Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ (1975, թիվ 7)

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ազգային գրադարանում պահպանվող բացիկների հավաքածուի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես ազգային մշակութային, պատմական և տեսողական ժառանգության արժեքավոր մաս։ Հավաքածուում ընդգրկված նյութերը կարող են կարևոր սկզբնաղբյուր հանդիսանալ Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, քաղաքային միջավայրի, ճարտարապետության, արվեստի, հասարակական կյանքի, նշանավոր անձանց և տարբեր ժամանակաշրջանների առօրյա մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բացիկին ոչ միայն որպես փոստային հաղորդակցության միջոցի, այլև որպես ժամանակաշրջանի տեսողական հիշողությունը պահպանող փաստաթղթի։ Լուսանկարչական և պատկերազարդ բացիկներում պահպանված քաղաքային տեսարանները, փողոցները, հրապարակները, պատմական շենքերը, հուշարձանները, եկեղեցիները, բնապատկերները և մշակութային կառույցները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բնակավայրերի արտաքին տեսքի և ճարտարապետական միջավայրի փոփոխությունները։ Հավաքածուի առանձին հատվածներ կարող են ներկայացնել նաև գրողների, արվեստագետների, գիտնականների և հասարակական գործիչների դիմանկարներ, արվեստի ստեղծագործությունների վերարտադրություններ, տոնական ու հոբելյանական պատկերներ և պատմական իրադարձությունների հետ կապված նյութեր։ Կարևոր նշանակություն ունի բացիկների մատենագիտական և նկարագրական մշակումը՝ հեղինակության, հրատարակչության, ստեղծման կամ տպագրության ժամանակաշրջանի, պատկերված վայրի կամ անձի և այլ բնութագրիչների հնարավոր նույնականացմամբ։ Նման աշխատանքը նպաստում է հավաքածուի համակարգմանը և հետազոտողների համար դրա տեղեկատվական արժեքի բարձրացմանը։ Առանձին ուշադրության է արժանի նաև բացիկների ֆիզիկական պահպանությունը, քանի որ թղթային կրիչների երկարաժամկետ պահպանումը պահանջում է համապատասխան պայմաններ և մասնագիտական մոտեցում։ Թվայնացումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել բնօրինակների հաճախակի օգտագործման անհրաժեշտությունը և միաժամանակ ընդլայնել դրանց հասանելիությունը՝ ստեղծելով որոնելի թվային հավաքածուներ։ Բացիկների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև պատկերագրության, լուսանկարչության և հրատարակչական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ դրանց ձևավորումը, տպագրական տեխնիկան և գեղարվեստական լուծումները արտացոլում են տարբեր ժամանակաշրջանների գեղագիտական մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ հավաքածուն կարող է ծառայել որպես բազմաբնույթ աղբյուր պատմաբանների, արվեստաբանների, ճարտարապետության և քաղաքաշինության հետազոտողների, ազգագրագետների, գրադարանագետների և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով տեսողական պատմական հիշողության պահպանմանը, ուսումնասիրմանն ու հանրայնացմանը։

Բժշկություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է հղիության բարդությունների՝ գեստոզների և պտղաջրերի վաղաժամ արտահոսքի ժամանակ որոշ կենսաբանական մարկերների՝ կորտիզոլի, ինտերլեյկին-2-ի և ինսուլինանման աճի գործոնի (IGF) ախտորոշիչ նշանակությունը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են այս ցուցանիշների մակարդակների փոփոխությունները արտացոլում օրգանիզմում ընթացող հորմոնալ, իմունաբանական և նյութափոխանակային խախտումները, որոնք կապված են հղիության պաթոլոգիկ ընթացքի հետ։ Կորտիզոլը դիտարկվում է որպես սթրեսային արձագանքի և հորմոնալ հավասարակշռության խախտման ցուցիչ, ինտերլեյկին-2-ը՝ որպես իմունային համակարգի ակտիվության և բորբոքային գործընթացների մարկեր, իսկ ինսուլինանման աճի գործոնը՝ որպես պլացենտար ֆունկցիայի և պտղի զարգացման կարգավորման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունում ներկայացվում է այդ ցուցանիշների համակցված կիրառման հնարավորությունը վաղ ախտորոշման և հղիության բարդությունների կանխատեսման մեջ՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը կլինիկական պրակտիկայում մոր և պտղի ռիսկերի գնահատման համար։ Միաժամանակ քննարկվում են այն մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք կիրառվում են այս բիոքիմիական ցուցանիշների չափման և համեմատական վերլուծության համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ախտորոշման ճշգրտությունն ու կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը։

Քաղաքագիտություն

Այս հրապարակումը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության սրացման ժամանակ Ռուսաստանի և Թուրքիայի արտգործնախարարների միջև ձևավորված դիվանագիտական դիրքորոշմանը՝ ուղղված ռազմական գործողությունների դադարեցմանը։ Նյութում ընդգծվում է երկու երկրների միջև ընդհանուր մոտեցումների ձևավորումը՝ հակամարտության լարվածության նվազեցման և հրադադարի հաստատման ուղղությամբ, ինչպես նաև անդրադարձ է կատարվում շփման ընթացքում ձեռք բերված համաձայնության կետերին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ռազմական գործողությունների հետևանքով օտարերկրյա լրագրողների՝ մասնավորապես ֆրանսիացի լրագրողների վիրավորվելու դեպքին, ինչը միջազգային լրատվամիջոցների ուշադրությունը սևեռել է տարածաշրջանի վրա։ Հրապարակումը վերլուծում է Ռուսաստանի և Թուրքիայի դերակատարությունը Հարավային Կովկասում՝ որպես տարածաշրջանային ուժերի, ինչպես նաև նրանց ազդեցությունը հակամարտության կարգավորման գործընթացի վրա։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման սոցիալ-տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով մարդկային կապիտալի տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ մարդու առողջությունը, ֆիզիկական պատրաստվածությունը, աշխատունակությունը, գիտելիքները և անհատական կարողությունները հասարակության և տնտեսության զարգացման կարևոր ռեսուրսներ են, իսկ ֆիզիկական կուլտուրան ու սպորտը կարող են նշանակալի ներդրում ունենալ այդ ներուժի ձևավորման և պահպանման գործում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է ֆիզիկական ակտիվության, սպորտային գործունեության և հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացման փոխկապակցվածությունը՝ ուշադրություն դարձնելով առողջության բարելավման, աշխատունակության բարձրացման, հիվանդությունների կանխարգելման և կյանքի որակի բարելավման տնտեսական ու սոցիալական հետևանքներին։ Մարդկային կապիտալի տեսության տեսանկյունից ֆիզիկական կուլտուրան և սպորտը դիտարկվում են որպես մարդու կարողությունների զարգացման և երկարաժամկետ ներդրումների կարևոր ուղղություններ։ Այդպիսի ներդրումները կարող են նպաստել ոչ միայն անհատի ֆիզիկական վիճակի բարելավմանը, այլև կրթական և աշխատանքային գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը, աշխատուժի արտադրողականության պահպանմանը և սոցիալական ծախսերի նվազեցմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ոլորտի ֆինանսավորման, մարզական ենթակառուցվածքների զարգացման, բնակչության տարբեր խմբերի համար մարզական ծառայությունների մատչելիության, սպորտային կազմակերպությունների գործունեության և ոլորտի պետական կարգավորման խնդիրներին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նաև այն սոցիալական անհավասարություններին, որոնք կարող են ազդել ֆիզիկական ակտիվության և սպորտային ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունների վրա՝ կապված եկամուտների, բնակության վայրի, տարիքի, սոցիալական վիճակի և այլ գործոնների հետ։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ոլորտի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Այդ համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել մարզական ենթակառուցվածքներում ներդրումների ազդեցությունը, սպորտի ոլորտում զբաղվածության ստեղծումը, մարզական ծառայությունների շուկայի զարգացումը և առողջապահական ծախսերի հնարավոր կրճատումը։ Միաժամանակ սպորտը դիտարկվում է որպես սոցիալական ինտեգրման, հասարակական կապերի ամրապնդման, երիտասարդության դաստիարակության և ակտիվ կենսակերպի տարածման միջոց։ Հետազոտության շրջանակում մարդկային կապիտալի գաղափարը հնարավորություն է տալիս ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացումը դիտարկել ավելի լայն տնտեսական համակարգում՝ որպես ոչ միայն մշակութային կամ ժամանցային, այլև սոցիալ-տնտեսական նշանակություն ունեցող ոլորտ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական քաղաքականության կատարելագործման, ոլորտի ռազմավարական զարգացման, ֆինանսավորման արդյունավետ մեխանիզմների և բնակչության ֆիզիկական ակտիվության խթանման հնարավոր ուղիներին։ Նման մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պայմաններում, երբ մարդկային կապիտալի որակը դիտարկվում է երկրի մրցունակության, տնտեսական աճի և հասարակության բարեկեցության հիմնական գործոններից մեկը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, սպորտի կառավարման մասնագետներին, սոցիոլոգներին, առողջապահության և հանրային քաղաքականության հետազոտողներին, ֆիզիկական կուլտուրայի ու սպորտի ոլորտի կազմակերպիչներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։ Այն արժեքավոր է ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման տնտեսական ու սոցիալական նշանակությունը բացահայտելու և այդ ոլորտը մարդկային կապիտալի ձևավորման ու արդյունավետ օգտագործման ընդհանուր համակարգում դիտարկելու տեսանկյունից։

Մաթեմատիկա

Նյութում ընդգրկված են վերլուծական երկրաչափության հիմնական թեմաները՝ ուղիղներ, հարթություններ, կորեր, ինչպես նաև գծային հանրահաշվի կարևոր հասկացությունները՝ մատրիցներ, վեկտորներ, գծային հավասարումների համակարգեր, դետերմինանտներ և սեփական արժեքներ։ Յուրաքանչյուր թեմայի համար ներկայացված են տիպային խնդիրներ և դրանց քայլ առ քայլ լուծման մեթոդներ։ Ուղեցույցը նպատակ ունի զարգացնել ուսանողների խնդիր լուծելու հմտությունները, ամրապնդել տեսական գիտելիքները և ձևավորել համակարգված մաթեմատիկական մտածողություն՝ հատկապես ինժեներական և բնական գիտությունների կիրառական խնդիրների համար։

Մանկավարժություն

Սա 1902 թվականի սեպտեմբերին Կարսի մարզի տարրական ուսումնարանների ուսուցիչների և Կարսի քաղաքային ուսումնարանի դասախոսների մանկավարժական ժողովների արձանագրությունների ժողովածու է, որն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է ժամանակաշրջանի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ուսուցչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը ներկայացնում է այդ ժողովների ընթացքում քննարկված հարցերը, ընդունված որոշումները, մանկավարժների տեսակետներն ու կազմակերպչական խնդիրները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Կարսի մարզում 20-րդ դարի սկզբի դպրոցական համակարգի գործելակերպի մասին։ Նյութը հատկապես հետաքրքրական է տարրական կրթության կազմակերպման, ուսուցման մեթոդների, ուսուցիչների պարտականությունների, աշակերտների կրթադաստիարակչական գործընթացի, դպրոցների ներքին կարգապահության և կրթական հաստատությունների կառավարման տեսանկյունից։ Փաստաթղթային բնույթը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն պաշտոնական որոշումները, այլև այն ժամանակվա մանկավարժական մտածողության առանձնահատկությունները, կրթության առջև ծառացած գործնական դժվարությունները և ուսուցիչների համագործակցության ձևերը։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ Կարսի տարածաշրջանի կրթության պատմությամբ, դպրոցական կյանքի զարգացմամբ, Ռուսական կայսրության ծայրամասային շրջանների կրթական քաղաքականությամբ և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի մանկավարժական պրակտիկայով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ դպրոցական ժողովների արձանագրությունները հաճախ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրը, կրթական առաջնահերթությունները և տեղական հաստատությունների առօրյա գործունեությունը։