ՀՀ բանկային համակարգը և դրա դերը տնտեսական զարագացման գործում

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հեմոկոլիտի համախտանիշով ընթացող սուր բակտերիալ աղիքային վարակների կլինիկական և լաբորատոր առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Թեմայի շրջանակում ուսումնասիրվում են այն վարակները, որոնց դեպքում աղիքային բորբոքային գործընթացը կարող է ուղեկցվել կղանքում արյան առկայությամբ, որովայնային ցավերով, ջերմությամբ, ինտոքսիկացիայով և ընդհանուր վիճակի տարբեր աստիճանի խանգարումներով։ Հայաստանի բժշկական գրականության մեջ այս խնդիրը ուսումնասիրվել է նաև կոլիտի և հեմոկոլիտի համախտանիշով ընթացող սուր աղիքային վարակների պատճառագիտական կառուցվածքի համատեքստում, որտեղ դիտարկվել են մասնավորապես շիգելաների և կամպիլոբակտերի դերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հիվանդության կլինիկական պատկերի մանրամասն բնութագրումը՝ հիվանդության սկզբի առանձնահատկությունների, ջերմության, որովայնային ցավերի, լուծի հաճախականության և բնույթի, կղանքում արյան ու լորձի առկայության, դեֆեկացիայի ցավոտության, ջրազրկման և ինտոքսիկացիայի աստիճանի գնահատմամբ։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել հեմոկոլիտով ընթացող տարբեր բակտերիալ վարակները և գնահատել հիվանդության ծանրության աստիճանը։ Լաբորատոր հետազոտությունների բաժնում կարող են ուսումնասիրվել արյան ընդհանուր և կենսաքիմիական ցուցանիշները, կղանքի կոպրոլոգիական պատկերը, մանրէաբանական հետազոտությունների արդյունքները և հարուցիչների մոլեկուլային հայտնաբերումը։ Հայաստանի Ինֆեկցիոն հիվանդությունների ազգային կենտրոնի լաբորատոր ծառայություններում ներկայում իրականացվում են ինչպես կղանքի մանրէաբանական հետազոտություններ, այնպես էլ ՊՇՌ մեթոդով շիգելաների, սալմոնելաների, կամպիլոբակտերի և տարբեր պաթոգեն E. coli-ների հայտնաբերում։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի հիվանդության պատճառագիտական կառուցվածքի բացահայտումը, քանի որ հեմոկոլիտային համախտանիշը կարող է հանդիպել տարբեր բակտերիալ հարուցիչների դեպքում, իսկ դրանց կլինիկական դրսևորումները կարող են էապես նմանվել միմյանց։ Այդ պատճառով լաբորատոր հաստատումը կարևոր է ճիշտ ախտորոշման և համապատասխան բուժական տակտիկայի ընտրության համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է իրականացվել նաև կլինիկական և լաբորատոր տվյալների համադրական վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե հիվանդության որ նշաններն են առավել բնորոշ տարբեր հարուցիչներով պայմանավորված վարակներին։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կղանքի մանրադիտական և կոպրոլոգիական փոփոխություններին, բորբոքային ցուցանիշներին, ինչպես նաև հարուցչի հայտնաբերման արդյունքներին։ Արդիական ախտորոշման հնարավորությունները ներառում են նաև EHEC խմբի E. coli-ի և, մասնավորապես, O157:H7 շտամի հայտնաբերումը, որի համար ՀՀ Ինֆեկցիոն հիվանդությունների ազգային կենտրոնը կիրառում է ինչպես ՊՇՌ, այնպես էլ համապատասխան մանրէաբանական/անտիգենային հետազոտություններ։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նաև տարբերակիչ ախտորոշման տեսանկյունից, քանի որ արյունային լուծով ընթացող հիվանդությունները կարող են ունենալ տարբեր վարակային և ոչ վարակային պատճառներ։ Կլինիկական տվյալների, համաճարակաբանական անամնեզի և լաբորատոր արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել ճշգրիտ որոշել հիվանդության պատճառագիտությունը և կանխատեսել դրա ընթացքը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է հեմոկոլիտով հիվանդների վաղ հայտնաբերման, ծանրության ճիշտ գնահատման, անհրաժեշտ լաբորատոր հետազոտությունների ընտրության և բուժման արդյունավետ կազմակերպման հետ։ Հայաստանի գործող կարգավորումներում հեմոկոլիտը և կոլիտիկ համախտանիշը նշվում են որպես սուր աղիքային վարակների ծանր ընթացքի կլինիկական ցուցանիշներ, որոնց առկայությունը կարող է հիմք հանդիսանալ հիվանդի հոսպիտալացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել վարակաբաններին, մանկաբույժներին, գաստրոէնտերոլոգներին, կլինիկական լաբորատոր ախտորոշման մասնագետներին, մանրէաբաններին, համաճարակաբաններին, բժշկական բուհերի դասախոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է պարսկաբանությունների ուսումնասիրությանը ժամանակակից հայ գեղարվեստական գրականության լեզվում՝ բացահայտելով պարսկերենից հայերեն անցած բառերի, արտահայտությունների և լեզվական այլ միավորների գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել պարսկաբանությունների դերը ժամանակակից հայ գրական լեզվի բառապաշարում, պարզել դրանց ծագումնաբանական, իմաստային, կառուցվածքային և ոճական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց գործածության ձևերը գեղարվեստական ստեղծագործություններում։ Աշխատությունում պարսկաբանությունները դիտարկվում են հայերենի և պարսկերենի երկարատև պատմամշակութային ու լեզվական շփումների համատեքստում՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հայերենը տարբեր ժամանակաշրջաններում պարսկերենից փոխառել է բազմաթիվ բառեր և արտահայտություններ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են առանձնացվել պարսկական ծագում ունեցող բառապաշարի տարբեր խմբեր՝ կապված կենցաղի, վարչական կառավարման, հասարակական հարաբերությունների, առևտրի, արհեստների, մշակույթի, կրոնի, բնության և այլ ոլորտների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են այդ փոխառությունները հարմարեցվել հայերենի հնչյունական, ձևաբանական և բառակազմական համակարգերին և ինչ փոփոխություններ են կրել իրենց սկզբնական նշանակության համեմատությամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պարսկաբանությունների իմաստային զարգացման ուսումնասիրությունը, քանի որ լեզվական փոխառության արդյունքում բառերը կարող են ձեռք բերել նոր նշանակություններ, նեղացնել կամ ընդլայնել իրենց իմաստային դաշտը և ստանալ հայերենին բնորոշ գործածական երանգներ։ Աշխատությունում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գեղարվեստական խոսքում պարսկաբանությունների ոճական գործառույթի ուսումնասիրությունը։ Դրանք կարող են օգտագործվել ոչ միայն անվանողական նպատակով, այլև ստեղծագործության ժամանակաշրջանը, միջավայրը, կերպարների սոցիալական կամ մշակութային պատկանելությունը, խոսքի ազգային երանգը և պատմական մթնոլորտը փոխանցելու համար։ Որոշ դեպքերում պարսկաբանությունների կիրառությունը կարող է նպաստել նաև հեղինակի խոսքի արտահայտչականության, պատկերավորության և լեզվական ինքնատիպության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել տարբեր հեղինակների և գեղարվեստական ստեղծագործությունների լեզվական նյութեր՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու պարսկաբանությունների գործածության հաճախականությունը, տարածվածությունը և գործառութային տարբերությունները։ Կարևորվում է նաև գրական լեզվի և խոսակցական լեզվի փոխհարաբերությունը, քանի որ պարսկական ծագում ունեցող որոշ բառեր ժամանակակից հայերենում կարող են պահպանվել հիմնականում որոշակի խոսքային կամ տարածքային միջավայրերում, մինչդեռ մյուսները լիովին ինտեգրվել են գրական լեզվի բառապաշարին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հնացած կամ սահմանափակ գործածություն ունեցող պարսկաբանություններին, դրանց պահպանման կամ աստիճանական դուրսմղման գործընթացներին և ժամանակակից գրականության մեջ դրանց վերակենդանացման հնարավոր դրսևորումներին։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի, լեզվական փոխազդեցությունների և հայ-պարսկական մշակութային կապերի ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես են օտարալեզու տարրերը յուրացվում հայերենում, վերաիմաստավորվում և դառնում գեղարվեստական խոսքի բնական բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետներին, լեզվաբաններին, բառագետներին, գրականագետներին, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ինչպես նաև հայ-պարսկական լեզվամշակութային կապերով հետաքրքրվող ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը պարսկաբանությունները ներկայացնում է որպես ժամանակակից հայ գեղարվեստական լեզվի կարևոր բառապաշարային շերտ՝ բացահայտելով դրանց պատմական ծագումը, լեզվական յուրացման առանձնահատկությունները, իմաստային փոփոխությունները և գեղարվեստական խոսքում ունեցած ոճական ու արտահայտչական նշանակությունը։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի տարածքում և հարակից տարածաշրջաններում բնակվող բոշա (ռոմա) համայնքների պատմական, ազգագրական և սոցիալ-մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրանց ծագման հարցերը, միգրացիոն ուղիները և տեղական հասարակության մեջ ինտեգրման գործընթացները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել բոշա համայնքի ձևավորման պատմական նախադրյալները, նրանց կենսակերպի առանձնահատկությունները և մշակութային ինքնության պահպանման մեխանիզմները տարբեր պատմական փուլերում։ Ուսումնասիրվում են բոշա բնակչության լեզվական առանձնահատկությունները, ավանդական զբաղմունքները, արհեստները, երաժշտական և բանավոր մշակույթը, ինչպես նաև սոցիալական կազմակերպման ձևերը՝ ընդգծելով նրանց շարժուն կամ կիսաքոչվոր կենսակերպի ազդեցությունը մշակութային ինքնության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրանց սոցիալական կարգավիճակին տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների, ինչպես նաև խորհրդային և հետխորհրդային հասարակական համակարգերի պայմաններում, որտեղ ձևավորվել են ինտեգրման, մարգինալացման և սոցիալական փոխազդեցության տարբեր մոդելներ։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է հասարակական ընկալումները և կարծրատիպերը, որոնք պատմականորեն կապված են եղել բոշա համայնքի հետ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը սոցիալական հարաբերությունների և ինքնության ձևավորման վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում են մշակութային փոխազդեցությունները հայկական միջավայրի և բոշա համայնքի միջև՝ ընդգծելով փոխադարձ ազդեցությունները երաժշտության, լեզվի և ժողովրդական ավանդույթների ոլորտներում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է ազգագրության և սոցիալական պատմության ոլորտում՝ նպաստելով Հայաստանի բազմազգ կառուցվածքի և բոշա համայնքի պատմամշակութային դերի ավելի խորքային և համապարփակ ընկալմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է շինարարության ոլորտում ցածր հաճախականության ակուստիկ ռեզոնանսային կառուցվածքների մշակմանը, տեսական հիմնավորմանը և կիրառական հնարավորությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմքում շինարարական կառույցներում ձայնային տատանումների տարածման, ռեզոնանսային երևույթների առաջացման և ցածր հաճախականության ակուստիկ ալիքների կառավարման խնդիրներն են։ Ուսումնասիրվում են տարբեր կառուցվածքային լուծումների ֆիզիկական և մեխանիկական հատկությունները, դրանց արձագանքը ակուստիկ ազդեցություններին և ռեզոնանսային համակարգերի աշխատանքի օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի կառուցվածքների նախագծմանը, որոնք կարող են նպաստել ձայնային էներգիայի վերահսկմանը, անցանկալի ցածր հաճախականության տատանումների նվազեցմանը կամ անհրաժեշտ դեպքերում դրանց նպատակային օգտագործմանը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ռեզոնանսային կառուցվածքների երկրաչափական և նյութական պարամետրերի ազդեցությունը դրանց ակուստիկ բնութագրերի վրա, ինչպես նաև նախագծման և հաշվարկի մեթոդները։ Կարևորվում է շինարարական տարրերի, տարածքների և ակուստիկ միջավայրի փոխազդեցությունը, քանի որ ցածր հաճախականության ձայնային ալիքների վարքագիծը կարող է էապես տարբերվել բարձր հաճախականությունների դեպքում դիտվող երևույթներից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ինչպես տեսական մոդելներ, այնպես էլ փորձարարական նմուշներ՝ դրանց ռեզոնանսային հաճախականությունների, ձայնամեկուսացման, ձայնակլանման և թրթռումային հատկությունների գնահատման նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կառուցվածքների կիրառման հնարավորություններին շենքերում և շինություններում՝ ներքին ակուստիկ միջավայրի բարելավման, աղմուկի վերահսկման, թրթռումների սահմանափակման և մարդկանց համար առավել հարմարավետ միջավայրի ձևավորման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև ինժեներական հաշվարկների և փորձարկումների արդյունքների վերլուծություն, որոնց միջոցով գնահատվում է առաջարկվող կառուցվածքային լուծումների արդյունավետությունը և գործնական կիրառելիությունը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել շինարարական ինժեներներին, ճարտարապետներին, ակուստիկայի մասնագետներին, ֆիզիկոսներին, շինարարական նյութերի և կոնստրուկցիաների հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտություններով դասախոսներին և ուսանողներին։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է այն հնարավորությամբ, որ ցածր հաճախականության ակուստիկ ռեզոնանսային լուծումների նպատակային կիրառումը կարող է ընդլայնել շենքերի ակուստիկ և թրթռումային բնութագրերի կառավարման տեխնիկական միջոցների շրջանակը։

Մշակույթ

Այս հետազոտությունը ուսումնասիրում է հայ ժողովրդական բեմական պարի ձևավորման և զարգացման գործընթացը 20-րդ դարի սկզբներից մինչև 1930-ական թվականները՝ դիտարկելով այն որպես ազգային մշակութային ինքնության պահպանման և նոր գեղարվեստական համակարգի ձևավորման կարևոր դրսևորում։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ այդ ժամանակաշրջանում ժողովրդական պարի ավանդական ձևերը սկսեցին աստիճանաբար տեղափոխվել բեմական միջավայր, որտեղ դրանք ենթարկվեցին մշակման, համակարգման և մասնագիտական բեմադրական վերաիմաստավորման։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային պարային ավանդույթների հավաքագրման և գրանցման գործընթացներին, ինչպես նաև առաջին պարարվեստային խմբերի և նախաձեռնությունների ձևավորմանը, որոնք նպաստեցին բեմական պարի ինստիտուցիոնալացմանը։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև խորհրդային մշակութային քաղաքականության ազդեցությունը, որը մի կողմից խթանում էր ժողովրդական արվեստի զարգացումը, իսկ մյուս կողմից նպաստում էր դրա գաղափարական և գեղարվեստական վերափոխմանը՝ համապատասխանելով նոր սոցիալական պահանջներին։ Միաժամանակ վերլուծվում են պարային շարժումների կառուցվածքային փոփոխությունները, երաժշտական ուղեկցության առանձնահատկությունները և բեմադրական ձևերի զարգացումը, որոնք միասին ձևավորեցին նոր գեղարվեստական ոճ՝ հիմնված ավանդականի և ժամանակակից բեմարվեստի համադրության վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ հայ ժողովրդական բեմական պարը այդ շրջանում դարձել է ազգային մշակույթի կարևոր բաղադրիչ՝ միաժամանակ պահպանելով իր ավանդական արմատները և ձեռք բերելով նոր գեղարվեստական արտահայտչականություն։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է էպիլեպսիայով երեխաների մոտ դեղորայքով պայմանավորված լնդային գերաճի համալիր բուժման ուսումնասիրությանը։ Խնդիրը հատկապես կարևոր է ֆենիտոին պարունակող հակացնցումային բուժում ստացող երեխաների դեպքում, քանի որ այս դեղամիջոցը լնդային գերաճի առավել հայտնի պատճառներից է, իսկ երեխաների և դեռահասների շրջանում այդ երևույթը կարող է արտահայտվել բավական հաճախ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են լնդային հյուսվածքի գերաճի առաջացման հնարավոր մեխանիզմները, դրա կլինիկական դրսևորումները, ծանրության աստիճանը և բերանի խոռոչի ընդհանուր առողջության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ատամնափառի, լնդերի բորբոքման, բերանի խոռոչի հիգիենայի և պարոդոնտալ վիճակի դերին, քանի որ այդ գործոնները կարող են նպաստել դեղորայքային ազդեցության ֆոնին լնդային փոփոխությունների արտահայտվածությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համալիր բուժման սկզբունքների հիմնավորումը, որը կարող է ներառել բերանի խոռոչի հիգիենայի բարելավում, մասնագիտական մաքրում, ատամնափառի և տեղային գրգռիչների վերահսկում, պարոդոնտալ բուժում և անհրաժեշտության դեպքում վիրաբուժական միջամտություն՝ գերաճած հյուսվածքի հեռացում։ Ծանր դեպքերում լնդահատումը կարող է անհրաժեշտ լինել, մինչդեռ ավելի վաղ փուլերում պահպանողական միջոցառումները կարող են նվազեցնել բորբոքումն ու բարելավել լնդերի վիճակը։ Աշխատության առանձնահատկությունն այն է, որ բուժման գործընթացը դիտարկվում է ոչ միայն ստոմատոլոգիական, այլև միջդիսցիպլինար տեսանկյունից․ հակացնցումային դեղամիջոցի փոփոխման կամ դեղաչափի վերանայման հարցը պետք է գնահատվի երեխայի բուժող նյարդաբանի հետ համատեղ, քանի որ էպիլեպսիայի վերահսկումն առաջնային նշանակություն ունի։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կանխարգելիչ մոտեցումների նշանակությունը, այդ թվում՝ վաղաժամ և կանոնավոր բերանի խոռոչի հիգիենիկ ու պարոդոնտալ խնամքը։ Առանձին հետազոտություններ ցույց են տվել, որ ֆենիտոին ընդունող երեխաների մոտ ֆոլաթթվի հավելումը կարող է զգալիորեն նվազեցնել լնդային գերաճի առաջացման հաճախականությունը, ինչը լրացուցիչ հետաքրքրություն է ներկայացնում կանխարգելման տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել էպիլեպսիայով երեխաների ստոմատոլոգիական վիճակի ավելի արդյունավետ վերահսկմանը, լնդային գերաճի վաղ հայտնաբերմանը, բուժման անհատականացված մոտեցումների մշակմանը և հիվանդության հետ կապված ֆունկցիոնալ ու գեղագիտական խնդիրների նվազեցմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկական ստոմատոլոգներին, պարոդոնտոլոգներին, նյարդաբաններին, ատամնաբույժներին, բժշկական հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է դեղորայքային, պարոդոնտալ և վիրաբուժական մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել էպիլեպսիայով երեխաների լնդային գերաճի կանխարգելման, բուժման և երկարաժամկետ վերահսկման առավել արդյունավետ համակարգ։