների տեսական և իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում վնաս պատճառելու հետևանքով ծագող պարտավորությունների բնույթը, պատասխանատվության առաջացման իրավական հիմքերը և տուժած անձի կամ օրենքով նախատեսված այլ շահագրգիռ անձանց իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներն են։ Քննվում են վնասի հասկացությունը, դրա գույքային և ոչ գույքային հետևանքները, վնաս պատճառողի վարքագծի հակաիրավականությունը, պատճառահետևանքային կապը և պատասխանատվության համար նշանակություն ունեցող այլ պայմաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում առողջությանը պատճառված վնասի դեպքում հատուցման ենթակա կորուստների որոշման սկզբունքներին, այդ թվում՝ աշխատունակության նվազման կամ կորստի հետևանքով չստացված եկամուտների և առողջության վերականգնման հետ կապված անհրաժեշտ ծախսերի իրավական գնահատմանը։ Կյանքի կորստի դեպքում դիտարկվում են այն անձանց իրավունքները, որոնք օրենքով սահմանված պայմաններում կարող են ունենալ հատուցում ստանալու իրավունք, ինչպես նաև նման հատուցման նշանակությունը նրանց գույքային շահերի պաշտպանության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են վնասի չափի որոշման, հատուցման ձևերի և վճարումների իրականացման հետ կապված ընդհանուր իրավական մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյութական և բարոյական վնասների հարաբերակցության հարցը՝ հաշվի առնելով, որ անձի առողջությանը կամ կյանքին առնչվող իրավախախտումները կարող են առաջացնել ոչ միայն տնտեսական կորուստներ, այլև անձնական ոչ գույքային բնույթի հետևանքներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն իրավիճակներին, երբ վնասի հատուցման պարտականությունը կարող է կապված լինել գործատուի, կազմակերպության, բարձր վտանգավորության աղբյուրի օգտագործման կամ այլ իրավական հիմքերի հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ապահովագրական մեխանիզմների և սոցիալական պաշտպանության միջոցների հարաբերակցությունը քաղաքացիաիրավական հատուցման հետ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տուժած անձի իրավունքների արդյունավետ դատական պաշտպանության, վնասի իրական չափի հիմնավորման և արդարացի հատուցման ապահովման խնդիրը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքացիական իրավունքի, վնասի հատուցման և իրավական պատասխանատվության տեսական մոտեցումները՝ ներկայացնելով անձի կյանքի ու առողջության պաշտպանությունը որպես մասնավոր իրավունքի կարևորագույն ուղղություններից մեկը։

Կենսաբանություն

Այս դասագիրքը նվիրված է բուսաբանության հիմունքներին և բույսերի կենսաբանական բազմազանության ուսումնասիրությանը։ Այն ընդգրկում է բույսերի կառուցվածքը, դասակարգումը, աճի և զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրանց փոխազդեցությունը շրջակա միջավայրի հետ։ Գրքում ներկայացվում են՝ Բույսերի բջջային և հյուսվածքային կառուցվածք Արմատ, ցողուն, տերև և դրանց ֆունկցիաները Ծաղկավոր և ոչ ծաղկավոր բույսերի առանձնահատկություններ Բույսերի դասակարգման հիմունքներ Բուսական աշխարհի էկոլոգիական դերը Գիրքը համարվում է դասական ուսումնական աղբյուր բուսաբանության ոլորտում և լայնորեն օգտագործվում է կենսաբանական կրթության մեջ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Հակոբ Օշականի փոքր արձակի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով նրա գեղարվեստական աշխարհի առանցքային խնդիրներից մեկի՝ հոգևորի և բնազդայինի փոխհարաբերության վրա։ Գրքում քննության են առնվում Օշականի պատմվածքների և փոքրածավալ արձակ ստեղծագործությունների թեմատիկ, գաղափարական, հոգեբանական և ոճական առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով այն հակասություններն ու ներքին բախումները, որոնք ձևավորում են նրա կերպարների վարքագիծն ու հոգեբանական աշխարհը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդու բնազդների, ցանկությունների, կրքերի և զգացմունքների հարաբերությանը բարոյական, հոգևոր և հասարակական արժեքների հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այն իրավիճակները, որոնցում մարդկային ներաշխարհում բախվում են մարմնական ձգտումները և հոգևոր իդեալները՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը կերպարների որոշումների, հարաբերությունների և կյանքի ընթացքի վրա։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Օշականի կերպարակերտման սկզբունքները, հոգեբանական խորությունը, ներքին մենախոսության և նկարագրության կիրառությունը, ինչպես նաև հեղինակի պատմողական և լեզվական առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մարդկային բնավորության հակասականության, ենթագիտակցական մղումների, մեղքի, ցանկության, բարոյական ընտրության և ինքնաճանաչման թեմաներին։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Օշականի փոքր արձակում անհատի ներաշխարհը հաճախ ներկայացվում է որպես բարդ և հակասական տարածք, որտեղ սոցիալական միջավայրը, ավանդական բարոյական պատկերացումները, հոգևոր ձգտումները և բնազդային մղումները փոխադարձաբար ազդում են միմյանց վրա։ Գրքում դիտարկվում է նաև գրողի վերաբերմունքը մարդու և հասարակության հարաբերությանը՝ ընդգծելով այն սոցիալական ու մշակութային պայմանները, որոնք ձևավորում կամ սահմանափակում են անհատի վարքագիծը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Օշականի փոքր արձակի գեղարվեստական առանձնահատկությունները ոչ միայն սյուժետային և թեմատիկ, այլև հոգեբանական ու փիլիսոփայական մակարդակներում։ Ներկայացված վերլուծությունը նպաստում է գրողի ստեղծագործական ժառանգության ավելի ամբողջական ընկալմանը և նրա տեղը հայ արձակի զարգացման պատմության մեջ գնահատելուն։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, հոգեբանական գրականության հետազոտողների, մշակութաբանների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հակոբ Օշականի ստեղծագործությամբ և մարդու ներաշխարհի գեղարվեստական մեկնաբանությամբ։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է մեթակրիլամիդի ածանցյալների ստացման և դրանց կիրառմամբ հոսքաջրերից մետաղների կատիոնների կորզման բնապահպանական գործընթացի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նոր կամ կատարելագործված պոլիմերային և օրգանական նյութերի ստացումն ու դրանց կիրառական հատկությունների ուսումնասիրությունն է՝ արդյունաբերական հոսքաջրերի մաքրման և մետաղական աղտոտիչների հեռացման համար։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են մեթակրիլամիդի հիմքով ածանցյալների սինթեզի պայմանները, դրանց կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը, ինչպես նաև մետաղների կատիոնների հետ փոխազդելու ունակությունը։ Նման նյութերի կիրառումը կարող է հիմնված լինել դրանց մոլեկուլային կառուցվածքում առկա ֆունկցիոնալ խմբերի և մետաղական իոնների միջև փոխազդեցությունների վրա, ինչի արդյունքում հնարավոր է ընտրողաբար կապել և հոսքաջրային միջավայրից հեռացնել որոշ մետաղներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է տարբեր մետաղների կատիոնների կորզման արդյունավետության գնահատումը՝ կախված լուծույթի կազմից, թթվայնությունից, ջերմաստիճանից, նյութի քանակից, շփման տևողությունից և այլ գործոններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կորզման գործընթացի ընտրողականությանը և արդյունավետությանը, քանի որ արդյունաբերական հոսքաջրերը հաճախ պարունակում են միաժամանակ մի քանի տեսակի մետաղական աղտոտիչներ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև ստացված նյութերի վերականգնման և կրկնակի օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրություն, ինչը կարևոր է գործընթացի տնտեսական և բնապահպանական արդյունավետության բարձրացման համար։ Բնապահպանական տեսանկյունից հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ ծանր և այլ մետաղների իոնների ներթափանցումը ջրային համակարգեր կարող է բացասաբար ազդել ջրային էկոհամակարգերի, հողի և կենդանի օրգանիզմների վրա։ Հոսքաջրերից այդ աղտոտիչների արդյունավետ հեռացումը կարող է նվազեցնել արդյունաբերական գործունեության ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և նպաստել ջրային ռեսուրսների ավելի անվտանգ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրության գործնական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ առաջարկվող գործընթացը կարող է դիտարկվել որպես ավանդական մաքրման մեթոդներին լրացնող կամ այլընտրանքային մոտեցում՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է բարձր արդյունավետությամբ հեռացնել մետաղական կատիոններ։ Կարևոր է նաև գործընթացի տեխնոլոգիական պարզությունը, նյութերի հասանելիությունը, երկրորդային թափոնների առաջացման նվազեցումը և կիրառված նյութերի հնարավոր վերօգտագործումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հետաքրքրել օրգանական և պոլիմերային քիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, բնապահպանական քիմիայի, ջրերի մաքրման և արդյունաբերական էկոլոգիայի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է օրգանական սինթեզի և բնապահպանական տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստանալ ֆունկցիոնալ նյութեր և դրանց հիման վրա մշակել հոսքաջրերից մետաղների կատիոնների կորզման արդյունավետ ու էկոլոգիապես նպատակահարմար գործընթաց։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հիպոթերմիայի և հիպերթերմիայի պայմաններում առնետների օրգանիզմի հյուսվածքներում առաջացող օքսիդատիվ վնասման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է ջերմաստիճանային ծայրահեղ պայմանների ազդեցության վրա բջջային և հյուսվածքային մակարդակներում, մասնավորապես՝ ազատ ռադիկալների առաջացման, օքսիդատիվ սթրեսի զարգացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով չափազանց ցածր կամ բարձր ջերմաստիճանը կարող է խախտել օրգանիզմի բնականոն նյութափոխանակային հավասարակշռությունը և հանգեցնել բջջային կառուցվածքների վնասման։ Կարող են ուսումնասիրվել լիպիդների, սպիտակուցների և այլ կենսաբանական մոլեկուլների օքսիդացման գործընթացները, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ֆերմենտների և պաշտպանական համակարգերի գործունեության փոփոխությունները տարբեր ջերմաստիճանային ազդեցությունների պայմաններում։ Երկու հակադիր ջերմային վիճակների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել օքսիդատիվ վնասման ընդհանուր օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները և հասկանալ, թե ինչպես է հյուսվածքային արձագանքը կախված ջերմային սթրեսի բնույթից և ինտենսիվությունից։ Փորձարարական կենդանիների օգտագործմամբ ստացված տվյալները կարող են արժեքավոր լինել ջերմային սթրեսի կենսաքիմիական մեխանիզմների, հյուսվածքների վնասման և օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, փորձարարական բժշկության, բջջաբանության և պաթոֆիզիոլոգիայի ոլորտների մասնագետներին ու ուսանողներին՝ հատկապես ջերմակարգավորման, օքսիդատիվ սթրեսի և բջջային վնասման մեխանիզմներով զբաղվողներին։

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական պետականության վերջին փուլին՝ 14–15-րդ դարերին։ Այն ընդգրկում է այն ժամանակաշրջանը, երբ Կիլիկիո հայոց թագավորությունը արդեն թուլացած էր և կանգնած էր արտաքին ուժերի ճնշման տակ, սակայն դեռ շարունակում էր պահպանել որոշ ինքնիշխան կառույցներ։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական իրավիճակը, որը ձևավորվել էր տարածաշրջանում մամլուքյան, մոնղոլական և եվրոպական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ինքնիշխան հայկական կազմավորումներին, որոնք շարունակել են գոյություն ունենալ թագավորության անկումից հետո։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Կիլիկիայի հայկական թագավորության թուլացման պատճառները արտաքին ուժերի՝ հատկապես մամլուքների ազդեցությունը հայկական իշխանական տների և տեղական կառույցների գործունեությունը ինքնիշխանության պահպանման փորձերը 14–15-րդ դարերում Կիլիկիայի հայկական քաղաքական համակարգի վերջնական անկումը 1424 թվականին Հեղինակը օգտագործում է պատմական աղբյուրներ, տարեգրություններ և դիվանագիտական տվյալներ՝ ներկայացնելով Կիլիկիայի պատմության վերջին փուլը որպես բարդ քաղաքական գործընթացների արդյունք։