Հայերենի բարբառների բայական եղանակաժամանակային համակարգերի զուգադրական քննություն

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է XII դարին վերաբերող Հայոց եկեղեցու դավանաբանական և եկեղեցագիտական գրավոր հուշարձանների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով միջնադարյան Հայաստանի կրոնական, մտավոր և եկեղեցաքաղաքական կյանքի համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն սկզբնաղբյուրների վրա, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ժամանակաշրջանի հայ աստվածաբանական մտքի առանձնահատկությունները, քրիստոնեական վարդապետության մեկնաբանությունները, եկեղեցական ինքնության ձևավորման սկզբունքները և այլ քրիստոնեական ավանդույթների հետ հարաբերությունների բնույթը։ XII դարը ներկայացվում է որպես Հայոց եկեղեցու պատմության կարևոր ժամանակաշրջան, երբ աստվածաբանական հարցերի քննարկումը սերտորեն կապված էր ինչպես ներքին եկեղեցական կյանքի, այնպես էլ հարևան քրիստոնեական կենտրոնների հետ ընթացող դավանաբանական երկխոսությունների հետ։ Քննության են առնվում հավատքի հիմնարար դրույթներին վերաբերող գրավոր վկայությունները, դավանաբանական շարադրանքները, եկեղեցական նամակագրությունը, ժողովական փաստաթղթերը և աստվածաբանական բնույթի այլ նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնել ժամանակաշրջանի եկեղեցական մտքի հիմնական ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քրիստոսաբանական խնդիրներին, Սուրբ Երրորդության վերաբերյալ պատկերացումներին, եկեղեցու խորհուրդների մեկնաբանությանը, ծիսական ավանդույթներին և հավատքի արտահայտման ձևերին։ Դավանաբանական նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ինչպիսի փաստարկներով էին հայ հոգևորականներն ու աստվածաբանները հիմնավորում իրենց եկեղեցու դիրքորոշումները և ինչպես էին դրանք ներկայացնում այլ եկեղեցիների ներկայացուցիչների հետ հաղորդակցության ընթացքում։ Կարևորվում է Հայոց եկեղեցու և բյուզանդական, վրացական ու արևելյան քրիստոնեական այլ ավանդույթների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Դավանաբանական տարբերությունները դիտարկվում են ոչ միայն զուտ աստվածաբանական, այլև պատմական ու եկեղեցաքաղաքական համատեքստում, քանի որ միջեկեղեցական հարաբերությունների վրա կարող էին ազդել քաղաքական դաշինքները, տարածաշրջանային փոփոխությունները և տարբեր իշխանությունների միջև հարաբերությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում Կիլիկյան Հայաստանի պայմաններում ձևավորված եկեղեցական և մտավոր միջավայրին, որտեղ հայ հոգևորականները ավելի ակտիվորեն էին հաղորդակցվում նաև արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի ներկայացուցիչների հետ։ Այդ շփումները առաջ էին բերում հավատքի, ծեսի, եկեղեցական կառավարման և միության հնարավորությունների վերաբերյալ նոր քննարկումներ։ Ուսումնասիրվում է միջեկեղեցական երկխոսության լեզուն և փաստարկման համակարգը՝ բացահայտելով, թե ինչ ձևով էին ներկայացվում սեփական դավանաբանական դիրքորոշումները և մեկնաբանվում մյուս կողմի ուսմունքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցական միության վերաբերյալ քննարկումներին և այն պայմաններին, որոնց շրջանակում հնարավոր էր համարվում տարբեր քրիստոնեական ավանդույթների միջև համաձայնության հաստատումը։ Միաժամանակ քննության են առնվում այն հարցերը, որոնց շուրջ պահպանվում էին էական տարաձայնություններ։ Աղբյուրների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն պաշտոնական եկեղեցական դիրքորոշումները, այլև միջնադարյան հայ աստվածաբանական մտածողության զարգացման մակարդակը, կիրառվող հասկացությունները և մեկնողական ավանդույթները։ Կարևորվում է նախորդ դարերի հայրաբանական և հայ մատենագրական ժառանգության ազդեցությունը XII դարի հեղինակների վրա։ Հին հեղինակությունների վկայակոչումը, սուրբգրային մեկնությունները և ավելի վաղ ձևավորված դավանաբանական բանաձևերը հաճախ ծառայում էին ժամանակակից խնդիրների մեկնաբանման և եկեղեցական դիրքորոշումների հիմնավորման համար։ Առանձին քննության առարկա է գրավոր հուշարձանների աղբյուրագիտական արժեքը։ Ուսումնասիրվում են դրանց ստեղծման պատմական պայմանները, հեղինակային պատկանելությունը, ձեռագրային փոխանցումը, տարբեր խմբագրությունների և տարբերակների գոյությունը, ինչպես նաև հետագա դարերում դրանց կիրառությունն ու ընկալումը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել տվյալ ժամանակաշրջանին անմիջականորեն վերաբերող տեղեկությունները հետագա ընդօրինակությունների կամ մեկնաբանությունների ընթացքում առաջացած շերտերից։ Կարևորվում է նաև ձեռագրական ավանդույթը, որի շնորհիվ պահպանվել են միջնադարյան աստվածաբանական և եկեղեցական բնույթի բազմաթիվ նյութեր։ Ձեռագրերի համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել բնագրերի վերականգնմանը, տարբեր ընթերցումների բացահայտմանը և առանձին երկերի տարածման պատմության ուսումնասիրությանը։ Դավանաբանական հուշարձանները միաժամանակ արժեքավոր աղբյուրներ են ժամանակաշրջանի քաղաքական և մշակութային պատմության համար, քանի որ դրանցում կարող են արտացոլվել եկեղեցական կենտրոնների հարաբերությունները, հոգևորականության հասարակական դերը, կրթական միջավայրի առանձնահատկությունները և հայկական աշխարհի կապերը հարևան երկրների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ միջնադարյան աստվածաբանական գրականությունը միայն հավատքի տեսական հարցերի շարադրանք չէր, այլ նաև եկեղեցական ինքնության պահպանման, մտավոր ավանդույթի փոխանցման և արտաքին կրոնական ազդեցությունների հետ երկխոսության միջոց։ XII դարի նյութերի համակարգված քննությունը կարևոր է Հայոց եկեղեցու դավանաբանական զարգացման հաջորդականությունը հասկանալու համար, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում արտահայտված մի շարք գաղափարներ և ձևակերպումներ շարունակել են նշանակություն ունենալ հետագա դարերի եկեղեցական գրականության ու միջեկեղեցական հարաբերությունների համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է պատմական, աստվածաբանական, բանասիրական և աղբյուրագիտական մոտեցումների համադրմամբ, որը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միջնադարյան հայ եկեղեցական մտքի զարգացման մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայոց եկեղեցու պատմության, հայագիտության, աստվածաբանության, միջնադարյան պատմության, ձեռագրագիտության և հայ մատենագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, հոգևորականների, պատմաբանների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկերի հուսալիության աստիճանի բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բանկային համակարգի կայունության, ֆինանսական ռիսկերի կառավարման և տնտեսության արդյունավետ ֆինանսավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում բանկի հուսալիության գնահատման տեսական և գործնական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել ֆինանսական կազմակերպության դիմակայունությունը ներքին և արտաքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում բանկերի հուսալիությունը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված մի շարք ցուցանիշների ամբողջություն, որոնց թվում կարևոր նշանակություն ունեն կապիտալի բավարարությունը, իրացվելիությունը, ակտիվների որակը, վարկային պորտֆելի ռիսկայնությունը, շահութաբերությունը, ֆինանսական կայունությունը և կառավարման արդյունավետությունը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային ռիսկի կառավարմանը, քանի որ վարկային պորտֆելի որակը և հնարավոր կորուստների ճիշտ գնահատումը բանկի ֆինանսական կայունության առանցքային նախադրյալներից են։ Քննարկվում են նաև շուկայական, արժութային, տոկոսադրույքային, իրացվելիության և գործառնական ռիսկերը, դրանց առաջացման պատճառները և բանկերի կողմից այդ ռիսկերի կանխարգելման ու սահմանափակման մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարևորում է կապիտալի համարժեքության բարձր մակարդակի պահպանումը՝ որպես անսպասելի կորուստները կլանելու և ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահությունը պահպանելու հիմնական գործոն։ ՀՀ ԿԲ-ի տվյալներով՝ 2024 թվականի վերջում Հայաստանի բանկային համակարգի կապիտալի համարժեքությունը կազմել է 20.2%, իսկ համակարգի կապիտալը՝ 1.701 տրլն դրամ, ինչը վկայում է կապիտալացման համեմատաբար բարձր մակարդակի մասին։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է «Աստված» և «Սատանա» բաղադրիչներն ընդգրկող դարձվածքների իմաստակառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը իսպաներենում՝ դրանք համադրելով հայերենի համապատասխան դարձվածաբանական միավորների հետ։ Հետազոտության հիմքում դարձվածքների միջոցով լեզվում արտահայտվող մշակութային, աշխարհայացքային և արժեքային պատկերացումների բացահայտումն է։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննության առնվել Աստծո և Սատանայի կերպարների լեզվական արտացոլումները, դրանց հետ կապված դրական և բացասական իմաստային դաշտերը, ինչպես նաև այն տարբեր իրավիճակները, որոնց նկարագրման համար օգտագործվում են համապատասխան դարձվածքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դարձվածքների կառուցվածքին, բաղադրիչների փոխհարաբերությանը, ամբողջական իմաստի ձևավորմանը և այն հանգամանքին, թե ինչպես է դարձվածքի ընդհանուր նշանակությունը տարբերվում կամ ընդլայնվում դրա առանձին բառային բաղադրիչների ուղղակի իմաստներից։ Իսպաներենի և հայերենի զուգադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել երկու լեզուներում առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները, համարժեք և մասնակի համարժեք դարձվածքները, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ նույն գաղափարը տարբեր լեզուներում արտահայտվում է տարբեր պատկերային միջոցներով։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև դարձվածքների փոխաբերականությանը, հուզական-գնահատողական նշանակությանը և դրանց գործածության համատեքստերին։ Աստված և Սատանա հասկացությունները երկու մշակույթներում կարող են հանդես գալ ոչ միայն որպես կրոնական պատկերացումների արտահայտություններ, այլև որպես բարու և չարի, պաշտպանության և վտանգի, երջանկության և դժբախտության, բարոյականության և մեղքի խորհրդանշական կերպարներ։ Այս տեսանկյունից դարձվածաբանական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածությունը և հասկանալ, թե ինչպես են պատմական, կրոնական ու ազգային պատկերացումները պահպանվում կայուն լեզվական արտահայտություններում։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև դարձվածքների դասակարգում ըստ իմաստային խմբերի, կառուցվածքային մոդելների և արտահայտած գնահատողական նշանակության՝ ստեղծելով երկու լեզուների համադրական պատկերը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել իսպաներենի և հայերենի դասավանդման, թարգմանության, դարձվածաբանության, համեմատական լեզվաբանության և միջմշակութային հաղորդակցության ոլորտներում՝ հատկապես այն մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են լեզվական միավորների ազգային-մշակութային առանձնահատկությունները։

Ֆինանսներ

Ապահովագրությունը հասարակության կողմից ճանաչված է որպես տարբեր անկանխատեսելի երևույթների անբարենպաստ հետևանքներից պաշտպանվելու հուսալի համակարգ / Результаты изучения и сделанные в диссертации предложения, по мнению автора, могут служить повышению финаисовой устойчивости армянских страховщиков, давая возможность заранее выявить направления ухудшения финансового положения и предотвратить их переход в кризисное состояние Հրատ.՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, Երևան, 2009, Սեղմագիր՝ 24 էջ [src=123456789/2478] [dspace.nla.am]

Գրականություն

Արևմտահայ բանաստեղծության լեզուն աշխատությունը գրականագիտության և լեզվաբանության միջդիսցիպլինար ուսումնասիրություն է, որը վերլուծում է արևմտահայ պոեզիայի լեզվական առանձնահատկությունները՝ ընդգրկելով բառապաշարի, շարահյուսության, պատկերավորման միջոցների և ոճական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը, այն բացատրում է, թե ինչպես է ձևավորվել արևմտահայ բանաստեղծական լեզուն տարբեր պատմական և մշակութային պայմաններում, ինչպես նաև ինչ ազդեցություն են ունեցել բարբառները, գրական ավանդույթները և եվրոպական գրական ուղղությունները, գիրքը անդրադառնում է նաև բանաստեղծական ձևերի էվոլյուցիային՝ չափածո կառուցվածք, ռիթմ, հանգավորում և պատկերային համակարգ, միաժամանակ ընդգծելով լեզվի դերը որպես ազգային ինքնության և մշակութային հիշողության պահպանման միջոց, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հայ գրականության և լեզվաբանության ուսումնասիրության համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1896–1903 թվականներին հայ ազգային-ազատագրական շարժման շրջանակում Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության որդեգրած մարտավարության, կազմակերպական գործունեության և շարժման նյութական ապահովման խնդիրների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական պայմաններում կուսակցության ռազմավարական նպատակների և գործելակերպի փոփոխություններն են՝ դրանք դիտարկելով Հայկական հարցի, Օսմանյան կայսրությունում արևմտահայության դրության և միջազգային քաղաքական միջավայրի համատեքստում։ Քննվում է, թե 1890-ական թվականների երկրորդ կեսի իրադարձություններից հետո ինչպես էին վերագնահատվում ազատագրական շարժման կազմակերպման եղանակները, տեղական ինքնապաշտպանության, հայդուկային շարժման, քաղաքական քարոզչության և միջազգային ուշադրություն հրավիրելու հետ կապված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում շարժման նյութական ապահովման պատմական խնդրին՝ ֆինանսական միջոցների հավաքագրման կազմակերպական նշանակությանը, կուսակցական կառույցների և տարբեր հայկական համայնքների մասնակցությանը, ինչպես նաև ազատագրական գործունեության համար անհրաժեշտ ռեսուրսների բաշխման շուրջ ձևավորված մոտեցումներին։ Զինման հարցը դիտարկվում է պատմական և կազմակերպական տեսանկյունից՝ որպես այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական պայքարի բաղադրիչ, առանց դրա գործնական իրականացման տեխնիկական մանրամասների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կուսակցական ժողովների որոշումները, նամակագրությունը, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները և այլ սկզբնաղբյուրներ, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ժամանակաշրջանի ներքին քննարկումները և որոշումների ընդունման տրամաբանությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տարբեր տարածաշրջաններում գործող կազմակերպական կառույցների միջև կապերի, սփյուռքահայ համայնքների աջակցության և քաղաքական ու նյութական ռեսուրսների համախմբման խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Միաժամանակ վերլուծվում են կուսակցության ներսում մարտավարական հարցերի շուրջ հնարավոր տարակարծությունները և փոփոխվող քաղաքական պայմանների ազդեցությունը գործունեության առաջնահերթությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ազատագրական շարժումը դիտարկել ոչ միայն առանձին քաղաքական իրադարձությունների, այլև կազմակերպական կառավարման, ֆինանսական ապահովման, գաղափարական ընտրությունների և պատմական միջավայրի փոխազդեցության տեսանկյունից՝ նպաստելով 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական պատմության առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։