Մոլիբդենի սուլֆիդային խտանյութերից բարձրջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդով մոլիբդենի օքսիդի և սիլիցիդի ստացման տեխնոլոգիաների մշակում

Քիմիա

Սա Անաիդա Նորայրի Գեոլեցյանի գիտական աշխատանքն է, որը նվիրված է օրգանական քիմիայի բավականին մասնագիտացված խնդրի՝ N-ալդ- և N-կետիմինների բութադիենով ալկիլացման ուսումնասիրությանը մետաղական նատրիումի առկայությամբ։ Աշխատանքը պաշտպանվել է Երևանում 1996 թվականին՝ քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար, իսկ մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ ամբողջական ատենախոսությունը կազմում է մոտ 200 էջ, մինչդեռ դրա հեղինակային սեղմագիրը՝ 24 էջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ազոմեթինային միացությունների՝ իմինների, և բութադիենի փոխազդեցությունն է, որի ընթացքում մետաղական նատրիումը հանդես է գալիս որպես ռեակցիայի կարևոր գործոն։ Այս ուղղության վերաբերյալ Գեոլեցյանի համահեղինակությամբ ավելի վաղ հրապարակված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նման համակարգերում բութադիենի և իմինների փոխազդեցությունը կարող է ընթանալ մի քանի մրցակցող ուղիներով՝ առաջացնելով ինչպես ցիկլային միացություններ, այնպես էլ N-ալկիլացման, α-C-ալկիլացման և այլ կողմնակի փոխակերպումների արդյունքներ։ Մասնավորապես, ուսումնասիրված N-ցիկլոպենտիլիդեն- և N-ցիկլոհեքսիլիդենբենզիլամինների դեպքում հիմնական արտադրանքները եղել են սպիրոցիկլային պիրոլիդինի ածանցյալները, իսկ որոշ պայմաններում առաջացել են նաև դրանց N-ալկիլացված և դեհիդրոգենացված ձևերը։ Այս տվյալները կարևոր են հասկանալու համար, որ աշխատանքը պարզապես մեկ քիմիական ռեակցիայի նկարագրություն չէ, այլ նպատակ ունի պարզելու ռեակցիայի ուղղությունը, դրա պայմաններից կախված փոփոխությունները, հիմնական և կողմնակի արտադրանքների առաջացման օրինաչափությունները և հնարավոր մեխանիզմները։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում բութադիենի մասնակցությամբ 3+2 ցիկլոմիացման հնարավորությունը, որի արդյունքում կարելի է ստանալ պիրոլիդինային կառուցվածք ունեցող բարդ օրգանական միացություններ։ Այդպիսի միացությունները կարևոր են սինթետիկ օրգանական քիմիայի տեսանկյունից, քանի որ ազոտ պարունակող հինգանդամանի օղակները լայնորեն հանդիպում են տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ և գործնական նշանակություն ունեցող օրգանական նյութերի կառուցվածքում։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ մետաղական նատրիումի կիրառումը փոխում է սովորական իմին-բութադիեն փոխազդեցության ընթացքը և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այնպիսի վերափոխումներ, որոնք սովորական պայմաններում կարող էին ընթանալ այլ կերպ կամ շատ ավելի փոքր արդյունավետությամբ։ Այսպիսով, աշխատանքը կարելի է դիտարկել որպես փորձարարական օրգանական քիմիայի ուսումնասիրություն, որտեղ միաժամանակ ուսումնասիրվում են իմինների կառուցվածքը, բութադիենի ռեակցիոնունակությունը, ալկիլացման և ցիկլոմիացման մրցակցությունը, մետաղական նատրիումի դերը և ստացվող ազոտ պարունակող նոր միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքիր կարող է լինել օրգանական սինթեզով, ազոտ պարունակող միացությունների քիմիայով, իմինների ռեակցիաներով և մետաղների մասնակցությամբ օրգանական փոխարկումների մեխանիզմներով զբաղվող քիմիկոսների, հետազոտողների և քիմիայի ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է գործարարական հարաբերություններին մասնակցող իրավաբանական անձանց կազմակերպաիրավական ձևերի ուսումնասիրությանը և դրանց իրավական կարգավորման առանձնահատկություններին։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է իրավաբանական անձը՝ որպես քաղաքացիական շրջանառության ինքնուրույն սուբյեկտ, որը կարող է ունենալ իրավունքներ և պարտականություններ, կնքել պայմանագրեր և իրականացնել տնտեսական գործունեություն։ Հեղինակը անդրադառնում է կազմակերպաիրավական հիմնական ձևերին՝ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություններ, բաժնետիրական ընկերություններ, արտադրական կոոպերատիվներ, պետական և համայնքային ձեռնարկություններ, ինչպես նաև ոչ առևտրային կազմակերպություններ՝ հիմնադրամներ և հասարակական միավորումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում յուրաքանչյուր ձևի կառավարման կառուցվածքին, պատասխանատվության սահմաններին, կապիտալի ձևավորման առանձնահատկություններին և շահույթի բաշխման կարգին։ Գրքում քննարկվում են նաև իրավաբանական անձանց գրանցման, վերակազմակերպման և լուծարման իրավական ընթացակարգերը։ Վերլուծվում է կազմակերպաիրավական ձևերի ընտրության ազդեցությունը բիզնեսի արդյունավետության, ռիսկերի կառավարման և գործարար հարաբերությունների զարգացման վրա։ Աշխատությունը համադրում է տեսական իրավական հիմքերը և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով իրավաբանների, տնտեսագետների, ձեռնարկատերերի և ուսանողների համար։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ընտանիքի անդամների կողմից ստանձնվող կամ ձևավորվող ախտածին դերերի և դրանց՝ ներընտանեկան հարաբերությունների հոգեբանական մթնոլորտի վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կայուն վարքային և հաղորդակցական ձևերի վրա, որոնք կարող են խաթարել ընտանիքի բնականոն փոխհարաբերությունները, դժվարացնել փոխըմբռնումը և նպաստել երկարատև լարվածության ու կոնֆլիկտների առաջացմանը։ Քննության են առնվում ընտանիքի՝ որպես փոխկապակցված համակարգի առանձնահատկությունները, որտեղ յուրաքանչյուր անդամի վարքը, հուզական արձագանքները և ընտանեկան դիրքը կարող են ազդել մյուսների հոգեբանական վիճակի ու հարաբերությունների ընդհանուր կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դերային սպասումների ձևավորմանը, ընտանիքի անդամների միջև պարտականությունների և պատասխանատվության բաշխմանը, իշխանության ու վերահսկողության հարաբերակցությանը, ինչպես նաև այն իրավիճակներին, երբ որևէ դեր դառնում է չափազանց կոշտ, հակասական կամ ընտանիքի անդամների կարիքներին անհամապատասխան։ Ուսումնասիրվում են հաղորդակցական դժվարությունները, փոխադարձ մեղադրանքները, հուզական հեռավորությունը, չափազանց վերահսկող վարքը, կախվածության տարբեր ձևերը և կոնֆլիկտների լուծման ոչ արդյունավետ ռազմավարությունները՝ որպես ընտանեկան հարաբերությունների անկայունությանը նպաստող հնարավոր գործոններ։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ նման դերային կառուցվածքները չեն դիտարկվում մեկ անձի առանձնահատկություններով պայմանավորված մեկուսացված երևույթներ, այլ վերլուծվում են ամբողջ ընտանեկան համակարգի փոխազդեցությունների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ամուսնական հարաբերությունների, ծնող–երեխա փոխհարաբերությունների և սերունդների միջև հաղորդակցության առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցազրույցներ, դիտարկումներ, հարցարաններ և ընտանեկան փոխհարաբերությունների գնահատման այլ մեթոդներ՝ դերային կառուցվածքների և հարաբերությունների որակի միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ընտանեկան կոնֆլիկտների առաջացման և պահպանման հոգեբանական մեխանիզմներին, ինչպես նաև ընտանիքի անդամների կողմից կրկնվող վարքային ձևերի գիտակցման հնարավորությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև սոցիալական միջավայրի, ընտանեկան ավանդույթների, դաստիարակության ձևերի և նախորդ սերունդներից փոխանցվող հարաբերությունների մոդելների ազդեցությանը։ Կարևորվում են կառուցողական հաղորդակցությունը, անձնական սահմանների պահպանումը, փոխադարձ հարգանքը, պատասխանատվության հավասարակշռված բաշխումը և խնդիրների համատեղ լուծումը՝ որպես առողջ ընտանեկան հարաբերությունների ձևավորմանը նպաստող գործոններ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ընտանեկան համակարգում դերերի հոգեբանական նշանակության մասին և բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում ոչ արդյունավետ դերային հարաբերությունները կարող են դառնալ ընտանեկան լարվածության աղբյուր։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ընտանեկան և սոցիալական հոգեբանության ոլորտների հետազոտողների, հոգեբանների, խորհրդատուների, մանկավարժների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի վերջի կարևոր քաղաքական շրջանին, երբ ձևավորվեց Լեռնային Ղարաբաղի հայկական պետական կառավարման համակարգը և սկսվեց պետական ինստիտուտների կառուցման գործընթացը։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է 1991 թ. քաղաքական իրադարձությունները՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի անկախության հռչակման հետ, ինչպես նաև այն դժվարին պայմանները, որոնցում նորաստեղծ կառույցները փորձում էին կազմակերպել պետական կյանքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատերազմի, շրջափակման և ներքին կառավարման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հետևյալ հիմնական ուղղությունները․ ԼՂՀ հռչակման քաղաքական և իրավական հիմքերը պետական կառավարման մարմինների ձևավորումը զինված հակամարտության ազդեցությունը պետական շինարարության վրա սոցիալ-տնտեսական պայմանները պատերազմի տարիներին արտաքին քաղաքական և մարդասիրական աջակցությունը Հեղինակը փորձ է անում ցույց տալ, թե ինչպես էր նորաստեղծ վարչակարգը համադրում ռազմական դիմադրությունը և պետական ինստիտուտների ստեղծումը՝ ձևավորելով կառավարման համակարգ դժվարագույն պայմաններում։ Այս ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ այն դիտարկում է պետականության ձևավորման գործընթացը ոչ միայն քաղաքական, այլ նաև սոցիալական և կառավարչական տեսանկյունից։

Մաթեմատիկա

Элементы функционального анализа աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի տեսական բաժնի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆունկցիոնալ անալիզի հիմնական գաղափարներն ու կառուցվածքները՝ սկսած նորմավորված և բանիչային տարածություններից մինչև Հիլբերտյան տարածություններ, գծային օպերատորների տեսություն և սպեկտրալ անալիզ, այն բացատրում է անսահմանաչափական տարածքներում ֆունկցիաների և օպերատորների վարքագիծը, կոնվերգենցիայի տարբեր տեսակները, շարունակականության և սահմանափակվածության պայմանները, ինչպես նաև կարևոր թեորեմներ՝ Հան-Բանախի, Բանախ–Շտայնհաուզի և բաց քարտեզման թեորեմները, գիրքը միաժամանակ ներկայացնում է տեսական ապացույցներ և կիրառական օրինակներ, որոնք կապում են ֆունկցիոնալ անալիզը դիֆերենցիալ հավասարումների, քվանտային մեխանիկայի և օպտիմիզացիայի խնդիրների հետ, դարձնելով այն կարևոր հիմք բարձր մաթեմատիկայի և կիրառական հետազոտությունների համար։

Այլ առարկաներ

Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության ոլորտի ուսանողների, ագրոնոմների և ֆերմերների համար, ովքեր զբաղվում են հացահատիկա-կերային մշակաբույսերի արտադրությամբ։ Նյութում մանրամասն նկարագրվում են եգիպտացորենի կենսաբանական առանձնահատկությունները, աճի և զարգացման փուլերը, ինչպես նաև դրա բարձր պահանջները ջերմության, խոնավության և սննդանյութերի նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սորտերի և հիբրիդների ընտրությանը՝ կախված նպատակային օգտագործումից (հացահատիկ, սիլոս, կանաչ զանգված) և տարածաշրջանային կլիմայական պայմաններից։ Աշխատությունում ներկայացվում են հողի մշակման տեխնոլոգիաները, ցանքի ժամկետներն ու սխեմաները, սերմացուի նախապատրաստումը և ցանքի խտության կարգավորումը։ Նյութը ընդգրկում է նաև պարարտացման, ոռոգման և մոլախոտերի դեմ պայքարի համակարգերը՝ ուղղված բարձր և կայուն բերքատվության ապահովմանը։ Բացի այդ, քննարկվում են հիվանդությունների և վնասատուների կանխարգելման ու վերահսկման միջոցառումները՝ ինտեգրված մոտեցումների կիրառմամբ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բերքահավաքի կազմակերպմանը, բերքի պահպանման և օգտագործման տարբեր ձևերին, ինչպես նաև արտադրության տնտեսագիտական արդյունավետությանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական տեխնոլոգիաները՝ ապահովելով եգիպտացորենի մշակության ամբողջական և կիրառական պատկերացում։